دوبله با لهجه اقوام ایرانی

 

 همه ما از دوران كودكی و برنامه‌هایی كه در آن زمان دیده‌ایم،‌ خاطرات شیرین و خوشی داریم. انیمیشن‌هایی كه به واسطه آنها معنای زندگی را فهمیدیم. با بچه‌های مدرسه آلپ بزرگ شدیم و همیشه نگران تنهایی هاچ زنبور عسل بودیم. به هر حال تمام برنامه‌هایی كه در آن دوران دیدیم، جزو شیرین‌ترین خاطرات زندگی‌مان هستند. به غیر از جذابیت انیمیشن‌ها و شخصیت‌های آن، دوبله خوب آنها نیز در ذهن‌مان باقی مانده‌اند.
 
برای مثال صدای منوچهر والی‌زاده كه به جای لوك خوش‌شانس حرف می‌زد یا تورج نصر كه به جای شیپورچی در كارتون پسر شجاع حرف می‌زد را هیچ‌گاه فراموش نمی‌كنیم. دوبله هنری است كه تنها به صدای صداپیشه برنمی‌گردد؛ بلكه به هنر و خلاقیت فرد دوبلور نیز ارتباط دارد.
یك صداپیشه بازیگری است كه باید با صدایش نقش‌آفرینی كند و به ارتباطی صمیمانه با مخاطبش برسد.
امروزه به واسطه شبكه‌های متعدد تلویزیونی، شاهد پخش برنامه‌های متنوع انیمیشنی نیز هستیم. در سال‌‌های اخیر انیمیشن‌های داخلی نسبت به گذشته متنوع‌تر و بیشتر شده‌اند و مركز صبا نیز در این زمینه نقش و سهم پررنگی داشته است، اما یكی از مولفه‌هایی كه در كیفیت نهایی این كارها و میزان ارتباطشان با مخاطب نقش زیادی دارد شیوه دوبله آنهاست. برای مثال دوبله خیلی از این انیمیشن‌ها با زبان امروزی یا همان گویش نسل سومی است. این مساله خیلی به ذائقه دوبلوران قدیمی خوش‌ نیامده است.‌ آنها درباره دوبله‌های جدید ‌نظرات متفاوتی دارند. برای همین به سراغ تعدادی از دوبلوران امروزی و قدیمی رفتیم تا نظر آنها را در این مورد جویا شویم.

می‌توان تغییر را پذیرفت
شوكت حجت یكی از باسابقه‌ترین دوبلورها در زمینه دوبله كارهای كودك است. وی در ابتدا در پاسخ به این سوال كه تا چه حد با دوبله انیمیشن‌های داخلی آن هم با شیوه‌ای نو، موافق است می‌گوید: به نظرم هر اقدامی درست یا غلط اگر تداوم پیدا كند نهادینه و به یك اصل تبدیل می‌شود، بخصوص اگر از طریق رسانه اتفاق بیفتد. من در ابتدا با استفاده از گویش‌های محلی در انیمیشن‌های داخلی مخالف بودم،‌ اما وقتی در دوبله انیمیشن «شكرستان» از این شیوه استفاده كردم كمی نظرم تغییر كرد. به نظر من اگر هر چیزی سر جای خودش قرار بگیرد قطعا موفق خواهد شد.
مدیر دوبلاژ انیمیشن شكرستان در ارتباط با این سوال كه تا چه حد با ورود ضرب‌‌المثل‌ها در كارهای انیمیشن موافق هستید؟ می‌‌گوید: به نظرم اتفاق خوبی از این نظر در كارهای ایرانی افتاده است و اگر به درستی تكرار شوند، در ذهن‌ها باقی خواهند ماند. ما آثار ادبی زیادی داریم و وظیفه ما است كه از راه‌های مختلف، این گنج‌های پارسی را به نسل‌های امروز و آینده انتقال دهیم. شوكت حجت در پاسخ به این سوال كه تا چه حد بداهه‌پردازی در این‌گونه كارها نقش دارد؟ می‌گوید: بداهه‌گویی یكی از اركان جداناپذیر كار دوبله است. البته در آثار انیمیشن این مساله نقش پررنگ‌تری دارد.

كودكان برایم ارزش زیادی دارند
مهوش افشاری یكی از قدیمی‌ترین افرادی است كه در زمینه دوبله انیمیشن فعالیت می‌كند. او در پاسخ به این سوال كه دوبله تا چه حدودی در موفقیت یك انیمیشن تاثیر می‌گذارد، می‌گوید: بستگی به مدیر دوبلاژ دارد و همین طور امكانات موجود. برای نمونه خیلی از انیمیشن‌های خارجی توسط بهترین بازیگران هالیوود دوبله می‌شود كه این موضوع یكی از امتیازات بزرگ كارهای خارجی است.
وی در ادامه می‌گوید: مدیر دوبلاژ باید در ابتدا بررسی كند كه چه صدایی مناسب چه شخصیتی است تا كار یكدست و مورد قبول واقع شود.
مدیر دوبلاژ سریال «آن شرلی» در مورد زبان محاوره‌ها و ورود آن به انیمیشن‌ها می‌گوید: چند سالی است كه این مساله بخصوص در آثاری كه وارد شبكه نمایش خانگی می‌شوند باب شده و وزارت ارشاد هم واكنش خاصی نشان نداده. در صورتی كه در طول 40 سال فعالیتم در این زمینه، همیشه در یك چارچوب خاص كار كردم. كودكان برای من بسیار اهمیت دارند و برای همین معتقدم نباید با هر لحن و گویشی با آنها صحبت كنیم. چون به مرور زمان این نوع صحبت‌كردن جا می‌افتد و قطعا بعد با مشكلات فراوانی روبه‌رو خواهیم شد.
افشاری معتقد است زبان فارسی آنقدر شیرین و خاص است كه دیگر نیازی به پیچیده حرف زدن یا اضافه‌كردن واژگان خاص به آن نیست. وی می‌افزاید: دوبله انیمیشن‌های جدید، بسیار به زبان فارسی لطمه وارد كرده است و لودگی‌ای كه در این شیوه دوبله وجود دارد، كم‌كم جای خود را در فرهنگ ما باز كرده است. به نظرم باید صداوسیما و مسوولان شبكه نمایش خانگی، فكری برای این موضوع بكنند و نگذارند بیش از این دچار خسران شویم. وی، انیمیشن «برزونامه» را برای مركز صبا دوبله كرده كه در ارتباط با قصه‌های شاهنامه است.

خاطره‌سازی برای نسل فردا
سعید شیخ‌زاده، یكی از دوبلورهای جوانی است كه علاوه بر این كار، تجربه بازیگری و اجرا نیز دارد. وی در مورد تفاوت دوبله انیمیشن‌های داخلی و خارجی می‌گوید: معمولا در انیمیشن‌های داخلی، دوبلور‌ها با لهجه‌های خاصی صحبت می‌كنند كه این مساله جذابیت كار را زیاد می‌كند. در صورتی كه در انیمیشن‌های خارجی هم سرعت كار بالاست و هم نمی‌شود از لهجه در آنها استفاده كرد. وی در مورد این كه چرا شیوه‌های جدید دوبله چندان مورد توجه دوبلورهای قدیمی قرار نمی‌گیرد، می‌گوید: چون آنها پایبند زبان معیار هستند، اما باید بپذیریم كه دنیا تغییر كرده است و مخاطب امروز با زبان محاوره راحت‌تر و بهتر ارتباط برقرار می‌كند.
شیخ‌زاده در پاسخ به این سوال كه آیا استفاده از لهجه در سال‌های آینده هم می‌تواند مثل امروز برای مخاطب جذاب باشد یا خیر می‌گوید: حتما این جذابیت در آینده نیز وجود خواهد داشت. چون كشور ما بیشتر از 50 ـ 40 نوع لهجه دارد كه همه آنها شیرین و جذاب هستند. به هر حال این لهجه‌ها سرمایه‌هایی هستند كه باید قدرشان را بدانیم.
گوینده مجموعه شكرستان در پاسخ به این سوال كه آیا نسل امروز مانند نسل گذشته انیمیشن‌هایی را كه می‌بینند در خاطره خود حفظ می‌كنند یا خیر می‌گوید: در حال حاضر انیمیشن‌ها پیشرفت خوبی داشته‌اند و باید منتظر اتفاقات بهتر نیز باشیم. ما با تمام عشقمان برای بچه‌های امروز كار می‌كنیم تا بتوانیم خاطرات نسل آینده را رقم بزنیم.

طنز كارهای داخلی بیشتر است
علیرضا رئیسی، مدیر انجمن گویندگان جوان است و از جمله افرادی است كه موج تازه‌ای را در كار دوبلاژ‌ پدید آورده است. او در پاسخ این سوال كه دوبله یك انیمیشن داخلی با یك كار خارجی چقدر تفاوت دارد؟ می‌گوید: اینها در نوع موسیقی و گفتار با یكدیگر متفاوتند. در كارهای داخلی ما باید فرهنگسازی كنیم و لهجه‌های بومی خود را فراموش نكنیم. در صورتی كه در كارهای خارجی خیلی نمی‌توانیم از این روش استفاده كنیم. مثلا در یك كار داخلی، می‌توانیم بگوییم: بیا آبگوشت بزباش بخوریم ولی در یك انیمیشن خارجی این امكان وجود ندارد و فضای كار محدودتر است.
رئیسی معتقد است طنز یك كار داخلی، به مراتب پررنگ‌تر از یك كار خارجی است. وی در این‌باره می‌گوید به دلیل وجود فرهنگ‌های مختلف، دست ما برای خلق فضای شادتر، بازتر است.
وی در مورد مشكلات كار دوبله انیمیشن می‌گوید دوبله انیمیشن‌های داخلی به مراتب سخت‌تر از یك انیمیشن خارجی است. چون كارگردان انیمیشن داخلی با ما در ارتباط است و به همین دلیل سلیقه او نیز در كار اعمال می‌شود در نتیجه دست مدیر دوبلاژ بسته است و خیلی نمی‌تواند در آن دخل و تصرف كند. وی در مورد بهره‌گیری از ضرب‌المثل‌ها و گویش‌های مختلف در انیمیشن‌های داخلی می‌گوید: استفاده از لهجه همچون راه‌رفتن روی لبه تیغ است و باید آگاهانه و درست از آن استفاده كنیم، چون اگر به مسیر خطا برویم با مشكلات زیادی مواجه خواهیم شد. اما به هر حال كودكان به عنوان مخاطبان اصلی انیمیشن باید با ضرب‌المثل‌های ایرانی آشنا شوند، چراكه این مثل‌ها بخشی از ادبیات فارسی ما هستند. وی در مورد مجموعه شكرستان كه با موفقیت خوبی مواجه شده است می‌گوید: به نظرم این كار یك كار فولكلوریك و بومی است و دوبله آن به خوبی انجام شده و همه چیز سر جای خودش قرار گرفته است.
رئیسی در حال حاضر دوبله انیمیشن مخمل و سریال شهرستان را به عهده دارد.

خنداندن به هر قیمتی
تورج نصر حدود 40 سال است كه در زمینه دوبله انیمیشن مشغول به فعالیت است. او در مورد اثرات دوبله كارهای انیمیشینی روی كودكان می‌گوید: طبیعتا كودكان شخصیت‌های انیمیشنی را به واسطه صداپیشه‌اش می‌شناسند، بنابراین دوبلور نقش مهمی در ارتباط برقراركردن یك اثر انیمیشنی با كودكان دارد.
نصر همچنین در پاسخ به این سوال كه استفاده از گویش‌های محلی در كارهای داخلی چقدر خوب یا بد است، می‌گوید: استفاده از گویش‌ها خوب است به شرط آن كه آنها را به سخره نگیریم. متاسفانه در حال حاضر برخی از كارهای خارج از سازمان صدا و سیما، از كیفیت خوبی برخوردار نیستند و دوبلورها از هر تمهیدی برای بامزه‌ترشدن كار استفاده می‌كنند كه به نظر من این روش درست نیست و مسوولان بهتر است نظارت بیشتری در این مورد داشته باشند.
دوبلور شخصیت «شیپورچی» در كارتون پسرشجاع در مورد ترجمه یك كار خارجی می‌گوید: ترجمه یك انیمیشن خارجی هرگز كار راحتی نیست و مدیر دوبلاژ نیز باید طوری از آن استفاده كند كه خیلی از فضای زبان فارسی دور نباشد.
او در پایان می‌گوید: به نظر من نباید به‌ هر قیمتی مخاطب را بخندانیم، به خصوص مخاطب كودك را كه صادقانه با ما روبه‌رو می‌شود. 
 

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ