نگاهی به انیمیشن «گروه نانو»

سوپرمن امروزی
در معرفی انیمیشن خارجی «گروه نانو» با نام اصلی Nanoboy (پسر نانویی) نوشته‌اند: ماجراهای این اثر فانتزی درباره پسری به نام اسكار است كه در هر قسمت، شخصیتی به نام فرمانده در ساعت او ظاهر می‌شود و به او می‌گوید خطری در راه است. او به دنیای نانو (دنیای ذره‌بینی)‌ می‌رود و حوادثی برایش پدید می‌آید. تعدادی از گویندگان این اثر عبارتند از: مهوش افشاری (اسكار)‌، همت مومی‌وند (فرمانده)‌، رزیتا یاراحمدی (كرونا)، آزیتا یاراحمدی (كین)‌، نرگس فولادوند (جسی)‌، سعید شیخ‌زاده (سارز)‌، بهروز علی‌محمدی، مهسا شرافت، آبتین ممدوح، ابراهیم شفیعی و علی منانی. (سایت ایرانیان انیمیشن)
انیمیشن گروه نانو را ( كه در حال حاضر از برنامه كودك و نوجوان شبكه 2 در حال پخش است) می‌توان سوپرمن امروزی نامید. سوپرمن، چون شخصیت اول آن یعنی پسر‌نانویی مثل سوپرمن ـ و برخلاف بتمن و اسپایدرمن ـ روی سینه‌اش به جای لوگوی تصویری، حرف اول نامش حك شده و امروزی است، چون اگر برای بچه‌های دیروز می‌شد افسانه سرایید و دنیای داستان را بر حوادث غیرواقعی مبتنی كرد، برای بچه‌های امروز كه دور و برشان را انواع و اقسام اكتشافات تكنولوژیك فراگرفته، به نظر می‌رسد دیگر نتوان سخن از افسانه‌های متكی بر قدرت‌های ماوراءالطبیعی گفت. اگر شخصیت كارتونی محبوب كودك دیروز، سوپرمن بود كه به صورت ذاتی و مادرزادی و بدون هیچ دلیلی قهرمان بود و برخوردار از قدرت برتر، شخصیت كارتونی محبوب كودك امروز باید كسی مثل پسر نانویی باشد كه قدرتش توجیه كاملا علمی‌ دارد و برخاسته از دنیای افسانه و تخیل محض نیست. البته در اصل این كه چنین تغییر و تحولی پیشرفت تلقی شود و روندی رو به رشد در زمینه معرفت و آگاهی از جهان هستی به حساب بیاید بحث وجود دارد، ولی در اینجا مجال صحبت در این باره نیست. همین قدر بگوییم كه درست یا غلط، باور كودك امروز مبتنی شده بر دلایل علمی ‌و علت و معلول عینی و نمی‌توان بی‌توجه به این واقعیت موجود، از حقایق آرمانی دم زد. به نظر می‌رسد اگر در این باور شایع، تغییری هم لازم باشد به وجود بیاید این تغییر تنها از مسیر همین مقبولات و مشهورات زمانه امكان‌پذیر خواهد بود نه با انكار وضع موجود و اصرار بر انكار مطلق آن.

پیش از ورود به بحث درباره انیمیشن گروه نانو،‌ گفتنی است دسترسی به این اثر پویانمایی خارجی برخلاف اغلب انیمیشن‌های خارجی پخش شده از سیما، محدود به تماشا از تلویزیون نیست. مجموعه گروه نانو برای خود یك سایت جامع اینترنتی دارد كه می‌توان از طریق آن، قسمت‌های مختلف این مجموعه را دانلود كرد یا به صورت آنلاین به تماشا نشست. در سایت نانوبوی به نشانی www.nanoboy.net بخش‌های مختلفی همچون مجموعه قسمت‌ها، گالری، خبر، بازی و تماس با مدیریت وجود دارد كه تعامل دوسویه عوامل با مخاطب برنامه را ممكن كرده است. وجود این پایگاه اینترنتی بعلاوه تناسب كامل دارد با رویكرد علمی‌ و تكنولوژیك خود مجموعه انیمیشن روزآمد و قابل توجه پسر نانویی.
قهرمان این انیمیشن، یك پسربچه كم‌سن و سال است كه موقع قهرمان شدن از قد و قواره معمولش هم كوچك‌تر می‌شود تا بتواند قدم به دنیای ذره‌بینی داستان بگذارد. این پسربچه، در زندگی این دنیایی‌اش درست مثل دیگر بچه‌هاست، یعنی ویژگی عجیب و غریبی در خود ندارد. یكی از بقیه است، ولی با این تفاوت كه دانش و آگاهی بیشتری دارد و به همین علت فرمانده از میان دیگران او را برای نانویی‌شدن برگزیده است. این ویژگی قهرمان اصلی، وقتی مهم‌تر و قابل توجه‌تر خواهد بود كه مقایسه‌‌اش كنیم با نمونه‌های مشابه مثل سوپرمن، بتمن و مرد عنكبوتی.

 

تفاوت پسر نانویی با سوپرمن در این است كه سوپرمن یك قهرمان بالفطره بود كه با لباس سوپرمنی به دنیا آمده، اما پسر نانویی از این قبیل امتیازات خونی و مادرزادی ندارد و اگر دارای مزیتی است آنها در توانایی‌های اكتسابی او ریشه دارند. از این جهت پسر نانویی شخصیتی انسانی‌تر از شخصیت فرشته‌مانند سوپرمن دارد. ولی تفاوت پسر نانویی در مقایسه با بتمن و مرد عنكبوتی وجهی دیگر دارد. اسكار (نانوبوی) از این نظر كه بجز قهرمان بودن، زندگی عادی و نام دیگری غیر از نام قهرمانی‌اش هم دارد، شبیه است به بروس وین (بتمن) و پیتر پاركر (مرد عنكبوتی)، اما تفاوتش با آنها این است كه اسكار نه سن و سال آنچنانی دارد، نه جثه و هیكلی كه مناسب قهرمان بودن باشد. او برای قهرمان شدن باید كوچك‌تر شود نه بزرگ‌تر یا به لحاظ جسمی ‌پرتوان‌تر. پسر نانویی نیرویش را از یك انرژی طبیعی تكنولوژیك با نام نانو كسب می‌كند؛ نیرویی كه برای استحكام بخشیدن به اجسام به ضخیم‌تر و سخت‌تر كردن آنها نیاز ندارد. با فناوری نانو یك تكه پارچه یا شیشه می‌تواند مقاومت فولاد را داشته باشد. پسر نانویی برای مقابله با میكروب‌های شیطانی از چنین نیرویی بهره می‌برد و اتفاقا دشمنان ذره‌بینی او را جز با این وسیله نمی‌توان از میان برداشت.
دنیایی كه انیمیشن پسر نانویی به تصویر می‌كشد، دنیای دانش و فناوری است نه دنیای معجزه و جادو. در این عالم، حرف اول را علم می‌زند نه خرافه یا حتی ایمان. اگرچه این نگاه، نگاهی كاملا مدرن است و مضرات خودش را دارد، اما راستش اگر معجزه و ایمان را اموری فراتر از رهیافت بشر امروز بدانیم و ساحت آنها را از این بحث جدا كنیم، بین خرافه و علم از یك‌سو و جادو و فناوری از سوی دیگر قطعا گزینه بهتر چه برای جامعه امروز و چه برای كودك امروز، علم و فناوری یا همان دانش و تكنولوژی خواهد بود.

انیمیشن گروه نانو/ پسر نانویی علاوه بر این وجوه مضمونی، ساختار قابل دفاعی هم دارد. چه به لحاظ بصری و چه به لحاظ فیلمنامه و چارچوب داستانی. از نظر وجوه بصری، جدا از طراحی شخصیت كمیك و جذابی كه بار حماسی و قهرمانی مناسبی هم دارد، بیش از همه، ارزش خطی و رنگی تصاویر است كه جلب توجه می‌كند. در طراحی شخصیت‌های این مجموعه به یك طراحی خطی ساده كه بیشتر دورگیری محسوب شود تا طراحی واقعی اكتفا نشده و عنصر خط به تنهایی بار سایه روشن و القای حجم را هم به عهده دارد. از این گذشته رنگ‌ها در عین خلوص و شفافیت، تركیبی مناسب دارند كه نه باعث خستگی چشم می‌شوند و نه تمركز بر سوژه‌های اصلی را دچار مشكل می‌كنند.
اما بپردازیم به عامل مهم‌تر یعنی فیلمنامه. ساختار داستانی اثر مبتنی است بر 2 نیروی خیر و شر یا همان قهرمان و ضد قهرمان كه اصلی‌ترین عناصر درام به شمار می‌رود. قهرمان ماجرا پسر نانویی است و ضدقهرمان، موجودی شیطانی كه می‌خواهد قهرمان آینده دنیای ذره‌بینی باشد. طبق قاعده كلاسیك، این ضدقهرمان است كه ایجاد توطئه یا تهدید و در نتیجه چالش می‌كند و برای از میان برداشتن این كشمكش، قهرمان مانع پیش رو را باید از سر راه بردارد. گذشته از قاعده‌مند بودن ساختار فیلمنامه، هدفی كه برای این مبارزه در بطن ماجرا پیش ‌بینی شده نیز هدفی منطقی و موجه است كه جدا از جذابیت داستانی، برای مخاطب وجه آموزشی هم دارد. اساسا مبتنی كردن داستان بر تقابل میان خیر و شر و گرفتن جانب خیر، اگر برای مخاطب بزرگسال امروز روالی كلیشه‌‌ای به نظر بیاید ـ كه همیشه چنین نیست ـ برای مخاطب خردسال هنوز بهترین گزینه همین نگاه اخلاقی به مسائل است و نگران كلیشه بودن آن هم نباید بود، چراكه بچه‌ها به مقتضای اصل تعلیم و تربیت كه مدام با آن در ارتباط هستند، می‌دانند باید یاد بگیرند و خوب و بد را بشناسند. در دنیای كودكان ـ برخلاف برخی تلقی‌های نادرست و نسنجیده ـ نسبیت اخلاق یا از آن ویرانگرتر، وارونگی ارزش‌ها معنایی ندارد.