درباره سریال ستایش
سریالی كه بتواند مخاطبان خود را همچنان تا قسمت‌های طولانی خود حفظ كند، سریال موفقی است. بخش مهمی از این موفقیت را در جذب مخاطب باید در ساختار دراماتیك و قوت قصه پردازانه آن دانست. فراز و فرودهای مختلف و ریتم متناسب با آن والبته جنس قصه كه نسبت نزدیكی با تجربه‌های زیستی مخاطب دارد موجب شده تا ستایش همچنان دراولویت تماشای مخاطبان قرار بگیرد.
اكنون سریال ستایش در نیمه دوم فرآیند درام خود قرار گرفته و با كشته شدن 2 نفر از شخصیت‌های اصلی داستان با بازی مهدی پاكدل و مهدی سلوكی، موقعیت و روند داستان در شرایط تازه‌ای قرار گرفته است. مهم‌ترین وجه این تغییر، برجسته‌تر شدن نقش ستایش است كه اساسا نام و موضوع سریال برگرفته از موقعیت او در قصه است. اینك با از بین رفتن پسران حشمت فردوس و محمود نادری آن دو در یك موازنه دراماتیك قرار گرفته‌اند و از آنجا كه ستایش نقطه وصل این دو خانواده است بیشترین حجم داستانی و بارعاطفی ماجرا بر محوریت او قرار گرفته است. این بارعاطفی كه با خشم و اضطراب و دلهره همراه است مخاطب را نیز درگیر حسی درام كرده و از این حیث می‌توان این سریال را با نرگس ساخته سیروس مقدم مقایسه كرد. به عبارت دیگر ستایش را می‌توان یك درام زنانه دانست كه شخصیت زن آن در كسوت یك قهرمان واقعی در دل موقعیت‌های دشوار زندگی به تصویر كشیده می‌شود و معصومیت و مقاومت او توامان در یك چهره واحد متجلی می‌شود.
ستایش تصویری از یك انسان مدرن پایبند به اصول و سنت هاست كه با تكیه بر باورها و قدرت روحی زنانه خود یك تنه در مقابل ناملایمات زندگی ایستاده است. اساسا این سریال به ستایش زن پرداخته و بدون این‌كه شعارهای فمینیستی بدهد یا در قالب نقدهای دم دستی و گل درشت به نقد نظام مردسالارانه بپردازد به نقد این وضعیت اقدام كرده و در بستر داستان و با زبان قصه این كار را می‌كند.
اگرچه خود ستایش در برابر این ناملایمات و موانع كم نمی‌آورد اما نرگس محمدی بازیگر این نقش، در بسیاری از موقعیت‌ها به لحاظ حسی كم آورده و نمی‌تواند از بازنمایی شرایط روحی ـ روانی دشوار ستایش برآید. مثلا زمانی كه خبر مغز مرگی شوهرش را می‌شنود بیننده انتظار واكنش هیجانی شدیدتری از او دارد كه در جنس بازی محمدی به ویژه در نگاهش مشاهده نمی‌شود یا چندان تاثیرگذار نیست.
از سوی دیگر اكنون فرصت مناسبی فراهم شده تا داریوش ارجمند نیز جولان بیشتری برای بازی اش داشته باشد. با این حال اغراق بیش از حد بویژه درلحن و بیان او همچنین درنوع حركات ورفتارهای غیركلامی‌اش وجوهی تصنعی به حشمت داده و بیشتر او را به یك بازی تیپیكال نزدیك می‌كند. تیپی كه بشدت به كاراكتر اسی در فیلم آدم برفی شباهت دارد كه خود ارجمند آن نقش را ایفا كرده بود. در واقع نقش حشمت یك تقلید از خود بود كه ارجمند به آن تن داد تا در كنار كاراكترهای پدرمقتدر و در حقیقت رفتارهای پدرسالارانه محمدعلی كشاورز در سریال پدر سالار و حسن پورشیرازی در سریال نرگس قرار بگیرد. شخصیتی كه اقتدارش از یك‌سو ریشه در فرهنگ سنتی مردسالارانه دارد و از سوی دیگر در غرور و تكیه مغرورانه حشمت به مال و اموالش. او گمان می‌كند كه با پول هر مشكلی را می‌تواند حل كند و حتی با رشوه دادن به وكیل، قانون را دور بزند. ضمن این‌كه رگه‌هایی ازشخصیت و رفتارشناسی خود ارجمند نیز دراین نقش دیده می‌شود. نشانه‌های این نوع بازی را تقریبا در بیشتر نقش‌هایی كه او بازی می‌كند می‌توان دید. هر چند در اینجا نشانه‌های رفتار لمپنی، نمود بیشتری دارد. با این حال بخش عمده‌ای از جذابیت درام در این قسمت‌های سریال به همین كشمكش و منازعه حشمت و ستایش برمی‌گردد كه مخاطب را بشدت با قصه درگیر كرده و با خود همراه می‌كند؛ كشمكشی كه دو طیف متفاوت از رفتار و فرهنگ خانوادگی را مقابل هم قرار داده و به تصویر می‌كشد. یكی از دلایل مهم خشونت رفتاری كه در حشمت فردوس می‌بینیم به دلیل آرزوهایی بود كه وی برای پسر از دست داده‌اش داشت. رویه‌ای مردسالارانه كه البته پسرش هم چندان با آن موافق نبود. ضمن این‌كه مخالف شدید حشمت با ازدواج پسرش و ستایش به این كشمكش‌ها دامن زده است. اكنون تلاش او برای به چنگ آوردن فرزندان ستایش و نوه‌هایش به همین دلیل صورت می‌گیرد. این قدرت‌طلبی و ثروت‌اندوزی به عروس وی نیز تسری می‌یابد تا جایی كه با توطئه تلاش می‌كند به این آرزو دست یابد اما به دلیل سكته ناكام مانده و ویلچرنشین می‌شود.
واقعیت این است كه سریال ستایش در لایه‌های درونی خود برخی مفاهیم اخلاقی ـ اجتماعی را كه ریشه اصلی آن در حرص و طمع به مال دنیاست صورت‌بندی كرده و تلاش می‌كند تا به‌واسطه موقعیت‌های دراماتیك احساسی كه فراهم می‌كند آنها را به گوش جان مخاطب برساند.
سریال به‌واسطه آن‌كه قصه خود را در اواخر دهه 60 روایت می‌كند یك حس نوستالژیك برای مخاطب دارد و فضای سنتی و سبك و شیوه زندگی آدم‌های قصه در این موقعیت نیز به القای این حس دامن می‌زند. در عین حال نزاع و تضاد نسلی نیز فراز و نشیب درام را بیشتر كرده و آن را جذاب‌تر می‌كندو البته نشان می‌دهد كه قصه‌هایی از جنس زمان و واقع گرایی در بازنمایی و روایت آنها تا چه حد می‌تواند در جذب و رضایت مخاطب تاثیر داشته باشد. به ویژه آن دست از سریال‌هایی كه قصه مبتلا به هر دو نسل از والدین و فرزندان را نمایش می دهند. معضلاتی كه نسل جدید و قدیم را بویژه در بستر نهاد و مناسبات خانوادگی به یكدیگر رسانده و از دردی مشترك سخن می‌گویند. تضاد و كشمكش فارغ از وجوه انسانی و اجتماعی‌اش از حیث دراماتیكی و قصه گویی نیز قابلیت‌های نمایش بالایی دارد و «ستایش» بر همین مبنا، تقابل و تضاد نسلی را در لابه‌لای مفاهیم اخلاقی به تصویر می‌كشد كه هم می‌توان آن را یك قصه زنانه دانست و هم درام مردانه.
سلطانی در سریال پرمخاطب «پس از باران» نیز موفق شد همین فضا و موقعیت حسی را ایجاد كند و تماشاگر را در فرآیند روی همین خط با خود همراه سازد. در واقع در ستایش شاهد طرح مسائل تاریخی و اجتماعی در زمان جنگ هستیم كه در بستر یك روایت داستانی و ملزم به عناصر و مولفه‌های دراماتیك سعی می‌كند قصه‌اش را روایت كند تا هیچ‌كدام از وجوه دوگانه آن در حجم ساختاری یكدیگر هضم یا حذف نشوند. اساسا سلطانی به عنصر زمان و حضور حس تاریخی در روایت قصه خود علاقه زیادی دارد و این سریال نیز یك برهه زمانی دیگر از تاریخ معاصر را بستر كار قرار می‌دهد. این عناصر و تمهیدات فیزیكی هم مبتنی بر شخصیت‌پردازی‌های داستان صورت گرفته و مفاهیم و معانی نهفته در قصه را بازنمایی می‌كند و هم، سویه جامعه شناختی داشته و می‌توان به بازشناسی تاریخ معاصر در آن پرداخت. با این حال اكنون ستایش بیش از هرچیز به واسطه تضاد در موقعیت شخصیت‌های قصه و شاید نشانه‌هایی از حضور قهرمان در دل داستان توانسته است نظر مخاطبان را به خود جلب كند؛ جنگی كه بر خلاف الگوهای قدیمی فرهنگی نه جنگ عروس و مادر شوهر كه نزاع عروس و پدر شوهر را دستمایه روایت خود قرار داده است.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.ir/ سید رضا صائمی
مطالب پیشنهادی:
نگاهی به سریال ستایش
گاف‌های خنده‌دار سریال ستایش (+عکس)
گفتگو با محمود عزیزی بازیگر مجموعه تلویزیونی «ستایش»
گفت‌وگو با مهدی پاكدل، بازیگر سریال «ستایش»
با سیما تیرانداز، بازیگر سریال ستایش
