نگاهی به سریال سی‌امین روز

 

سیر و سلوك با فرشته
می‌توان «سی‌امین روز» را تركیبی از ژانر معمایی ـ ماورایی دانست كه قرار است با تاویل دراماتیكی از یك موقعیت معنایی ـ مذهبی، داستانی را برای مخاطب تعریف كند كه سرشار از نشانه‌های نمادین و عارفانه بوده و مفاهیم و انگاره‌های اخلاقی را در پس درام بازنمایی می‌كند. داستان «سی‌امین روز» درباره سیاوش كیانی (هومن سیدی) است كه اشتباهی قاتل برادر دوستش می‌شود و از آنجا كه بسیار پایبند به رفاقت است قتل را گردن می‌گیرد و می‌پذیرد، اما بنا به دلایلی با پاره شدن طناب‌دار نجات می‌یابد و همین اتفاق زمینه درام‌پردازی و تعلیق‌های بعدی را كه ساختار قصه بر بستر آن شكل می‌گیرد، فراهم می‌آورد.
به واسطه همین موقعیت نمایشی قرار است برخی مضامین اخلاقی روایت شود و مخاطب را تحت تاثیر خود قرار دهد. مضامین قصه اینها هستند: 1ـ ایمان به لطف خداوند و توجه به عالم فرشتگان 2ـ توجه به مسائل اخلاقی 3ـ توجه به كانون مهم خانواده 4ـ رفاقت 5 ـ صداقت و گذشت. درواقع این سریال تلاش كرده است مفاهیم قرآنی را در مرز فرشته بودن و شیطان شدن روایت كند. در این سریال نیز مثل نمونه‌های مشابه، فقط به جای شیطان، یك فرشته با بازی پژمان بازغی را می‌بینیم كه در جهت هدایت و تذكر به سیاوش ماموریت پیدا می‌كند تا او را درباره فرصت كوتاهی كه برای بازسازی و توبه دارد، آگاه كند. این موقعیت تلویحا مخاطب را در یك قیاس همذات‌پندارانه خطاب قرار می‌دهد و این سی روز نیز اشاره‌ای است به ایام مبارك ماه رمضان كه فرصت بازگشت و توبه و دوره خودسازی است. به عبارت دیگر، نویسنده تلاش كرده از فرم و ساختار آیینی ـ مناسبتی رمضان برای طرح و بیان قصه خود بهره بگیرد و به واسطه نشانه‌شناسی و ترسیم موقعیت‌های نمادین، مخاطب را با فلسفه روزه و ماه مبارك رمضان مواجه كند. فیلمنامه این سریال متاثر از تفسیر آیت‌الله جوادی‌آملی از قرآن و مفاهیمی مثل مرگ، فرشته و شیطان است. در این كتاب درباره ایمان به عالم فرشتگان چنین آمده است كه هیچ كار خیری بدون وجود فرشته و بدون امر خداوند صورت نمی‌گیرد و یكی از ابزارهای تجلی رحمت، ترغیب انسان از سوی فرشته‌ها به امر خیر است. میزان درك این ترغیب‌ها برحسب لیاقت انسان‌ها تعیین می‌شود و شرط كسب لیاقت انجام تكلیف است. از جمله حق و تكلیفی كه در اسلام به آن اشاره شده عفاف، نجابت، جوانمردی و گذشت است.

 

سی‌امین روز در واقع مفهومی ماورایی را در بستر داستانی رئال و واقعی روایت می‌كند تا آنچه به عنوان مصادیق خوبی، پاك بودن و اخلاقی زیستن ترسیم می‌كند آسمانی و دست نایافتنی به نظر نرسد. این مهم‌ترین نقطه ضعفی است كه اكثر سریال‌های ماورایی به آن دچار هستند و در واقع به ضد خود بدل می‌شوند. وقتی یك موقعیت انسانی و ارزش معنوی قرار است به واسطه یك ساختار داستانی به بیننده منتقل شود شرط اول این است كه آن پیام قابلیت تحقق در عالم انسانی را داشته و قابل دسترسی باشد. تزریق این مفاهیم در كالبد درام و بازنمایی آن در شرایط انسانی كمك می‌كند تا مخاطب با قصه و شخصیت‌های آن همذات‌پنداری و پیام را دریافت كند.
در این سریال یك فرشته به كمك انسان می‌آید تا با هدایت و راهنمایی او نقش یك دوست مشاور را بازی كند. آنچه در این ارتباط می‌بینیم همان نقشی است كه یك مشاور به معنای حرفه‌ای و تخصصی آن دارد. فرشته در اینجا برای سیاوش تصمیم نمی‌گیرد و او را به زور به رفتاری وادار نمی‌كند، بلكه صرفا به تشویق و ترغیب او پرداخته و تبشیر و تنذیر می‌كند. این فرشته، فرشته‌ای دنیایی است كه به انسان‌ها كمك می‌كند و با استفاده از مفاهیم قرآنی، چنین برداشت می‌شود كه فرشتگان دستیاران خداوند روی زمین هستند. این موضوع به همان باور دینی برمی‌گردد كه هر انسانی 2 فرشته بر او نظارت می‌كنند كه یكی اعمال خیر و دیگری رفتارهای بد را می‌نویسند.

نقش‌های كل سریال غیر از 2 نقش منفی، بقیه خاكستری‌اند؛ نه كاملا مثبت و نه كاملا منفی. رفتار نقش‌ها طوری تعریف شده است كه برای بیننده ایجاد سوال می‌كند و با چرایی داستان را دنبال می‌كند. این تصویر منطقی و واقع‌گرایانه‌ای است كه با سویه رئالیستی سوژه و موقعیت نسبی اخلاق انسانی ارتباط معناداری دارد و ترسیم درستی از رفتار انسانی را روایت می‌كند. این سریال پر بازیگر و پر لوكیشن با بیش از 50 نفر عوامل، توسط 2 دوربین تصویربرداری شده و تعدد این لوكیشن‌ها به جذابیت روایت و ریتم مناسب آن كمك می‌كند. در ضمن از حیث انتخاب بازیگر نیز واجد تنوع نسبتا خوبی است.
شاید نقطه عطف بازیگری در این سریال كه اتفاقا به واسطه نقش محوری او در این مجموعه، برجسته شده هومن سیدی است. سیدی و آزاده صمدی همسرش برای بار اول است كه در سریال مناسبتی بازی می‌كنند. آنها كه در سریال «راه بی‌پایان» كنار هم بازی كردند و بعد از آن در چند فیلم و سریال دیگر هم نقش‌هایی را به عهده داشتند مسلما از این تجربیات در سریال سی‌امین روز نیز استفاده می‌كنند و از طرفی مخاطب هم با چهره‌های جدیدی در سریال‌های مناسبتی روبه‌رو می‌شود. این انتخاب هوشمندانه‌ای است تا سریال‌های مناسبتی نیز گرفتار مشكل مجموعه‌های طنز نشده و از یك‌سری بازیگر و شخصیت تكراری استفاده نكرده است.

 

واقعیت این است كه اگر در سال‌های گذشته این شیطان بود كه در روایت و شكل‌گیری این داستان‌ها نقش داشت و مورد توجه قرار گرفت، در این مجموعه اما فرشته است كه مورد توجه قرار گرفته و تاثیر او كنار انسان به تصویر كشیده شده است. در ضمن مساله قتل و نجات پیدا كردن قاتل از محاكمه و قصاص، سویه جنایی ـ معمایی داستان را برجسته كرده و با درآمیختن آن در ساختار ماورایی داستان، رنگ و بوی هیجان‌انگیزتری به آن می‌بخشد. به عبارت دیگر سی‌امین روز قصه خود را در یك سفر و تجربه زمانمند به تصویر می‌كشد كه مثل سیر و سلوك خود مخاطب در همین ایام مبارك است.