روانكاوی شخصیت‌ها در «لبه آتش»

شبكه یك سیما برای دهه فجر امسال سریال 15 قسمتی «لبه آتش» را در نظر گرفته است؛ سریالی كه می‌كوشد گوشه‌ای از تاریخ كشورمان را به تصویر بكشد. این مجموعه به كارگردانی جواد افشار و تهیه‌كنندگی حمید آخوندی و علیرضا جلالی است.
تصویربرداری لبه آتش در تهران و ارمنستان انجام شده و مهدی سجاده‌چی نویسنده فیلمنامه آن ‌است. این سریال روایتگر آخرین روزهای حیات رژیم پهلوی است و داستان از جایی آغاز می‌شود كه ژنرالی آمریكایی برای بقای نظام سلطنتی به ایران می‌آید و یكی از ماموریت‌هایش بمباران از پیش طراحی شده موقعیت‌هایی است كه انقلابیون و رهبران انقلاب آنجا مستقر هستند. در این میان 3 نظامی از رسته توپخانه، منتظر دستور مافوق خود برای گلوله‌باران تهران هستند.

تصویربرداری مجموعه تلویزیونی لبه آتش در روزهای پایانی سال 89 به پایان رسید و مراحل تدوین را توسط مریم جلالی و مجید حسنی گذرانده است. مجید عبدالعظیمی، محمدهادی قمیشی، حسن توشه، شهراد وثوقی، لیلا بوشهری، حسن پورشیرازی، فرهاد قائمیان، امیررضا دلاوری، عبدالرضا زهره كرمانی، اسماعیل شنگله، نگین صدق‌گویا، الناز حبیبی و پرویز سنگ سهیل بازیگران این سریال هستند.

دشواری ساخت دكور در سریال‌های تاریخی
جواد افشار كارگردانی است كه می‌شود تقریباً تجربه هر ژانری از تاریخی، درام و وحشت را در كارنامه كاری‌اش دید. سریال‌های گل یا پوچ، جابربن‌حیان، خانه مهر و فیلم سینمایی كلبه نمونه‌هایی از كارهای او هستند.
افشار كه پس از تجربه تاریخ اسلام با سریال جابربن حیان این بار به سراغ تاریخ معاصر و قصه لبه آتش رفته است، در این‌باره می‌گوید: من هم مثل خیلی‌ها به تاریخ علاقه‌مندم و در واقع جزو دغدغه‌هایم محسوب می‌شود. تاریخ همیشه كلاس درس بوده و معلم خوب وتاثیرگذاری است. معتقدم كار تاریخی زمانی موثر است كه حرف تازه‌ای برای گفتن داشته باشد وگرنه می‌شود «بازخوانی تاریخ» كه تاثیری ندارد.
وی با اشاره به این‌كه او هم مثل بقیه دغدغه انقلاب را دارد، می‌افزاید: من در این كار فقط آن دوره را بازسازی نكرد‌ه‌ام و معتقدم لبه آتش درنوع خودش اتفاق نویی است و نو بودنش هم به این دلیل است كه رفتارها، منش‌ها و واكنش‌ شخصیت‌های این مجموعه روانكاوی شده و مخاطب درمی‌یابد نوع نگاه آدم‌ها به مسائل و برداشت آنها از روابط اجتماعی در آن برهه از تاریخ از چه اندیشه و دیدگاهی نشأت می‌گرفته است.
افشار درخصوص سندیت شخصیت‌های این سریال می‌گوید: آقای سجاده‌چی، نویسنده باتجربه و هوشمندی است. ایشان سعی كرده، هم از اتفاقات مستند تاریخی الهام بگیرد و هم به عنوان یك نویسنده از تخیلات خود در نگارش فیلمنامه بهره ببرد.
وی ادامه می‌دهد: ما در این كار فلاش‌بك‌های زیادی داریم كه هم بار روایت قصه و هم شخصیت‌پردازی را به دوش می‌كشند. من هم سعی كردم در اجرا به گونه‌ای عمل كنم كه این فلاش‌بك‌ها با زمان حال تركیب شوند. از عنصر سیال بودن زمان با ساختاری مدرن استفاده كرده‌ام كه هم برای مخاطب جذاب باشد و هم روایت داستان از دست نرود. به‌همین دلیل كار ریتم تندی دارد و تماشاگر باید با دقت كار را ببیند تا سرنخ‌ها از دستش نرود.
سریال لبه آتش در شهرهای تهران و ایروان جلوی دوربین رفته است. جواد افشار درباره این‌كه چرا كشور ارمنستان را به عنوان یكی از لوكیشن‌ها انتخاب كردند، می‌گوید: می‌خواستیم بخش‌هایی از كشور آمریكا در سال 1975 را بازسازی كنیم و ارمنستان را به خاطر شباهتش با مكان مورد نظر انتخاب كردیم و چون فاصله‌اش تا ایران دور نبود، براحتی توانستیم آنجا تصویربرداری كنیم. سفارت ایران در ارمنستان هم همكاری خوبی با ما داشت.

بخشی از كار، اطراف تهران و كوهستان‌های شمال شهر جلوی دوربین رفته است. در صحنه‌های خارجی به لحاظ طراحی، سختی‌های زیادی كشیدیم. فكر می‌كنم اگر می‌خواستیم یك سریال تاریخی صدر اسلام را بسازیم، كارمان ساده‌تر بود. سریال لبه آتش سال‌های 42 تا 57 تهران را روایت می‌كند؛ یعنی سال‌هایی كه مردم آن را به خاطر دارند. ما از شهرك غزالی استفاده نكردیم، چون احساس كردیم آنجا زیاد دیده شده و نماهایش تكراری است. به همین دلیل بیشتر سراغ بافت‌های فرسوده تهران رفتیم. 30تا 40 درصد اتفاقات داستان ما در محیط‌های نظامی می‌گذرد و مابقی شهری است. عمده ماجراهای سریال در سال‌های 56 و 57 اتفاق می‌افتد. در طول سریال، فلاش‌بكی هم به سال 42 داریم.
وی ادامه می‌دهد: ژنرال رابرت هایزر، معاون وقت فرمانده نیروی هوایی آمریكا در اروپا بود و برای مأموریتی ویژه به تهران آمد تا دولت آمریكا را در تصمیم‌گیر‌ی‌های بعدی و اطلاع از اوضاع ایران در زمان انقلاب بزرگ ملت مسلمان ایران یاری كند.
به گفته این كارگردان، سریال لبه آتش علاوه بر تاریخ‌نگاری، به تحلیل و روانكاوی آدم‌ها در زمان انقلاب نیز می‌پردازد. افشار دراین‌باره می‌گوید: انقلاب از دل آدم‌ها آغاز می‌شود و بعد به خانواده، محله و جامعه كشیده می‌شود. این شخصیت‌ها هستند كه می‌توانند یك انقلاب را به وجود بیاورند.

كارگردان مجموعه لبه آتش درخصوص دكورهای این سریال توضیح می‌دهد: سریال دكورهای سنگینی داشت چون باید به گونه‌ای طراحی و فضاسازی می‌شد كه بتواند با حال و هوای سال‌های 57 و قبل از آن تناسب داشته باشد. مثلا یكی از این دكور‌ها با نام موقعیت است كه این موقعیت، مكانی نظامی است كه در قصه از سوی آمریكایی‌ها و اسرائیلی‌ها ساخته شده است.
وی درخصوص سختی‌های ساخت سریال‌های تاریخی می‌گوید: یكی از دشواری‌ها، ساخت دكور و فضاسازی‌های قصه است به طوری كه برای حدود 35 درصد از حجم سریال كه در این موقعیت می‌گذشت، چیزی حدود 2 ماه زمان صرف شد. 10 درصد هم فضای خارجی این موقعیت بود كه در كوه‌های ولنجك تصویربرداری شد. این مكان‌ها براساس فیلمنامه به كودتای هایزر در ایران می‌پردازد كه ظاهراً به طرح كورتاژ معروف است.
افشار با اشاره به سایت طراحی شده كه موشك‌انداز است، ادامه می‌دهد: این سایت طراحی شده بود تا در موقعیت‌های حساس كودتا بتواند نقاط حساس تهران را موشك‌باران كند. ساخت و ساز این سایت و موقعیت‌ها در یك سوله انجام شد، مثلا موشك‌اندازی شكل رولینگ طراحی شده و براحتی قابل حمل و نقل است.

كارگردان این مجموعه ادامه می‌دهد: یكی دیگر از مشكلات ما در این سریال و اساسا هر سریالی كه قرار است به تاریخ انقلاب اسلامی در دهه‌های 50 و 60 بپردازد، این است كه مكانی مشخص كه شمایل و بافت شهری و انسانی آن دوره را فضاسازی كرده باشد، نداریم. ما برای آكسسوار این سریال خیلی مشكل داشتیم. مثلا نمی‌توانستیم در فضای بیرونی شهر تصویربرداری داشته باشیم، چون همه چیز از ساختمان‌ها و اتومبیل‌ها یا مدل لباس و پوشش افراد بشدت تغییر كرده است و برای تصویربرداری به دكورسازی و بازسازی این موقعیت‌ها نیاز داریم كه بالطبع هزینه و وقت زیادی از عوامل تولید می‌گیرد و باید دكورهایی ساخته شود كه بعد از اتمام كار بی‌استفاده نماند. در ضمن ما تلاش كردیم به‌گونه‌ای قصه را روایت و پردازش كنیم كه برای هر سطحی از مخاطبان تلویزیون، جذابیت لازم را داشته باشد.

وی درخصوص ویژگی‌های انتخاب 3 بازیگر اصلی داستان می‌گوید: فیلمنامه این مجموعه به‌گونه‌ای است كه بشدت به بازیگران توانمند نیاز داشت. ما نیاز داشتیم از افرادی برای ایفای نقش‌های این مجموعه استفاده كنیم كه توانایی اجرای لحظه‌های تأثیرگذار را داشته و همچنین از بیان خوبی برخوردار باشند و فكر می‌كنم بهترین انتخاب‌ها را برای این نقش‌ها داشته‌ایم.
این كارگردان درباره بازیگر نقش ژنرال هایزر و ویژگی‌های این نقش می‌گوید: ما یك پروسه سنگین و زمانی نزدیك به 4 ماه را برای انتخاب این نقش پشت سر گذاشتیم. این نقش باید ویژگی‌هایی می‌داشت و یكسری خصوصیات هم من برایش قائل بودم. این‌كه نقش باورپذیر باشد و حتی‌الامكان چهره جدیدی ارائه دهد و كلیشه‌ای نباشد. برای این نقش كاندیداهایی داشتیم و سعی كردیم بهترین را انتخاب كنیم. یكی از ویژگی‌های این نقش تسلط بازیگر به زبان آمریكایی، داشتن چهره‌ای تندخو و مقتدر بود كه ما بعد از طی كردن این پروسه به كامران دبیری رسیدیم. البته مدت‌ها درخصوص این نقش و كاری كه باید انجام دهد با او كار شد كه خوشبختانه ثمربخش هم بود.

بازیگر نقش ژنرال هایزر
كامران دبیری را بیشتر بخاطر ترجمه‌هایش در ایران می‌شناسند، اما در كسوت استادی دانشگاه و مدیریت شركت‌های بین‌المللی تجاری نیز شهرتی جهانی دارد. او بازیگر نقش ژنرال هایزر در لبه آتش نیز هست و بتازگی فعالیت‌هایی در زمینه دوبله فیلم‌های خارجی دارد. او خود را انسانی می‌داند كه از همه زمان‌های زندگی‌اش استفاده مفید می‌كند.
وی درباره آشنایی خود با موسیقی می‌گوید: از 2 سالگی به محض شنیدن صدای ‌ساز، كنار نوازنده می‌نشستم. در پایان دبستان به پدرم التماس كردم مرا به هنرستان موسیقی بفرستد، ولی ایشان مرا به مدرسه البرز فرستاد. دوره 6 ساله دبیرستان را در 8سال تمام كردم. سال آخر از ترس سرباز صفر شدن برای كنكور درس خواندم و در رشته فیزیك شاگرد اول كنكور شدم و با جایزه شركت نفت اولین پیانوی خودم را خریدم و بدون معلم بر گیتار و پیانو مسلط شدم و در دانشگاه ملی سرپرست اركستر بودم.

وی در ادامه درباره استادی در دانشگاه بیان می‌كند: از سال 1369 در دانشگاه برای تدریس تكنولوژی قند و سپس زبان تخصصی دعوت شدم و از آن زمان در دانشگاه‌های ایران، كابل و تخار افغانستان تدریس كرده‌ام و مدتی هم تدریس برای پزشكان را به عهده گرفتم.
بازیگر نقش ژنرال هایزر درباره فعالیت در زمینه بازیگری و دوبله توضیح می‌دهد: در تیر 89 نقش ژنرال هایزر را كه یكی از نقش‌های محوری سریال 15 قسمتی لبه آتش به كارگردانی جواد افشار بود، در ایران و ارمنستان بازی كردم و احتمالا به عنوان دوبلور با یكی از موسسات دوبله همكاری خواهم كرد و شاید بزودی در رادیو هم برنامه‌هایی اجرا كنم. در حال حاضر پیشنهادهایی از كارگردانان ایرانی برای بازی در سینما دارم، اما معتقدم در شرایط فعلی، هنرم را باید با همكاری كارگردانان بنام ایران كه صادقانه به هنر خدمت می‌كنند، ارائه كنم.
وی ادامه می‌دهد: این سریال ماجرای تلاش‌های ژنرالی آمریكایی را برای بقای نظام سلطنتی ایران روایت می‌كند. نقش ژنرال هایزر دشواری‌های زیادی داشت و باید به‌گونه‌ای اجرا می‌شد كه برای مخاطب باورپذیر باشد، تسلط به زبان آمریكایی، داشتن چهره‌ای تندخو و مقتدر از ویژگی‌های بارز این شخصیت بود.