گونه طنز تلویزیونی در میان دیگر گونه‌های نمایشی این رسانه، ویژگی‌ها و جذابیت‌های منحصر به فردی دارد كه بواسطه همین عناصر براحتی می‌تواند با سلیقه‌های متنوع مخاطبان تطبیق پیدا كند.
نزدیك به دو دهه است كه شبكه‌های مختلف تلویزیون مبادرت به تولید برنامه‌های طنز می‌كنند و در این میان چهره‌های جدیدی به مخاطبان معرفی شد كه هر یك به واسطه خلاقیت و توانایی خود توانستند ادامه مسیرشان را در این راه تضمین كنند.
یكی از نام‌هایی كه ابتدا از تئاتر به تلویزیون آمد و توانست توانایی‌های خود را در عرصه طنز به تصویر بكشد، مهران مدیری بود.
او كه هم‌اكنون نام خود را در میان مهم‌ترین كارگردانان و بازیگران حوزه طنز تلویزیونی می‌بیند برای رسیدن به این مرحله فراز و نشیب‌های زیادی را پشت‌سر گذاشته است.
برنامه‌هایی كه با حضور او تولید شد، از نوروز 72 گرفته تا مرد دو هزار چهره هر كدام ویژگی‌های منحصر به فردی داشتند كه هنوز هم در ذهن مخاطبان باقی مانده است.
نگاهی به پرونده كاری این كارگردان و بازیگر نشان می‌دهد كه او و تیم همراهش همواره سعی كرده‌اند از تكرار كارهای قبلی خود تا جایی كه می‌توانند فاصله بگیرند و حتی اگر بعضی از آثار آنها به سری دوم رسیده پتانسیل‌های لازم برای ادامه را در این آثار یافته‌اند و بعد مبادرت به ساخت آنها كرده‌اند. هنر مهران مدیری در تیپ‌سازی و ساخت شخصیت‌هایی عجیب و غریب است.
در واقع تركیب او با نویسندگی پیمان قاسم‌خانی موفق‌ترین آثار این كارگردان را رقم زد. این دو در پاورچین كلید خلق قوم جدید را زدند كه شاید در ابتدا خودشان هم نمی‌دانستند قرار است تا این اندازه با مخاطبانشان ارتباط برقرار كنند.
برره‌ای‌ها كسانی بودند كه در پاورچین پا به عرصه گذاشتند و آنقدر هم ماندگار شدند كه همچنان تكه‌كلام‌ها یا اشاراتی از ارجاع به این مجموعه را در كلام و رفتار مردم عادی می‌بینیم.
می‌توان گفت مجموعه تلویزیونی پاورچین كه سال 1381 برای شبكه تهران ساخته شد تضمینی برای ادامه كار وی بود و محبوبیت مهران مدیری بعد از این مجموعه به اوج خود رسید، ضمن آن كه نام پیمان قاسم‌خانی به عنوان یك نویسنده توانمند در نگارش آثار طنز بیش از پیش مطرح شد به طوری كه دیگر مخاطبان عادی‌تر تلویزیون نیز او را به عنوان یك نویسنده موفق می‌شناسند.
چرا پاورچین مهم است؟
با مروری بر آثار مهران مدیری می‌توان برای پاورچین جایگاه متفاوتی در نظر گرفت، چرا كه این مجموعه نقطه عطف آثار او به حساب می‌آید و به یكباره مسیر كارهای بكر و تازه‌ای را برای او و تیمش فراهم كرد.
هر چند بخش عظیمی از این موفقیت را باید در طرح ایده توسط فیلمنامه‌نویس سریال دانست، اما مهارت‌های مهران مدیری و گروه بازیگرانی كه برای این اثر انتخاب كرد به شخصیت‌های روی كاغذ پیمان قاسم‌خانی جان بخشیدند و برره و اهالی‌اش خلق شدند.
داستان مجموعه طنز برره حول محور چند شخصیت اصلی شكل می‌گیرد؛ فرهاد با بازی مهران مدیری كه یك برره‌ای است و در تهران در یك اداره مشغول به كار است. در پی قبول شدن شادی با بازی سحر ولدبیگی كه خواهر فرهاد است در دانشگاه در رشته كتابگذاری، پدرش او را نیز به تهران می‌آورد تا در كنار فرهاد و مهتاب، همسر فرهاد (با بازی سحر ذكریا) زندگی كند.
شخصیت داوود با بازی جواد رضویان نیز كه به او داونه هم می‌گویند یكی دیگر از شخصیت‌های مورد توجه مخاطبان است.
او یك پایین برره‌ای است و در تهران عاشق دختری به نام یاسمن با بازی شقایق دهقان می‌شود و از فرهاد و مهتاب می‌خواهد كه برای او و یاسمن، عروسی برگزار كنند.
به این ترتیب داوود و یاسمن نیز وارد خانه فرهاد می‌شوند. همچنین یكی دیگر از شخصیت‌های اصلی این مجموعه نیز سپهر نام دارد كه سیامك انصاری نقش آن را بازی می‌كند و در ادامه سپهر و شادی نیز تشكیل یك خانواده جدید را می‌دهند.
محمدرضا هدایتی در نقش طغرل، ساعد هدایتی در نقش سعید، سعید پیردوست در نقش رئیس اداره فرهاد، ابراهیم آبادی در نقش پدر مهتاب و هایده حائری در نقش مادر مهتاب نیز دیگر نقش‌های اصلی این مجموعه هستند كه هر كدام به تناسب داستان در قسمت‌های مختلف حضور یافته‌اند.
تعامل در شخصیت‌پردازی
به وجود آوردن این همه شخصیت كه هر كدام ویژگی‌های مختص خود را دارند در ابتدا كار ساده‌ای به نظر نمی‌رسد. در واقع این شخصیت‌ها رفته رفته شكل گرفتند و به مرور با بازخوردهایی كه تیم سازنده پاورچین از مخاطبان به دست آوردند آنها را پخته‌تر كردند.
همچنین بسیاری از این ویژگی‌های شخصیتی مختص بازیگرانی است كه ایفاگر نقش‌های آنها بودند. تعامل بالایی كه میان نویسنده، كارگردان و بازیگران آثار مدیری وجود دارد یكی از عوامل موفقیت كارهای اوست؛ چرا كه بسیاری از نقاط ضعف در همین تعامل‌ها برطرف می‌شود و بسیاری از موقعیت‌های كمیك نیز از دل همین تعاملات بیرون می‌آید.
استقبال از این شخصیت‌ها به حدی رسید كه قوم تازه به وجود آمده برره، در مجموعه شبهای برره هم بیشتر مورد توجه قرار گرفتند و گذشته آنها نیز به نوعی به تصویر درآمد.
در واقع پاورچین به خاطر همین خلق شخصیت‌های ماندگار در كارنامه مهران مدیری دارای اهمیت است. اگر بخواهیم در حوزه طنز تلویزیونی بهترین‌ها را معرفی كنیم یكی از آنها پاورچین خواهد بود، چون در این مجموعه شاهد نوآوریی‌هایی هستیم كه اغلب برای اولین بار اتفاق افتاده است و پس از آن حتی استفاده مجدد از این ویژگی‌ها برای خود مدیری و تیمش به الگویی برای جذب مخاطب تبدیل شد.
سبك زندگی برره‌ای
سریال پاورچین كه هم از شبكه تهران و هم از شبكه آی‌فیلم در حال پخش است، دارای جزئیات و ویژگی‌هایی است كه هنوز نیز آثار آن را در میان مردم می‌بینیم.
هنوز اگر در جمعی كلمه نوچوفسكو یا یاسمنگولا، كتابگذاری و... بر زبان كسی بیاید، بدون شك بقیه حاضران به یاد پاورچین و مردم برره می‌افتند؛ مردمی كه ساخته و پرداخته ذهن پیمان قاسم‌خانی و مهران مدیری هستند و اصلا هیچ وجود خارجی ندارند، با این حال همه ما نه‌تنها آنها را می‌شناسیم بلكه به خلق و خو و همچنین عادات و رفتار و حتی ذائقه غذایی آنها نیز اشراف داریم.
همه ما برره‌ای‌ها را به حدی می‌شناسیم كه گویا یكی از قومیت‌های شناخته شده ایران هستند. از طرفی خلاقیت در تشریح لایه‌های رفتاری و خصوصیات اخلاقی این قوم همچنین نگاه جزیی‌نگرانه به سبك زندگی برره‌ای آنقدر دقیق بوده است كه انگار در حال مشاهده یك اثر طنز مردم‌شناسانه هستیم.
مردم برره علاوه بر فرهنگ‌ها و سنت‌هایی كه مخصوص خود آنهاست حتی زبان، لهجه و گویش مربوط به خود را هم دارند، به طوری كه در یكی از قسمت‌های موفق این مجموعه گرامر زبان برره نیز تدریس می‌شود.
البته در پاورچین نسل جدید برره‌ای‌ها یعنی فرهاد، داوود و شادی به تصویر كشیده شده‌اند كه با مهاجرت به شهر (بیشتر فرهاد) تا حدودی از این سنن دور می‌مانند، به طوری كه در برخی از قسمت‌ها تقابل نگاه سنتی و مدرن برره‌ای‌ها نیز دستمایه به وجود آوردن موقعیت‌های طنز بسیاری می‌شود.
در ادامه پاورچین نیز مجموعه شبهای برره بیشتر و جزیی‌تر به این فرهنگ خاص و تاریخچه آنها می‌پردازد و ما گذشته این مردمان را هم می‌بینیم.
نگاه منتقدانه به جامعه
استفاده از مسائل اجتماعی در آثار طنز بسیاری اتفاق افتاده است، اما در پاورچین مخاطب اخلاق و رفتار خودش را در معرض یك نقد مفرح می‌بیند.
در واقع مخاطب به خودش می‌خندد و در مواجهه با بسیاری از رفتارهای ناپسندی كه در او نهادینه شده و حالتی ناآگاهانه نسبت به آنها دارد، قرار می‌گیرد.
اغراق در صفت پاچه‌خواری، پشت‌سر یكدیگر حرف زدن، زیر آب زدن و دروغگویی و... از جمله این عادات ناپسند هستند كه بخوبی از طرف تیم سازنده پاورچین نقد می‌شوند.
در پاورچین و بعد‌ها شبهای برره ما بسیاری از صفات ناپسند را در این قوم می‌بینیم كه پرداختن به آنها تلنگری به همه كسانی است كه بعضی از این صفات را دارند. همچنین این برنامه در بسیاری از قسمت‌ها نیز به مسائل روز اجتماعی واكنش نشان داد و همین استفاده از موقعیت‌های روز سبب شد تا مخاطبان بیشتر با آن احساس نزدیكی كنند.
وقتی نویسنده مهم می‌شود
در پاورچین اتفاق دیگری هم افتاد و نویسندگی آثار طنز هم اهمیت پیدا كرد. شاید تا پیش از پاورچین خیلی‌ها حتی نام نویسندگان این آثار را هم نشنیده بودند، اما بعد از پاورچین هر كدام از نویسنده‌ها اهمیت خود را پیدا كردند و حتی به گفته پیمان قاسم‌خانی دستمزد نویسنده‌های مجموعه‌ها بالا رفت.
او در جایی گفته است: اوایل پاورچین مهران گفت احتیاج به فیلمنامه نیست و به من یك صفحه داستان بده و بقیه‌اش را بداهه می‌گیریم. بعد یك صفحه‌مان شد سه صحنه، پنج صحنه و بعد به این نتیجه رسیدیم كه یا آدم باید آیتم كار كند و یا اگر قرار است قصه بنویسیم باید كامل نوشت. خلاصه شروع كردیم و شد فیلمنامه.
علاوه بر تیم‌های سازنده كه پس از پاورچین به اهمیت نویسنده پی بردند مخاطبان هم یاد گرفتند كه برایشان فقط بازیگر مهم نباشد.
برای آنها هم مشخص شد كه پایه اصلی هر كار موفقی نویسندگان آن هستند و اگر در وهله اول با متن خوبی روبه‌رو نباشیم، برآیند كار نیز چندان قابل قبول نخواهد بود.
نزدیك به دو دهه است كه شبكه‌های مختلف تلویزیون مبادرت به تولید برنامه‌های طنز می‌كنند و در این میان چهره‌های جدیدی به مخاطبان معرفی شد كه هر یك به واسطه خلاقیت و توانایی خود توانستند ادامه مسیرشان را در این راه تضمین كنند.
یكی از نام‌هایی كه ابتدا از تئاتر به تلویزیون آمد و توانست توانایی‌های خود را در عرصه طنز به تصویر بكشد، مهران مدیری بود.
او كه هم‌اكنون نام خود را در میان مهم‌ترین كارگردانان و بازیگران حوزه طنز تلویزیونی می‌بیند برای رسیدن به این مرحله فراز و نشیب‌های زیادی را پشت‌سر گذاشته است.
برنامه‌هایی كه با حضور او تولید شد، از نوروز 72 گرفته تا مرد دو هزار چهره هر كدام ویژگی‌های منحصر به فردی داشتند كه هنوز هم در ذهن مخاطبان باقی مانده است.
نگاهی به پرونده كاری این كارگردان و بازیگر نشان می‌دهد كه او و تیم همراهش همواره سعی كرده‌اند از تكرار كارهای قبلی خود تا جایی كه می‌توانند فاصله بگیرند و حتی اگر بعضی از آثار آنها به سری دوم رسیده پتانسیل‌های لازم برای ادامه را در این آثار یافته‌اند و بعد مبادرت به ساخت آنها كرده‌اند. هنر مهران مدیری در تیپ‌سازی و ساخت شخصیت‌هایی عجیب و غریب است.
در واقع تركیب او با نویسندگی پیمان قاسم‌خانی موفق‌ترین آثار این كارگردان را رقم زد. این دو در پاورچین كلید خلق قوم جدید را زدند كه شاید در ابتدا خودشان هم نمی‌دانستند قرار است تا این اندازه با مخاطبانشان ارتباط برقرار كنند.
برره‌ای‌ها كسانی بودند كه در پاورچین پا به عرصه گذاشتند و آنقدر هم ماندگار شدند كه همچنان تكه‌كلام‌ها یا اشاراتی از ارجاع به این مجموعه را در كلام و رفتار مردم عادی می‌بینیم.
می‌توان گفت مجموعه تلویزیونی پاورچین كه سال 1381 برای شبكه تهران ساخته شد تضمینی برای ادامه كار وی بود و محبوبیت مهران مدیری بعد از این مجموعه به اوج خود رسید، ضمن آن كه نام پیمان قاسم‌خانی به عنوان یك نویسنده توانمند در نگارش آثار طنز بیش از پیش مطرح شد به طوری كه دیگر مخاطبان عادی‌تر تلویزیون نیز او را به عنوان یك نویسنده موفق می‌شناسند.
چرا پاورچین مهم است؟
با مروری بر آثار مهران مدیری می‌توان برای پاورچین جایگاه متفاوتی در نظر گرفت، چرا كه این مجموعه نقطه عطف آثار او به حساب می‌آید و به یكباره مسیر كارهای بكر و تازه‌ای را برای او و تیمش فراهم كرد.
هر چند بخش عظیمی از این موفقیت را باید در طرح ایده توسط فیلمنامه‌نویس سریال دانست، اما مهارت‌های مهران مدیری و گروه بازیگرانی كه برای این اثر انتخاب كرد به شخصیت‌های روی كاغذ پیمان قاسم‌خانی جان بخشیدند و برره و اهالی‌اش خلق شدند.
داستان مجموعه طنز برره حول محور چند شخصیت اصلی شكل می‌گیرد؛ فرهاد با بازی مهران مدیری كه یك برره‌ای است و در تهران در یك اداره مشغول به كار است. در پی قبول شدن شادی با بازی سحر ولدبیگی كه خواهر فرهاد است در دانشگاه در رشته كتابگذاری، پدرش او را نیز به تهران می‌آورد تا در كنار فرهاد و مهتاب، همسر فرهاد (با بازی سحر ذكریا) زندگی كند.
شخصیت داوود با بازی جواد رضویان نیز كه به او داونه هم می‌گویند یكی دیگر از شخصیت‌های مورد توجه مخاطبان است.
او یك پایین برره‌ای است و در تهران عاشق دختری به نام یاسمن با بازی شقایق دهقان می‌شود و از فرهاد و مهتاب می‌خواهد كه برای او و یاسمن، عروسی برگزار كنند.
به این ترتیب داوود و یاسمن نیز وارد خانه فرهاد می‌شوند. همچنین یكی دیگر از شخصیت‌های اصلی این مجموعه نیز سپهر نام دارد كه سیامك انصاری نقش آن را بازی می‌كند و در ادامه سپهر و شادی نیز تشكیل یك خانواده جدید را می‌دهند.
محمدرضا هدایتی در نقش طغرل، ساعد هدایتی در نقش سعید، سعید پیردوست در نقش رئیس اداره فرهاد، ابراهیم آبادی در نقش پدر مهتاب و هایده حائری در نقش مادر مهتاب نیز دیگر نقش‌های اصلی این مجموعه هستند كه هر كدام به تناسب داستان در قسمت‌های مختلف حضور یافته‌اند.
تعامل در شخصیت‌پردازی
به وجود آوردن این همه شخصیت كه هر كدام ویژگی‌های مختص خود را دارند در ابتدا كار ساده‌ای به نظر نمی‌رسد. در واقع این شخصیت‌ها رفته رفته شكل گرفتند و به مرور با بازخوردهایی كه تیم سازنده پاورچین از مخاطبان به دست آوردند آنها را پخته‌تر كردند.
همچنین بسیاری از این ویژگی‌های شخصیتی مختص بازیگرانی است كه ایفاگر نقش‌های آنها بودند. تعامل بالایی كه میان نویسنده، كارگردان و بازیگران آثار مدیری وجود دارد یكی از عوامل موفقیت كارهای اوست؛ چرا كه بسیاری از نقاط ضعف در همین تعامل‌ها برطرف می‌شود و بسیاری از موقعیت‌های كمیك نیز از دل همین تعاملات بیرون می‌آید.
استقبال از این شخصیت‌ها به حدی رسید كه قوم تازه به وجود آمده برره، در مجموعه شبهای برره هم بیشتر مورد توجه قرار گرفتند و گذشته آنها نیز به نوعی به تصویر درآمد.
در واقع پاورچین به خاطر همین خلق شخصیت‌های ماندگار در كارنامه مهران مدیری دارای اهمیت است. اگر بخواهیم در حوزه طنز تلویزیونی بهترین‌ها را معرفی كنیم یكی از آنها پاورچین خواهد بود، چون در این مجموعه شاهد نوآوریی‌هایی هستیم كه اغلب برای اولین بار اتفاق افتاده است و پس از آن حتی استفاده مجدد از این ویژگی‌ها برای خود مدیری و تیمش به الگویی برای جذب مخاطب تبدیل شد.
سبك زندگی برره‌ای
سریال پاورچین كه هم از شبكه تهران و هم از شبكه آی‌فیلم در حال پخش است، دارای جزئیات و ویژگی‌هایی است كه هنوز نیز آثار آن را در میان مردم می‌بینیم.
هنوز اگر در جمعی كلمه نوچوفسكو یا یاسمنگولا، كتابگذاری و... بر زبان كسی بیاید، بدون شك بقیه حاضران به یاد پاورچین و مردم برره می‌افتند؛ مردمی كه ساخته و پرداخته ذهن پیمان قاسم‌خانی و مهران مدیری هستند و اصلا هیچ وجود خارجی ندارند، با این حال همه ما نه‌تنها آنها را می‌شناسیم بلكه به خلق و خو و همچنین عادات و رفتار و حتی ذائقه غذایی آنها نیز اشراف داریم.
همه ما برره‌ای‌ها را به حدی می‌شناسیم كه گویا یكی از قومیت‌های شناخته شده ایران هستند. از طرفی خلاقیت در تشریح لایه‌های رفتاری و خصوصیات اخلاقی این قوم همچنین نگاه جزیی‌نگرانه به سبك زندگی برره‌ای آنقدر دقیق بوده است كه انگار در حال مشاهده یك اثر طنز مردم‌شناسانه هستیم.
مردم برره علاوه بر فرهنگ‌ها و سنت‌هایی كه مخصوص خود آنهاست حتی زبان، لهجه و گویش مربوط به خود را هم دارند، به طوری كه در یكی از قسمت‌های موفق این مجموعه گرامر زبان برره نیز تدریس می‌شود.
البته در پاورچین نسل جدید برره‌ای‌ها یعنی فرهاد، داوود و شادی به تصویر كشیده شده‌اند كه با مهاجرت به شهر (بیشتر فرهاد) تا حدودی از این سنن دور می‌مانند، به طوری كه در برخی از قسمت‌ها تقابل نگاه سنتی و مدرن برره‌ای‌ها نیز دستمایه به وجود آوردن موقعیت‌های طنز بسیاری می‌شود.
در ادامه پاورچین نیز مجموعه شبهای برره بیشتر و جزیی‌تر به این فرهنگ خاص و تاریخچه آنها می‌پردازد و ما گذشته این مردمان را هم می‌بینیم.
نگاه منتقدانه به جامعه
استفاده از مسائل اجتماعی در آثار طنز بسیاری اتفاق افتاده است، اما در پاورچین مخاطب اخلاق و رفتار خودش را در معرض یك نقد مفرح می‌بیند.
در واقع مخاطب به خودش می‌خندد و در مواجهه با بسیاری از رفتارهای ناپسندی كه در او نهادینه شده و حالتی ناآگاهانه نسبت به آنها دارد، قرار می‌گیرد.
اغراق در صفت پاچه‌خواری، پشت‌سر یكدیگر حرف زدن، زیر آب زدن و دروغگویی و... از جمله این عادات ناپسند هستند كه بخوبی از طرف تیم سازنده پاورچین نقد می‌شوند.
در پاورچین و بعد‌ها شبهای برره ما بسیاری از صفات ناپسند را در این قوم می‌بینیم كه پرداختن به آنها تلنگری به همه كسانی است كه بعضی از این صفات را دارند. همچنین این برنامه در بسیاری از قسمت‌ها نیز به مسائل روز اجتماعی واكنش نشان داد و همین استفاده از موقعیت‌های روز سبب شد تا مخاطبان بیشتر با آن احساس نزدیكی كنند.
وقتی نویسنده مهم می‌شود
در پاورچین اتفاق دیگری هم افتاد و نویسندگی آثار طنز هم اهمیت پیدا كرد. شاید تا پیش از پاورچین خیلی‌ها حتی نام نویسندگان این آثار را هم نشنیده بودند، اما بعد از پاورچین هر كدام از نویسنده‌ها اهمیت خود را پیدا كردند و حتی به گفته پیمان قاسم‌خانی دستمزد نویسنده‌های مجموعه‌ها بالا رفت.
او در جایی گفته است: اوایل پاورچین مهران گفت احتیاج به فیلمنامه نیست و به من یك صفحه داستان بده و بقیه‌اش را بداهه می‌گیریم. بعد یك صفحه‌مان شد سه صحنه، پنج صحنه و بعد به این نتیجه رسیدیم كه یا آدم باید آیتم كار كند و یا اگر قرار است قصه بنویسیم باید كامل نوشت. خلاصه شروع كردیم و شد فیلمنامه.
علاوه بر تیم‌های سازنده كه پس از پاورچین به اهمیت نویسنده پی بردند مخاطبان هم یاد گرفتند كه برایشان فقط بازیگر مهم نباشد.
برای آنها هم مشخص شد كه پایه اصلی هر كار موفقی نویسندگان آن هستند و اگر در وهله اول با متن خوبی روبه‌رو نباشیم، برآیند كار نیز چندان قابل قبول نخواهد بود.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.ir
مطالب پیشنهادی:
مطالب پیشنهادی:
تکه کلام های مهران مدیری از دیروز تا امروز/ مربا بده بابا!! (+عکس)
عشق مهران مدیری خوب از آب درآمد!
روان شناسی شبهای برره و قهوه تلخ
مهران مدیری دیگر نمی‌خندد!
یک گفتگوی متفاوت با شقایق دهقان و خواهرش!
