گفت‌وگویی خواندنی با مسعود فراستی

فیلم نقد می‌كنم نه فیلمساز را
آنقدرها هم كه نشان می‌دهد سخت و غیرقابل تحمل نیست. ولی تفاوتش با خیلی از آدم‌ها این است كه برای هر حرفی پاسخی در آستین آماده دارد. ما در گفتار خودمانی به این‌جور آدم‌ها می‌گوییم از كسی نمی‌خورد.
اطمینان و اعتمادی كه مسعود فراستی به خودش دارد در همان سلام و علیك اول مشهود است. شاید به خاطر همین اعتماد و اطمینان است كه هیچ‌وقت از مواضع خود كوتاه نمی‌آید یا به اصطلاح بر آنها اصرار می‌ورزد.
صرف نظر از همه انتقادهایی كه به نحوه حضور و لحن او در برنامه هفت می‌شود، شخصیت مردی كه اصولا عادت دارد مخالف باشد، آنقدر جالب است كه می‌تواند به تنهایی، موضوع یك گفت و گو قرار بگیرد. با این همه او ترجیح می‌دهد درباره برنامه هفت حرف بزند و می‌گوید: «من حوصله‌ام از فراستی سررفته. و خنده‌ای كه در ادامه حرفش می‌آید بوضوح نشان می‌دهد این حرف از دلش برنمی‌آید. شاید شخصیت این آدم «با همه چیز مخالف»، روزی دستمایه فیلمی در سینما یا مستندی، داستانی چیزی شود ولی فعلا موضوع ما برنامه هفت است و انتقادهایی كه خیلی‌ها به مسعود فراستی و نوع نقد كردنش دارند.

شما با نظریه رولان بارت كه می‌گوید تولد مخاطب به منزله مرگ مولف است، موافق نیستید؟
نه، چون این جمله خیلی مطلق است، موافقش نیستم. این كه من وقتی به عنوان مخاطب می‌روم سینما با اثر طرف هستم پس تا اینجایش موافقم. وقتی فیلم تمام می‌شود، اگر فیلمی باشد كه در من اثر كند و یادم بماند، من مخاطب عام، نه مسعود فراستی سوال می‌كنم كه این كار را چه كسی ساخته است. چه كار خوبی بود. می‌گویند مال آقای فلانی است. یادش می‌ماند، نمی‌رود مثل فراستی دنبال كند ببیند این آقا بقیه كارهایش را چطور ساخته، ولی در حافظه‌اش نام او را نگه می‌دارد كه اگر بار دیگر فیلمی ساخت، برود و آن را ببیند. چون فیلم قبلی خوب بود. پس به عنوان گام اول من با روایت طرفم نه با راوی، ولی به عنوان قدم دوم با راوی هم طرف هستم.

به عنوان گام دوم... .
اگر فقط به عنوان گام اول باشد می‌شود نقد به سبك تئوری مولف سنتی كه می‌گوید فیلم خوب و بد نداریم. فیلمساز خوب و بد داریم. اما من فكر می‌كنم ما هم فیلم خوب و بد داریم، هم فیلمساز خوب و بد... .

یعنی موافق قرار گرفتن منتقد با مولف در یك میزانسن هستید؟
آره موافقم، اگر نبودم كه نمی‌رفتم برنامه هفت.

معمولا صاحبان آثار در این مواقع می‌گویند من نباید به اثرم سنجاق شوم و همه جا درباره آن توضیح بدهم.
حتما.

ولی در برنامه هفت این اتفاق می‌افتد. صاحب اثر به اثرش سنجاق می‌شود و در نقد فیلم شركت می‌كند. در صورتی كه طبق نظر بارت وقتی اثری متولد می‌شود ارتباط آن با صاحب اثر قطع می‌شود و مخاطب می‌تواند آن را تأویل كند.
این سنت كه فیلمساز یا صاحب اثر بیاید روبه‌روی منتقد بنشیند و درباره اثرش حرف بزند، سنت قدیمی غربی و سنت خوبی است. من برنامه‌ای از ماركز یادم هست كه این‌طور بود. خیلی از نویسنده‌ها و فیلمسازها بوده‌اند كه نشسته‌اند مقابل منتقد و هر كدام حرف خود را زده‌اند. اگر فیلمساز آدم حسابی باشد به معنای واقعی كه من به كار می‌برم، نه از فیلم دفاع می‌كند، نه از خودش. بلكه وارد دیالوگ می‌شود. شما مصاحبه كمرون كرو با بیلی وایلدر را ببینید. انگار نشسته‌اند روبه‌روی صندلی و دوربین آنها را گرفته می‌گوید این صحنه خراب است. وایلدر می‌گوید بله حتما خراب است. می‌گوید خب چرا خراب است؟ جواب می‌دهد، حتما سیگارم تمام شده... .

به نظر شما، منتقد باید با مخاطب دیالوگ برقرار كند یا با صاحب اثر؟
بحث اساسا بامخاطب است. هم فیلمساز باید با مخاطب ارتباط برقرار كند هم منتقد. درگیری این دو تا یا نقد این دو نفر (منتقد و فیلمساز) نباید شخصی شود، بلكه باید كمك كند به بهتر دیدن و بهتر فهمیدن اثر. اتفاقی كه در هفت افتاد این بود پس از مدتی مشخص شد فراستی «دژخیم» تو گیومه است و شروع كردند به زدن او. منم می‌گفتم الان فعلا نوبت نقد فیلم است. یك جلسه بگذاریم راجع به فراستی من هم می‌آیم می‌زنمش!

می زنیدش واقعا؟
حالا... حالا... متأسفانه كسی را پیدا نكردیم كه بزند.

چرا شما در تعریف‌ها و مثال‌هایتان مدام سراغ نمونه‌های خارجی می‌روید؟
اول این كه خارجی‌ها بخصوص آمریكایی‌ها سینما دارند. واقعا سینما دارند. با سینمایشان فیلم‌هایی می‌سازند كه من خوشم می‌آید، تو خوشت می‌آید و دیگری هم خوشش می‌آید، البته فیلم‌هایی هم می‌سازند كه از طریق آنها ایدئولوژی خودشان را تبلیغ می‌كنند. ولی مدیوم سینما را به معنای جدی دارند. معتقدم ما خیلی چیزها داریم، ادبیات داریم، شعر داریم و هنوز سینما نداریم.

می‌گویید ادبیات داریم. خب در تعریف نقد چرا از ادبیات خودمان وام نمی‌گیرید. مثلا چرا از تعریف زرین‌كوب حرف نمی‌زنید؟
من تعریف خودم را دارم. در ضمن نقد ادبی با سینمایی فرق دارد. من از بعضی فیلم‌های ایرانی دفاع كردم و می‌كنم. در همین جشنواره گذشته از «روزهای زندگی» و «گشت ارشاد» با صدای بلند دفاع كردم برخلاف خیلی از دوستان. از «ضدگلوله» دفاع كردم.

از اخراجی‌ها هم دفاع كردید؟
از اخراجی‌های یك دفاع كردم، سه را زدم... نوشتم «بچه‌های آسمان» خوب است خیلی خوب. «آواز گنجشك‌ها» بد است خیلی هم بد. این‌طور نیست كه از سینمای ایران اصلا نام نبرم.
برخلاف این كه انگار عمدی دارید از ایرانی‌ها نام نبرید، نگاه شما به نقد طبق تعریفی است كه شمس قیس رازی در قرن سه و چهار هجری از نقد می‌كند. نقد، شناسایی سره از ناسره است. در حالی كه طبق تعاریف جدید نقد، یعنی تأویل متن، اما انگار شما یك جورهایی ایران‌گریز هستید.
فكر می‌كنم ما هنوز سینما نداریم. فیلم داریم ولی سینما نه، اما اولین كسی هستم كه در همین سینمای ایران حتی پیش از مرتضی از یك اثر خوب دفاع كردم. اولین كسی هستم كه از «دیده‌بان» و «مهاجر» دفاع كردم. از «بچه‌های آسمان...».

فكر كنم اولین یا تنها كسی هم بودید كه «هامون» را زدید... .
درست است. اولین كسی بودم كه هامون را زدم. اولین كسی كه «به نام پدر» را زد. كسی كه هم در دفاع اول است و هم در زدن.

در دفاع اول نیستید.
در دفاع از فیلم‌های خوب اول هستم. من شاخك‌هایم را آنقدر تیز نگه داشتم كه یك اثر خوب را سریع‌تر از هر كسی دفاع می‌كنم و اثر بد را سریع‌تر از هر كسی می‌زنم.

می گویید سینما نداریم. راه چاره چیست چون از نظر فرم عقب هستیم دیگر فیلم نسازیم؟
با بستن كاری درست نمی‌شود. با نقد شاید.

برخی معتقدند رفتار و شیوه نقد كردن شما دقیقا این معنا را می‌رساند كه انگار می‌گویید مرگ بر این سینما. یك جوری فیلم را می‌زنید كه من مخاطب عام وقتی حرف‌های شما را می‌شنوم اصلا نمی‌روم فیلم مورد نظر را ببینم. می‌گویم فیلمی كه آنقدر بدش را می‌گویند، دیدن ندارد.
در این دو سال هفت، مخاطب عام به من می‌گوید متر دیدن را پیدا كرده‌ام و اگر این‌طور باشد كمی از خودم راضی می‌شوم. می‌گوید با متری كه تو در این دوسال به من دادی یاد گرفتم مستقل نگاه كنم و اسیر جو نشوم. فیلم اسكار گرفته، جایزه جشنواره فجر گرفته و... نگرفته اینها متر من نباشد. مترم دیدن خود اثر و فرم آن باشد. از فرم اثر برسم به محتوا. فرق محتوا را هم با مضمون فهمیده است. این را كه می‌گویم چك كردم. من با خیلی از آدم‌ها در كوچه، خیابان، پیاده‌رو، اتوبوس و تاكسی حرف زدم. بخشی از مخاطب عام و مخاطب خاص این را فهمیده است كه مضمون با محتوا فرق می‌كند و محتوا از دل فرم درمی‌آید و مضمون از ابتدا هست. شما می‌توانی فیلمی با مضمون دینی بسازی، اما محتوای آن اصلا دینی نباشد. پس مخاطب فهمیده ادعاهایی كه برخی دوستان ما می‌كنند مضمونی است، نه محتوایی و با این ادعاها فرم نداریم و چون فرم نداریم، مضمون به محتوا تبدیل نشده است. دلت این را می‌خواهد. قصه اولیه هم این بود، اما چون بلد نبودی، محتوا ضد آن شده است. مثل خیلی از فیلم‌ها مثلا «سیب و سلما» كه نویسنده‌اش رفیقم است...

اصلا شما در سینما رفیق هم دارید؟
یكی دو تا. یكی هاشم‌زاده است. وقتی نقد مثبت بر فیلمی نوشتم مثلا فیلم‌های اولیه حاتمی‌كیا یا مجید مجیدی، فیلمساز احساس نزدیكی به من كرد. بعد به محض این كه فیلم بعدی‌شان را نقد منفی كردم، دشمن من شدند. سلام و علیك هم برایشان سخت شد.

خب شما مقابل مخاطب 70 میلیونی فیلم طرف را می‌زنید.
هیچ‌وقت تنها نبوده‌ام. یا فیلمساز مقابلم بوده یا منتقد طرفدار. در ضمن هیچ‌وقت هم از نظر كمی بیشتر از طرف مقابلم حرف نمی‌زنم. تمام این دو سال هفت را ببین.

ولی «چگونه حرف زدن» مهم است.
وقتی من درباره فیلم‌ها حرف زدم، بیشتر از زمانی نبوده كه فیلمساز یا منتقد طرفدار حرف زده‌اند. این را رعایت كرده‌ام و جزو اصولم قرار داده‌ام. در ضمن هیچ‌كس را هم ترور نكرده‌ام.

اثرش را چی؟
اثرش را حتی می‌توان گفت ترور یا تخریب كردم. آره. ولی خودش را نه. یك مثال می‌زنم. فیلم قبلی سهیلی را تخطئه كردم. گفتم مبتذل است. سعید سهیلی و ماهایا پطروسیان بودند و من مثل همیشه تنها، اما فیلم را اساسی زدم. یك سال و نیم بعد سعید سهیلی گشت ارشاد را ساخت. در برنامه هفت و بعد در جشنواره فیلم فجر در تالار وحدت وقتی به هم برخوردیم گفت من گشت ارشاد را مدیون تو هستم. اگر مرا آن طوری نمی‌زدی الان گشت ارشاد در نمی‌آمد.

چند تا مثل سعید سهیلی وجود دارند؟
یكی... تعداد مهم نیست، اصل مهم است. او متوجه شد فراستی علیه فیلمساز نیست، علیه اثر بد است. یك مورد هم كه باشد تمام است. نشان می‌دهد من به حریم فیلمسازها تجاوز نكرده‌ام.

شما...
صبر كن... صبر كن... مثل زندگی می‌ماند. در زندگی تو به آدمی كه از همه نزدیك‌تری، نقد خیلی جدی‌تری داری تا آدمی كه دوری. برای او كمتر دلت می‌سوزد و اگر مجبور به نقد بشوی كه من آدم دور را نقد نمی‌كنم مگر با ملاحظه و ادب و رعایت، ولی خانواده و رفیقم را خیلی بی‌محابا نقد می‌كنم.

ولی ممكن است این لحن در درازمدت به طرد شما بینجامد.
اصلی را برای خودم گذاشتم كه یا عیب كسی را نگو یا اگر گفتی راست بگو. راست گفتن هم یعنی به آن پدیده عشق، علاقه و دلسوزی داری. به اندازه عشق، علاقه و دلسوزیت نقدت تندتر هم می‌شود، چون نمی‌خواهی خراب شود و از بین برود.

این عشق، علاقه و دلسوزی را شما نسبت به سینمایی دارید كه موجودیتش را قبول ندارید.
وقتی می‌گویم سینما نداریم، یعنی سینمای ملی نداریم كه نشان‌دهنده هویت و ملیت ما باشد، اما فیلم داریم. لازمه نقد عشق است، اما ممكن است در بروز كاملا ضد این باشد. نقد، موضع حركتش دلسوزی است. تو نمی‌خواهی این سینما از بین برود. می‌خواهی درست شود.
پس نمی‌خواهید سینمای ملی از بین برود.
دوستان فكر می‌كنند از طریق باج دادن و برای هم كف زدن و... این سینما جلو می‌رود. در این 30 سال اینقدر رعایت كردیم كه خیلی‌ها فاسد شدند. من فكر می‌كنم آدم‌ها این‌طوری فاسد می‌شوند كه تعریف الكی از آنها بشود. بهشان باج داده و رعایت زیادی بشود. فكر می‌كنم نقد لازمه انسان امروزی است كه ادعای مدرن بودن دارد؛ نقد جدی بی‌محابای كالبدشكافانه. وقتی تو می‌روی پیش یك پزشك معالج اگر بیماریت جدی باشد، دكتر با تو شوخی ندارد. آزمایش می‌دهد. اگر مریضی جدی باشد، به تو می‌گوید چون وظیفه‌اش است. اگر جنس بدلی را ببری پیش یك طلافروش، او رعایت نمی‌كند می‌گوید این جنس اصل نیست. شاید خیلی قشنگ باشد، ولی بدلی است.

مسعود فراستی درباره سینما حكم آن پزشك یا زرشناس را دارد؟
حتما.

از او حاذق تر وجود ندارد؟
من نمی‌دانم، وجود دارد یا ندارد. من وظیفه خودم را انجام می‌دهم.

مخاطبان عام درباره شما معمولا دو نگاه دارند. گروهی شما را تحسین می‌كنند و می‌گویند همین آدم به درد این سینما می‌خورد و گروه دیگری هم معتقدند مسعود فراستی با این نوع نقد كردن و زدن فیلم‌ها قصد خودنمایی دارد.
آن نظر مخاطب عام كه می‌گوید باریكلا فراستی، خوب است. هزاران بار در تاكسی و خیابان و شیرینی‌فروشی گفته‌اند: دمت گرم! این مزخرفی كه ما رفتیم دیدیم را زدی. حیف پولی كه ما دادیم. منم یك لبخند می‌زنم. تعداد این آدم‌ها خیلی زیاد است. اما تعدادی كه می‌گویند فراستی می‌خواهد خودش را نشان بدهد، جزو مخاطب عام معمولا نیستند. بیشتر روشنفكرها هستند كه فكر می‌كنند فراستی یا با كسی دشمنی دارد یا به‌خاطر خودنمایی ضد جریان آب حركت می‌كند. این اساسا استدلال مخاطب عام نیست. فرض كن فراستی ضدجریان آب است. خب آنجا كه بحق آب ناپاك است چه خوب و آنجا كه به ناحق آب زلالی را كدر كرده بد است. كسی تا حالا نتوانسته این كار را بكند. هنر فراستی نیست. فراستی یك‌تنه گفت جدایی نادر از سیمین بد است. اخراجی‌های یك خوب است. اسمش خودنمایی است؟ هر چه هست باشد. استدلالش را بچسبید. من از كسانی نیستم كه امروز یك چیزی می‌گویند و فردا پس می‌گیرند.

شما تریبونی دارید كه دیگران ندارند.
درست است. ولی همیشه مقابل من آدم‌های مخالف هم نشسته‌اند. چند تا برنامه من تنهایی رفتم؟ فیلمساز آمده منتقد پا ركابیش هم آمده... معتقدم منتقد سوژه است نه ابژه. معتقدم نقد، هم فیلم را روشن می‌كند هم مرا بازتاب می‌دهد.

شما هم به عنوان منتقد.
من را به عنوان مسعود فراستی منتقد. اگر من را نمایان نكند، نقد بدی است. باید من را نشان بدهد كه كی دارد این حرف را می‌زند. شخصیت و فردیتش چگونه است. مزه دهانش چی است و لحنش... .

این فقط یكی از شیوه‌های نقد است كه به آن نقد تأثری می‌گویند. ما شیوه‌های دیگر نقد هم داریم.
این شیوه و نگاه من است به نقد. به نظر من نقد باید نویسنده‌اش را نمایان كند، نه این كه او را پنهان. اصلا لحن، بخشی از نقد است و تمام ویژگی‌های انسانی نقد باید در لحن باشد و این لحن باید منتقد را نشان بدهد. اثری كه صاحبش را چه اثر هنری باشد چه نقد ننمایاند، ضعیف است. اینجا با بارت هم مخالفم كه می‌گوید وقتی اثری متولد شد ارتباطش با مولف قطع می‌شود. نه، من از اثر به صاحبش می‌رسم نه به زندگی خصوصی صاحبش، بلكه به جهان صاحبش می‌رسم. به سبك او می‌رسم.

ولی در نقد جدایی نادر از سیمین رسیدید به اصغر فرهادی و گفتید این آقا خودش می‌خواهد برود، رویش نمی‌شود و...
من دقیق یادم هست چه گفتم. خیلی هم آگاهانه گفتم. این اثر نشان می‌دهد صاحبش مساله‌اش رفتن از ایران است. من شاید جزو معدود آدم‌هایی باشم كه اخبار حاشیه سینمایی را نمی‌خوانم. وضعیت خصوصی هیچ آدمی هم برایم مهم نیست. اثرش برایم مهم است و از اثرش به جایی می‌رسم كه به مخاطب عام مربوط است، می‌گویم و آنجا كه به خودش مربوط است به صاحب اثر می‌گویم، ببین رئیس! اینجایی كه تو می‌روی انتهایش این است. من در دیده‌بان و مهاجر كه نقدهای خوبی هم برای آنها نوشتم، گفتم نگرانم. از همان اول گفتم كه مسیر روشنفكر شدن پیدا كنی و از این زلالی در بیایی. همه جا این كار را كردم. اگر اثری را نقد می‌كنم صاحب اثر هم برایم مهم می‌شود و به اندازه دانش و شعور خودم برای او دلسوزی می‌كنم.
من نه خودم را دانای كل می‌دانم و نه دانای كل می‌شناسم. فكر می‌كنم آدمی كه این میزان برای خودش به عنوان سوژه ارزش قائل است، برای كارش ارزش قائل است، خودش را دست دوم فیلمساز نمی‌داند، برخلاف خیلی از منتقدان. سردبیر یكی از مجله‌های خیلی معروف گفته بود منتقد، فیلمساز شكست خورده است. روشن است خودش را ابژه می‌داند. من منتقد و نقدش را سوژه می‌دانم.

یك جور آفرینشگری است.
حتی غیر از این كه آفرینشگری است، از ساختن فیلم هم برایم مهم‌تر است. تا حالا ده‌ها نفر به من گفتند تو این همه نقد می‌كنی چرا فیلم نمی‌سازی. گفتم برای این كه مدیوم من نقد است. نقد را بیشتر از ساختن دوست دارم. از نقد لذت می‌برم و اسم كتابم را هم گذاشته‌ام لذت نقد. فكر می‌كنم نقد تعادل ایجاد می‌كند؛ تعادل بین عامل عینی و ذهنی.

از لحن‌تان هم لذت می‌برید.
از لحنم هم لذت می‌برم. ادای خودم را هم درنمی‌آورم. بخشی از شخصیت من شده است كه همه جا با من هست، در خانه، خیابان و...

چرا فكر نمی‌كنید اینجا ایران است. مردم مشرق‌زمین احساسشان در همه كارهایشان دخیل است، با مردم غرب فرق دارند و این نوع لحن ممكن است دلخوری‌هایی را ایجاد كند و یا به محتوای درست نقد آسیب بزند.
این را می‌فهمم، ولی به خاطر این از یكسری اصولم در روش، كوتاه نمی‌آیم. ممكن است گاهی لحن را تعدیل كنم، ممكن هم هست گاهی ناموفق شوم در این تعدیل یا زیاده‌روی كرده باشم در تعدیلی كه پیش آمده. لحن من كه مال خودم است بخشی از آن هم مربوط به میزانسن است. یعنی آدمی كه روبه‌روی من است اگر اهل دیالوگ باشد، خود به خود لحنم كنترل‌شده‌تر می‌شود. آدمی كه اهل پررویی باشد دیگر كنترل لحن نمی‌كنم.

در دو برنامه‌ای كه تهمینه میلانی و نیكی كریمی مهمان برنامه هفت بودند لحن شما خیلی‌ها را دلخور كرد. چرا مسعود فراستی باید تحت عنوان نقد یك فیلم با چنین لحنی با خانمی صحبت كند؟ كاری به فیلم خانم كریمی و خانم میلانی نداریم كه ممكن است خیلی‌ها اتفاقا نقدتان را قبول داشته باشند.
من در نقد فیلم خانم میلانی، لحنم بشدت كنترل‌شده بود.

شما به آن لحن می‌گویید كنترل شده؟
 صبر كن... تا جایی كه شروع به شیطنت نكرد. از جایی كه شروع به شیطنت كرد، این كنترل كم و كمتر شد و در نهایت به او گفتم درام نمی‌فهمی. راجع به خانم كریمی اصلا حرف نزدم. راجع به فیلمش حرف زدم و ایشان هم سعی كرد از خودش دفاع كند. ولی لحن منتقد طرفدارش طوری بود كه من دیگر مجبور شدم بی‌محابا بگویم چقدر این اثر خراب است. با این كه بشدت برای خانم‌ها احترام قائلم و این حق ویژه را قائلم كه آنچه در جامعه اتفاق می‌افتد، ادامه‌اش ندهم. ولی تو الان اثرت را ساخته‌ای‌ و آمده اكران و من به عنوان مخاطب خاص (منتقد) یا وكیل مدافع مخاطب عام كه من خودم را هم قاضی می‌دانم و هم وكیل مدافع، باید حق خودم و مخاطب را از تو و از اثرت بگیرم. بگویم من پول دادم، وقت گذاشتم این چی بود به من تحویل دادی.
چیزی كه اكران شد مال من هم است. این آمده روی پرده دارد به من، به خانواده من و به مردم من توهین می‌كند نمی‌توانم كوتاه بیایم. اگر اصولی داری و اینها بخشی از توست و درباره آنها جدی هستی باید بایستی. اثر مال هركس می‌خواهد باشد. یك فیلم پس از اكران می‌شود سی‌دی و وارد خانه من و تو می‌شود و می‌تواند آسیب فرهنگی برساند. من باید بستر این آسیب فرهنگی را شناسایی كنم. من با كسانی كه از موضع دفاع از ارزش‌ها می‌روند فیلمی را از سینما پایین می‌كشند، موافق نیستم. چون عملشان علیه همه اعتقاداتشان بوده، انفعالی عمل كردند. من عملم فعال است. عمل فعال این است كه رو در رو بدون ملاحظه بگویم از این دو تا فیلم یكی فیلم بدی است، ولی با نقد، نه با پایین كشیدن. «زندگی خصوصی» فیلم خیلی بدی است و... .

در مدت دوسالی كه در هفت حضور داشتید اخطاری نگرفتید؟
تا حالا هیچ اخطاری به من داده نشده است. حتی وقتی آن واژه را درباره فیلم «جرم» به كار بردم.

ولی چند هفته‌ای نیامدید.
برای این كه شلوغ شد. همه عصبانی شدند. فریدون جیرانی گفت یك مصاحبه كن بگو حرفی كه زدم اشتباه بود.

كه البته در مصاحبه‌تان از اشتباه حرفی نزدید گفتید ما در فقه این واژه را به كار می‌بریم.
در فقه و اخلاق ما صراحت وجود دارد چرا ما در نقد این را نداریم.

گفتید اخطار نگرفتید، ولی یك بار پسر شما در صفحه فیسبوكش نوشت پدرم تحت فشار است و برخی حرف‌هایی كه در برنامه می‌گوید حرف خودش نیست...
من هنوز متن پسرم را نخواند‌ه‌ام، دروغ هم نمی‌گویم. نیازی ندارم. آنقدر از خودم راضی‌ام كه دروغ نمی‌گویم. خانه بودم، دوستان زنگ زدند و ماجرا را گفتند.

چرا نخواندید؟
چون اهل كامپیوتر نیستم. او خودش پای تلفن برایم گفت چه نوشته است. گفت بابا من این كار را كردم و فكر هم می‌كنم اشتباه كردم.

چرا؟
گفت جوی كه دور و برم بود به من القا كرد پدرت تحت فشار قرارگرفته است. گفتم جالب است كه تو من را به اندازه جو دور و برت می‌شناسی و نمی‌دانی هیچ چیزی نمی‌تواند بر من فشار بیاورد.

اما یكی می‌تواند تصور كند پسرتان با هماهنگی خودتان این كار را كرده، بعد هم شما با جمله‌ای در برنامه كه من تحت فشار نیستم، حرف او را خنثی كردید.
خیلی مذبوحانه است. برخلاف آنچه از فراستی دیدیم است. چون او براحتی می‌توانست مثل پایان‌نامه یا اخراجی‌های سه بایستد و بگوید قلاده‌ها فیلم بدی است. نه حقوقی از فیلمساز می‌گرفت، نه برای خودش كم ارزش قائل است كه حرفش را نزند. این نشان می‌دهد پسر فراستی چقدر در این مورد بی‌اطلاع است. چون من در ده روز جشنواره این فیلم را نقد كردم. دفاع هم كردم. صریح و شفاف هم دفاع كردم.

دعوایش نكردید؟
نه، نه. او نظر خودش را گفت. من هم نظر خودم را دارم.

چه جالب...
برای هر كسی كه به من نزدیك است، دموكراسی قائلم.

اطرافیانتان هم همین نظر را دارند؟
باید از نزدیكانم بپرسید. فكر می‌كنم اتفاقاً خیلی قابل تحمل هستم. وقتی با آدمی طرفی كه می‌دانی چیزی تو دلش نیست راحت تحملش می‌كنی...

ولی سخت نیست آدم مدام از خودش دفاع كند و توضیح بدهد چیزی تو دلش نیست؟
من از خودم دفاع نمی‌كنم. اصلا این كار را نمی‌كنم. الان جزو معدود دفعاتی است كه توضیح می‌دهم. من اصلا احتیاجی به این كارها ندارم.

غیر از سینما تعلقات دیگری هم دارید؟
موسیقی و كتاب را دوست دارم و موسیقی را حتی بیشتر از سینما دوست دارم.

موسیقی را هم همین‌قدر نقد می‌كنید؟
چون منتقد موسیقی نیستم و دانشم نسبت به آن از سینما كمتر است، كمتر نقد می‌كنم. ولی اگر كسی بیاید بگوید آقا این نوار من چطور است؟ می‌گویم خیلی بد است...

این كه تكیه كلام شماست. چرا برنامه‌ای مثل «نود» كه به حاشیه‌های فوتبال هم می‌پردازد با همه فراز و نشیب‌هایش بالای ده سال عمر می‌كند، اما هفت بعد از دو سال آنقدر اسیر حاشیه شد.
هفت طوری نشد. فریدون جیرانی از ماه‌ها پیش به فكر سریال‌سازی بود و در دو برنامه آخر حرف‌هایی زد كه درست نبود. مثلا این كه مهرجویی فراتر از نقد است. ولی به هر حال هفت بسیار مدیون جیرانی است. این كه برخی گفتند هفت پایگاه روشنفكری شده، حرف ناعادلانه و حتی جاهلانه‌ای بود. من دو سال در هفت بسیاری از فیلم‌های روشنفكرها را نواختم و فریدون هم با من آمد. فریدون طرفدار روشنفكری نبود. برنامه به سمت باج دادن به روشنفكری نبود.

درباره خود شما هم چیزهایی گفتند و نوشتند.
چیزهایی از بچه‌های تیم قبلی خواندم كه خوشم نیامد. این كه فراستی پای جیرانی نایستاد، پای جیرانی كه پایش ایستاده بود. دوستان بگذارند درباره ایستادن یا نایستادن خود جیرانی حرف بزند. دوم درباره مسائل مالی حرف زدند. خوب است رجوع كنند به برنامه‌ای كه برآورد پایینی ندارد ببینند فراستی چقدر گرفته و چقدر قرار بوده بگیرد و دوستانی كه ژست می‌گیرند كه قهر قهر تا روز قیامت، چرا دو روز قبل می‌روند دفتر تهیه‌كننده‌های جدید كه ما هم همچنان هستیم و در سایت‌ها رفتار برعكس می‌كنند. بدم می‌آید از این رفتارها. یك‌جور رفتار داشته باشیم. می‌شود قیافه گرفت و گفت آقا من فقط با او كه آمده‌ام می‌مانم. عده‌ای هم بگویند به‌به چه پای دوست ایستادنی! اما اگر در تضاد قرار بگیری، بین دوست و اصول كدام را انتخاب می‌كنی؟ من دومی را انتخاب می‌كنم. من اصلم این است كه نقد كنم. اگر بخواهم به خاطر یك دوست نقد از بین برود، پس منتقد نیستم. سعی می‌كنم و كردم كه اصولم را نفروشم، نه به دوست، نه به مقام، نه به پول و نه...