گفت‌وگو با بیوک میرزایی به بهانه حضورش در كلاه پهلوی

دوست دارم نقش اتللو را بازی کنم
در رادیو نمایش می‌بینمش. یک هفته‌ام،‌ کامل با بیوک میرزایی گذشته بود. رادیو هفت از شبکه آموزش در گفت‌و گویی با وی که هر روز تنها چنددقیقه از آن پخش می‌شد، من را مخاطب برنامه خود کرد. حالا که برای کار دیگری به رادیو نمایش آمده‌ام، او را در میان دیگر بازیگرانی می‌بینم که هریک چهره‌ای آشنا و صدایی آشناتر دارد. وسوسه صحبت با وی گریبانم را چسبیده و از او می‌خواهم تا به طبقه پایین برویم و چند دقیقه‌ای با هم گفت‌وگو کنیم. ‌او این روزها در كلاه پهلوی بازی كرده كه پخش آن تازه در تلویزیون آغاز شده.

بیوک میرزایی این روزها کجاست؟
این روزها حیطه فعالیتم در رادیو متمركز شده است. ولی به‌عنوان یك بازیگر دوست دارم در عرصه‌های مختلف بازیگری؛ تئاتر، تلویزیون، سینما، نوار قصه و نمایش‌های رادیویی حضور داشته باشم. رنگ‌های مختلف شخصیت‌های مختلف را بتوانم از طریق صدا، تلویزیون و سینما، بازی کنم و توانایی‌ام را نشان دهم. گاهی به‌عنوان بازیگر در تلویزیون این میدان به من داده نشده است. اما در رادیو، آدم نقش‌ها و رنگ‌های متفاوتی را تجربه می‌كند. مثل گود زورخانه می‌ماند كه بدن را آماده نگه می‌دارد. تمرینی برای بازی‌ است.

چقدر دوست دارید تئاتر بازی کنید؟
در قدم اول بازیگر تئاتر بودم. اما موقعیت اجتماعی و اقتصادی من این اجازه را به من نمی‌دهد كه تئاتر كار كنم. اگرچه تئاتر را خیلی دوست دارم. تئاتر است كه مادر این حرفه ا‌ست. اما می‌بینیم كه در شرایط فعلی بعد از چندماه تمرین جلوی اجرایت را می‌گیرند. این از نظر مادی آدم را ارضا نمی‌كند. نه اینكه نگاهم به تئاتر مادی باشد اما ضرورتا در شرایطی هستیم كه باید آن شرایط را هم تامین كنیم. نه در حد ایده‌آل، در این حد كه اموراتمان بگذرد. واقعیت این است كه با وجود اینكه در عرصه‌های مختلف بازیگری ‌كرده‌ام هنوز زندگی متوسطی را به‌سختی تامین می‌كنم. برای اینكه نتوانستم بارم را ببندم. از مشكلات مهمم مسكن است. وقتی بعد از 40-30 سال هنوز مسكن ندارم، این معضل مسكن خیلی اذیتم می‌كند. این باعث می‌شود كارهایی را انجام دهم كه ایده‌آلم نیست.

ایده‌آل‌تان چیست؟
ایده‌آل بازیگر این است كه در رزومه كاری‌اش اگر 30 تا یا10 تا كار باشد، 3-2 تای آن كارهای ماندنی باشند. آنقدر ارزش فرهنگی و هنری را داشته باشد كه در دوره‌های مختلف كه رجوع می‌كنید به پرونده كاری‌اش بگویند 20تا كار كرده است كه 3-2 تای آن شاخص و ماندنی‌ است و نشان داده‌است كه اینكاره است.

چه کارهایی دارید که فکر می‌کنید ماندگار است؟
در عرصه تئاتر چند كار دارم كه فكر می‌كنم جزو كارهای ماندگار است. با مصطفی اسكویی، ركن‌الدین خسروی و بهزاد فراهانی كار كردم كه شاخص‌ترین آن، نمایش «تولد» به كارگردانی ركن‌الدین خسروی بود كه در دهه انقلاب جزو بهترین كارها بود. نقش كماندو آمریكایی را بازی می‌كردم كه وجه‌های متفاوتی داشت؛ گاهی خشن بود و گاهی گریه می‌كرد. می‌خندید و شعر می‌خواند. زمختی و ظرافت‌هایی داشت. كاری هم با بهزاد فراهانی داشتم به‌نام «معدن» و... . اما در سینما كم كار كرده‌ام. یكی از آنها كار داریوش مهرجویی بود به‌نام «بمانی» كه در اجرای عموم، دو سكانس گردن‌ كلفتش حذف شد. اما كار ماندنی است.

حسرت نقش‌های چه بازیگری را می‌خورید؟
شاید بتوان گفت در ایران حسرت هیچ بازیگری را نمی‌خورم، چون هنوز استانداردهایی كه كشورهای خارج درباره بازیگر دارند در كشور ما رعایت نمی‌شود. درست است كه بازیگران قدری بودند مثل خسرو شكیبایی، مهدی فتحی، پرویز پرستویی یا اكبر عبدی، اما نگاهم به‌عنوان بازیگری كه استانداردهای بین‌المللی‌را دارد، آل‌پاچینو، رابرت دنیرو، مارلون براندو، نه اینكه الگو باشند ولی دیدن بازی اینها به من می‌فهماند كه بازیگری حرفه‌ای چه كار سختی است. چه زحماتی كشیده شده و چه كارهای خوبی ارائه شده است. استاندارد كارهای ایرانی آنقدر پایین است كه كاری كه بخواهم واقعا در آن باشم كم است. چرا البته؛ داریوش مهرجویی «هامون» را می‌سازد و خسرو شكیبایی در آن بازی می‌كند و با بازی آن فیلم است که خسرو شكیبایی می‌شود. اكبر عبدی با «مادر» و پرویز پرستویی با «آژانس شیشه‌ای» چهره‌های خاص بازیگری شده اند. اما این فرصت به من بازیگر در عرصه تصویر داده نشده است.

چه شد که چهره‌ای خاص برای بیوک میرزایی تعریف شد و با نقش‌های کمی بالا و پایین دوباره به آن چهره برمی‌گردد؟
اولین سریالم «سایه همسایه‌ها» بود كه با آن شناخته شدم. سریال «آقای دلار»، «فرمان»، «پهلوانان نمی‌میرند» یا «روزگار جوانی» كه سریال‌های پرمخاطبی بود و من هم به‌عنوان بازیگر سعی كردم همه توش و توانم را بگذارم و آن باورپذیری را در بیننده ایجاد كنم. شاید به این دلیل بوده كه كارگردانان پیشنهاد چنین نقش‌هایی را دادند. عده‌ای می‌گویند كه همیشه نقش منفی بازی می‌كنم اما اینها نقش منفی نیستند. آدم‌هایی هستند كه رنگ‌های مختلفی از زندگی‌شان را نشان می‌دهند، اما از دید شما آن نقش منفی می‌آید.

تا به‌حال شده‌است که بخواهید نقش خاصی را بازی کنید و بازیگر دیگری آن نقش را داشته باشد و شما فکر کنید اگر بیوک میرزایی آن را بازی می‌کرد بیشتر از عهده‌اش برمی‌آمد؟
خیلی بوده است. در عرصه تئاتر به آن توان رسیده‌ام كه بسیاری از نقش‌های قوی را بازی كنم، مثل اتللو. نمی‌گویم هملت را بازی كنم چون به كاراكتر من هملت نمی‌خورد اما اتللو می‌خورد. چند سریال بوده كه نقش‌هایش را دوست داشتم و خودخواهی هم نیست. چون بعد از سال‌ها زحمت كشیدن به این نتیجه می‌رسم كه من بهتر می‌توانستم بازی كنم. یك كار بود از حسن فتحی كه نقش من را داریوش ارجمند بازی كرد. من بهتر می‌توانستم آن نقش را بازی كنم.

سینما این بی‌رحمی را دارد که نقش را گاهی شخصیت یک بازیگر کند، برخی شانس می‌آورند و نقش‌های خوب نصیب‌شان می‌شود و برخی نه. شما این مسئله را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
این بد است، سینمای ما بازیگر را در نقشی كه خوب بازی می‌كند نگه می‌دارد. در كشورهای دیگر این فرصت به بازیگر داده می‌شود که خود را در نقش‌های دیگر بیازماید. وقتی عنوان می‌كنی من بازیگرم، پس بازیگری و بازیگر نباید همواره در یك نقش باقی بماند. این هم ایرادی ندارد؛ شون كانری همواره جیمز باند بود و جان وین همیشه تگزاسی. او هم در یك ژانر كار می‌كند، مردم هم دوست دارند و بسیار محبوب است، ولی یك بازیگر اگر استاندارهای لازم را داشته باشد در قالب‌های دیگر هم باید از قابلیت‌هایش استفاده شود. در كشورهای دیگر؛ همین تركیه بغل‌دست‌مان در این یكی، دو دهه، پیشرفت عظیمی در صنعت سریال و فیلمسازی حاصل شده است. در یك فیلم به بازیگر نقشی می‌دهند و در فیلم دیگر نقش كاملا متفاوتی دارد. من اگر نقش معتادی را در فیلمی بازی كردم مدام نباید آن نقش را تكرار كنم. یك‌جایی دیگر قدرت انتخاب نداریم. كارگردان نقشی از من دیده است و من به‌خاطر نیازم، بیكاری و فراموش نشدنم بازی كنم اما اگر به مرحله‌ای برسم كه آن نیاز مالی و مادی نباشد، بازی نمی‌كنم چون یك‌بار این تجربه را كرده‌ام.

چه آرزویی در عرصه بازیگری دارید؟
آرزویم این است كه فرصتی داشته باشم كه به شكل درست نقشی را ارائه دهم كه این باور را در كننده‌های كار ایجاد کند كه بیوك میرزایی طیف‌ها و رنگ‌ها و شخصیت‌های مختلف را می‌تواند بازی كند.

اوج کار خود را در کجا می‌بینید؟
بازیگری آغاز دارد اما پایان ندارد. هیچ وقت به انتها نمی‌رسیم. می‌گویم: هنوز فرصت هست، هنوز نقش‌های مختلفی هست. هیچ‌وقت به اوج نمی‌رسیم همیشه فراتری هست كه باید به آن برسیم. پایان ندارد كه اوج آن را بازی در اتللو ببینم و وقتی تمام شد من هم به پایان برسم.

آیا اگر روزی پسرتان بخواهد برایش روی صحنه بازی کنید، این کار را می‌کنید؟
بله، به‌عنوان جوانی كه سال‌ها زحمتش را كشیده‌ام و فكر می‌كنم درست شكل می‌گیرد، برای كمك و هم اینكه به‌عنوان هنرپیشه از من شناخت درست‌تری دارد و می‌داند چه نقشی به من دهد برایش بازی می‌كنم. احساس می‌كنم انتخاب او انتخاب درست‌تری خواهد بود تا خلاصه شود در صدا و فیزیك من. كارگردان‌ها می‌گویند: بیوك میرزایی 190 قد دارد و صدایش هم بم است (در صورتی كه نقش‌های مختلفی بازی كرده‌ام) پس این نقش را بدهیم به او. آرزو دارم انتخاب شوم تا از تكرارها دور شوم.

دوست دارید با چه کارگردان‌ها و بازیگرانی کار کنید؟
داریوش مهرجویی، ناصر تقوایی، بهرام بیضایی و مسعود كیمیایی. فكر می‌كنم اگر كسی یك‌بار با اینها كار كند هم در معرض دید قرار می‌گیرد و هم هنرش را ارائه می‌دهد. فرصت من با مهرجویی كوتاه بود. بازیگران خوبی داریم ولی ممكن است به محك گذاشته نشده باشند، اما بازیگرانی كه بازی می‌كنند؛ رضا كیانیان، اكبر عبدی، پرویز پرستویی كسانی هستند كه به آنها فرصت داده شده و بازی‌شان را به رخ می‌كشند و بازیگران خوبی هستند.

و حرف آخر؟
آرزو می‌کنم كه نگاه مسئولان ما به فرهنگ و هنر كشور نگاهی سازنده باشد كه پیشرفت داشته باشیم. ما هنوز به آن بالندگی نرسیدیم. من بازیگر، سریال 100قسمتی تركیه را نگاه می‌كنم و نمی‌دانم یك‌دقیقه بعد چه می‌گذرد اما در سریال‌های 30 قسمتی ما 2 قسمت را كه می‌بینید متوجه می‌شوید كه آخرش چه می‌شود. اینها ضعف است و آرزو دارم ضعف‌ها كمتر شود و از نظر تكنیك، محتوا و استانداردهای بازی به چنان بالندگی برسیم كه كارهای‌مان فروش جهانی داشته باشد.