نویسنده سریال: خودم هم «خاطرات مرد ناتمام» را نمی‌بینم

 
سیدعلی میرفتاح، یكی از نویسندگان سریال تلویزیونی «خاطرات مرد ناتمام» به كارگردانی صادق كرمیار است. این سریال در حال پخش از شبكه یك است. داستان این مجموعه​ سال 1327 روایت و با همایون پورسینا آغاز می شود كه فرزند آمیرز ركن الدین است. آمیرزا یك عطاری در محله سنگلج دارد و پسرش در فرانسه داروسازی خوانده و به ایران آمده است. او قصد دارد با تولید دارو مشكلات مردم را حل كند، اما دولتمردان مانع كار او می شوند و... به بهانه پخش این سریال با میرفتاح به گفت وگو نشستیم.
   

ابتدا برایمان از چگونگی شكل گیری طرح فیلمنامه سریال خاطرات مرد ناتمام بگویید؟

صادق كرمیار به من و ابوالفضل زرویی نصرآباد گفت به دنبال طرح یك سریال است كه بازگوكننده مانع تراشی كشورهای غربی در مقابل دستاوردهای ایران باشد. در آن سال ما خیلی درباره این طرح صحبت كردیم تا به ماجرایی شبیه انرژی هسته ای بپردازیم كه ایران با مخالفت هایی از سوی كشورهای غربی روبه رو بود. بعد از صحبت هایی كه با یكدیگر داشتیم به ماجرای ملی شدن صنعت نفت رسیدیم. در آن سال ها هم كشورهای غربی مخالف ملی شدن صنعت نفت ایران بودند. در آن موقع ایران شرایط و روزگار منحصر به فردی داشت؛ روزگاری كه همراه با ماجراهای زیادی بود. تا این كه تصمیم گرفتیم مقطع سال 1327 را برای قصه انتخاب كنیم و در كنارش به زندگی، روابط آدم ها و فضای آن سال ها بپردازیم. در واقع می خواستیم نوستالژی آن سال ها را برای مخاطبان زنده كنیم. البته از همان ابتدا هم نمی خواستیم فضای سیاسی را در قصه پررنگ كنیم، بلكه می خواستیم بیشتر به ادبیات و روابط آدم ها بپردازیم.

بعد از صحبت ها طرح را نوشتیم و همان سال 85 هم فیلمنامه را كامل كردیم. دلیل تاخیر در تولید به تهیه كننده برمی گردد. ابتدا تهیه كننده دیگری داشتیم كه خیلی پیگیر تولید این سریال نبود. همان زمان ما فیلمنامه را تحویل دادیم، اما به بایگانی تلویزیون سپرده شد. تا این كه پارسال صادق كرمیار با ما تماس گرفت و گفت دوباره تولید سریال را به راه انداخته​ و تهیه كننده جدیدی برای آن انتخاب شده است. تا این كه تولید سریال آغاز شد.
   

بعد از این كه قرار شد تولید آغاز شود، آیا بازنویسی مجدد انجام دادید؟

بازنویسی به معنای واقعی انجام نشد كه كلیت فضای قصه به هم بریزد، بلكه برخی صحنه ها كه به لحاظ فنی و ساخت با مشكلاتی روبه رو می شد، اصلاح شد و در مجموع بازنویسی در حد جزئیات بود یا برخی قسمت ها را كمی كوتاه تر كردیم.
   
فكر نمی كنید قصه ای كه سال 85 نوشته شده نیازمند بازنویسی كلی بود؟
چراكه یكی از ایرادهای سریال خاطرات مرد ناتمام به فضای قصه برمی گردد كه با سلیقه مخاطب امروز همخوانی ندارد. البته منظورم این نیست فضایی را كه قصه در آن می گذرد تغییر می دادید. بلكه روی دیالوگ ها و روابط بیشتر كار می كردید.

بله، با شما موافق هستم، اما مقصر من نبودم. باید قبول كنید وقتی یك اثر نمایشی ساخته می شود عوامل زیادی در آن دخیل هستند و نویسنده به تنهایی كاری نمی تواند انجام بدهد. در واقع نویسنده یكی از عواملی است كه در كار حضور دارد. البته من در طول تولید این سریال تلویزیونی نكاتی را كه لازم بود به صادق كرمیار می گفتم كه برخی از آنها اجرا می شد و بعضی دیگر نه. در مجموع من به عنوان نویسنده می توانستم پیشنهادهایم را بدهم، اما بقیه ماجرا دست من نبود.
   

شما در صحبت هایتان اشاره كردید كه كرمیار قصه ای شبیه موضوع انرژی هسته ای می خواست، اما چرا در طول كار، قصه تغییر كرد و داستان رنگ و بوی دیگری به خودش گرفت و به فضای گذشته پرداختید؟

كرمیار نمی خواست ما قصه ای با موضوع انرژی هسته ای بنویسم، بلكه از ابتدا می خواست قصه ما شبیه موضوع انرژی هسته ای و دخالت بیگانگان در كشورمان باشد. به همین دلیل ما قصه جوانی را به تصویر كشیدیم كه بعد از تمام شدن تحصیلاتش به ایران می آید و می خواهد به مردم خدمت كند، اما عده ای مانع او می شوند. در واقع مساله ملی شدن صنعت نفت ایران با انرژی هسته ای ایران شباهت زیادی دارد و مردم ما همان زمان هم هزینه زیادی برای طی شدن صنعت نفت پرداختند.
   

شروع سریال با صحنه های مربوط به زمان حال شروع شد. فكر نمی كنید نشان دادن این صحنه ها كمكی به سریال نكرد و ضرورتی نداشت؟

با شما موافق هستم. شروع قصه سریال خاطرات مرد ناتمام با زمان حال اشتباه بود. معتقدم این شروع به سریال لطمه جدی زد. در این سریال به ماجراهای متفاوتی پرداخته ایم تا برای مخاطبان جذاب باشد، اما به نظرم در اجرا، این ماجراها خیلی خوب در نیامده است. معتقدم باید زمان حال كاملاحذف می شد و شروع قصه از زمان گذشته بود. اتفاقات زمان حال یك مقدار گل درشت شده و با فضای قصه كه در زمان گذشته می گذرد، همخوانی ندارد.
   

با توجه به این كه شما مخالف تصویرسازی از زمان حال در قصه بودید و اشاره كردید كه این بخش لطمه زیادی به قصه زده، پس چرا زمان حال را حذف نكردید؟ از سوی دیگر ریتم قصه خیلی كند است و برخی صحنه ها واقعا خسته كننده می شود.

همان طور كه تاكید كردم نویسنده خیلی نمی تواند در ساختار كار دخالت كند، چون همه عوامل دست به دست هم می دهند تا یك اثر شكل بگیرد. یكی از نقاط ضعف سریال زمان حال است. ای كاش این بخش از قصه حذف می شد. در این صورت قصه انسجام بیشتری پیدا می كرد.
    
حقیقت این است كه صاحب هنری یك اثر، كارگردان است و بقیه عوامل می توانند فقط نظر خودشان را بدهند، اما در نهایت تصمیم نهایی به عهده كارگردان است. تا جایی كه من این اجازه را داشتم نكات لازم را می گفتم. قبول دارم برخی صحنه ها به لحاظ نمابندی و بازی با ضعف هایی روبه روست و خیلی خوب درنیامده است. البته نمی توان در این باره فقط كارگردان را مقصر دانست. متاسفانه سیستم تولید با اشكالاتی همراه است. برخی مواقع بازیگرانی كه كارگردان می خواهد نقش ها را به آنها بدهد هماهنگ نمی شود و بازیگران دیگری انتخاب می شوند، به همین دلیل بازی ها آن طور كه كارگردان می خواهد در نمی آید. در این مواقع كار كارگردان سخت تر می شود، چراكه وقتی بازیگر درجه هشت سر كار باشد، مسلما بازی ای كه مد نظر كارگردان است، درنمی آید. از سوی دیگر وقتی این ماجرا پیش می آید كارگردان نمی تواند كار را تعطیل كند، بلكه می ماند و كار را به گونه ای جمع می كند. این مسائل ذره ذره جمع و به مشكلات بزرگ تبدیل می شود. به نظر من بهتر است مشكلات سیستم تولید درست شود. وقتی چرخه تولید اشتباه باشد باید منتظر چنین ایرادهایی در كار باشیم.
   

ولی ریتم كند قصه كه ارتباط به مشكلات تولید ندارد. چرا شما به عنوان نویسنده اثر، ریتم و ضرباهنگ را در قصه رعایت نكردید؟

در فیلمنامه ریتم رعایت شده بود، ولی در كارگردانی و تدوین فراموش شده است. ما در فیلمنامه سعی كردیم ریتم مناسب را رعایت كنیم، اما وقتی در اجرا درنیامده است به من نویسنده ارتباط ندارد. هر قصه ای با توجه به موضوع باید ریتم خودش را داشته باشد. در واقع هر قصه ای آداب خودش را برای نوشتن دارد. ریتم به رنگ و لعاب یك اثر كمك می كند و ما هم سعی كردیم ریتم فیلمنامه كند نباشد، اما ما در اجرا دخالتی نداشتیم.
   

شما تلاش كرده اید دیالوگ های این سریال منطبق با فضای سال 1327 باشد، حتی ضرب المثل ها و واژه های آن دوره را از زبان شخصیت ها می شنویم، اما فكر نمی كنید دیالوگ ها غیر جذاب نوشته شده و وجه نمایشی ندارد؟

نه، این طور تصور نمی كنم. دیالوگ نویسی سلیقه ای است. برخی این طور می پسندند و برخی دیگر نه. ممكن است شما دیالوگ های این سریال را دوست نداشته باشید. من هم اصرار ندارم به شما بگویم این كار ما درست است یا نه. در واقع این نقدی است كه شما دارید. وقتی ما قصه این مجموعه را می نوشتیم، می خواستیم خانواده ای را به تصویر بكشیم كه پدر خانواده عطار است و پسرش برای تحصیلات به فرانسه رفته است. مسلما وقتی این خانواده یك دوست روزنامه نگار هم دارند و خودشان هم در جریان مسائل روز هستند برای صحبت كردن از واژگان ادبی استفاده می كنند. به همین دلیل دیالوگ ها را این طور انتخاب كردیم.
   

روایت قصه سریال تلویزیونی خاطرات مرد ناتمام خطی و كلاسیك است. معمولااكنون دیگر از چنین روایت هایی استفاده نمی شود و برای تعلیق بیشتر از روایت غیرخطی استفاده می شود. چطور شد شما از این نوع روایت استفاده كردید؟

در حال حاضر خیلی از فیلم ها و سریال های خوب دنیا از روایت خطی استفاده می كنند. این نوع روایت مخاطب خودش را دارد. بنابراین نمی توان خرده گرفت كه چرا از روایت خطی استفاده كرده ایم.
   

یك فیلم یا سریال خوب دنیا را مثال بزنید كه از روایت خطی استفاده كرده و خیلی هم پرطرفدار بوده است؟

فیلم ها و سریال های خوب در دنیا زیاد داریم كه روایت آنها خطی است، اما من مثال نمی زنم، چون نمی خواهم سریال خاطرات مرد ناتمام را با سریال های خوب دنیا مقایسه كنم. به نظرم آنچه اهمیت دارد این است كه قصه خیلی خوب تعریف شود و از یك روایت درست بهره ببرد، چرا كه وقتی روایت درست نباشد موضوع به هدر می رود.
   

در مجموع سریال را كه الان می بینید چطور ارزیابی می كنید؟
به دلیل مشغله كاری آن را نمی بینم.
   

چرا سریالی را كه خودتان نوشتید، نگاه نمی كنید؟
چون با سلیقه من فاصله دارد. به هر حال عوامل زیادی در ساخت یك سریال دخالت دارند و نویسنده یكی از این عوامل است.
   

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: روزنامه اعتماد
 


 مطالب پیشنهادی:
دستگیری کارگردان ایرانی به جرم تجاوز به یک بازیگر
راست باشد، از سینما خداحافظی می‌کنم
عکس‌هایی از «نیوشا ضیغمی» و خواهرش