فیلم نامه، یکی از ارکان اصلی یک مجموعه یا فیلم محسوب می‌شود که متاسفانه کمتر به آن پرداخته می‌شود، اما در میان تهیه کنندگان و کارگردانان، افرادی هستند که به این مقوله اهمیت می‌دهند و با نویسندگان خوبی همکاری می‌کنند؛ از جمله این نویسندگان «حامد عنقا» است. وی پس از تجربه نگارش فیلم نامه‌های سینمایی «انتخاب»، «مصائب یک خواستگاری»، «هرگز رهایم نکن» و... این بار در کنار «محمدحسین لطیفی» کار نگارش مجموعه تلویزیونی تاریخی «نردبام آسمان» را برعهده گرفت. به همین بهانه با این نویسنده ۳۱ ساله که دانش آموخته رشته حقوق است، گفت وگویی انجام دادیم.
از چگونگی شکل گیری روایت این داستان برایمان بگویید و این که نگارش فیلم نامه چه مدت به طول انجامید؟
پیشنهاد ساخت زندگی این عالم عالی قدر، از سوی سیمافیلم داده شد که البته چند سال پیش درباره «غیاث‌الدین جمشید کاشانی» فیلمی سینمایی به نام «شهر آشوب» توسط یدا... صمدی ساخته شده بود. من و «محمدحسین لطیفی» به مدت ۲ ماه در جلسه‌های متعددی، درباره زندگی این شخصیت به گفت وگو پرداختیم. هم چنین یک گروه تحقیقاتی زیر نظرم کار می‌کردند. سپس شروع به نگارش فیلم نامه اصلی کردم که حدود ۳ تا ۴ ماه طول کشید اما ارتباط من به عنوان نویسنده با پروژه قطع نشد.
«لطیفی» کارگردان کاردانی است، اما یک سری ظرایف به لحاظ مباحث ادبی وجود دارد که لزوما در تخصص یک کارگردان نیست. بنابراین شاید بیشتر از یک نویسنده در خدمت پروژه بودم، تا در حد امکان جزئیات رعایت و اثری با استانداردهای لازم ارائه شود.
اشاره کردید که با کارگردان هنگام نگارش و ساخت مجموعه هم فکری داشتید تا اثری ارزنده ارائه دهید. توضیحات بیشتری دهید.
ببینید درباره زندگی «غیاث‌الدین جمشید کاشانی» اطلاعات بسیار اندکی وجود دارد که همه این اطلاعات، به بیشتر از ۱۰ صفحه نمی‌رسد و بیشتر این اطلاعات درباره آثارش است. اطلاعات اندک درباره این شخصیت کار ما را هم آسان و هم سخت کرد. بنابراین در گفت وگوهایی که با «محمدحسین لطیفی» داشتم درباره طراحی تک تک شخصیت‌ها به بحث پرداختیم تا بتوانیم زوایای شخصیت‌های چندوجهی و چندبعدی را نشان دهیم. در این مجموعه برای اولین بار است که یک دانشمند عارف و انسان بزرگ عصر زمان خود اشتباهاتی می‌کند، عاشق می‌شود و عشق اشتباهی هم دارد، حتی در راه خطا گام برمی‌دارد. خود من نیز مصر بودم در یک درام پرشور با ریتم و ضرباهنگ بالا شخصیت‌های واقعی داشته باشیم و این ضرباهنگ در کارهای تاریخی که تاکنون پخش شده مثال زدنی است. با کارگردان مباحث مختلفی به خصوص در رابطه با ادبیات مطرح کردیم تا فیلم نامه ای به نگارش درآید که مورد قبول من و کارگردان باشد.
برای طرح این سوژه در دل داستان مجموعه، به یک تحقیق میدانی هم نیاز داشتید. برای نگارش فیلم نامه از چه منابعی استفاده کردید؟
از منابع مختلفی چون کاشان نامه، نامه‌های غیاث الدین به پدرش، بسیاری از سفرنامه‌ها و کتاب‌های ادبی و... استفاده کردیم، اما برای نگارش یک اثر تاریخی نباید به اطلاعات چند کتاب بسنده کرد، چرا که در این صورت نویسنده نمی‌تواند ارتباط لازم را با اثر برقرار کند.
در این کار برای این که به زبان تاریخی برسیم برای اولین بار، به شیوه گفت وگونویسی واقعی تاریخی نزدیک شدیم. چون همیشه فکر می‌کنیم بیشتر شخصیت‌های تاریخی گویی از روی کتاب می‌خوانند. این در حالی است که واقعی جلوه دادن شخصیت‌ها، احساساتشان و رسیدن به فضای تاریخی مهم است.
هر فیلم نامه نویس هنگامی‌که در ذهن خود طرحی را پرورش می‌دهد تا روی کاغذ پیاده کند هدفی دارد. شما به عنوان یک فیلم نامه نویس چه هدفی از نگارش این مجموعه داشتید؟
چند نکته مهم مد نظرم بود. ابتدا این که ما امروز فراموش کرده ایم که چه تاریخ و فرهنگ بزرگی داشته‌ایم. مجموعه «نردبام آسمان» می‌گوید آن زمانی که علم معنای واقعی خود را از دست داده بود و ما در سرزمینی که تحت اشغال مغول‌ها بود زندگی می‌کردیم، افراد بزرگی چون خواجه نصیر پرورش یافتند. یک سال بعد تیمور لنگ حمله کرد با این حال، ایران رفته رفته به جایی رسید که مرکز تولید علم در جهان شد. یعنی کشور ما در قرن هشتم و نهم در دنیا تولید علم کرد اما از آن غافل مانده ایم. در کشورمان بسیاری از ریاضی دان‌ها، فیزیک دان‌ها، منجمان بزرگ و صاحبان علم پرورش یافتند. هدف دیگرمان این بود که با نشان دادن زندگی جمشید کاشانی که در ۴۵ سالگی از دنیا می‌رود و اولین کتابش را در سن ۱۷ سالگی می‌نویسد، انگیزه ای را در نسل جوان ایجاد کنیم. اگر از جمعیت ۴۰- ۳۰ میلیون نفری نسل جوان کشور فقط ۲ نفر علاقه‌مند به علم ریاضیات و نجوم شوند، من فیلم نامه نویس به هدف والای خودم رسیده ام. امیدواریم با ساخت این مجموعه برای پرداختن به مفاخر و شخصیت‌های ایرانی قدم کوچکی برداشته باشیم تا بتوانیم به غرور ملی برسیم.
آیا هنگام نگارش فیلم نامه به بازیگران خاصی فکر می‌کردید که براساس فیزیک و نوع بازی آن‌ها، شخصیت‌ها را بنویسید؟
خیر، زیرا در کارهای تاریخی خیلی سخت است که شخصیت تاریخی یکی از بازیگران را که این روزها در حال بازی در کارهای معمولی است، در ذهن خود پرورش دهیم. بازیگرانی هم که در نقش‌های تاریخی مشهور هستند، آن قدر در نقش خود کلیشه شده اند که فکر کردن به آن‌ها اشتباه است. این نکته را هم بگویم هنگامی که مشغول طراحی شخصیت «غیاث‌الدین جمشید کاشانی» بودیم، لطیفی یکی از بازیگران خوب و بااستعداد حیطه طنز را برای ایفای این نقش مدنظر داشت ولی بنا به دلایلی این اتفاق نیفتاد.
نکته قابل توجهی که در بیشتر مجموعه‌های تاریخی وجود دارد، نحوه گویش، بیان و ادای دیالوگ‌هاست که در زمان‌های مختلف دیالوگ‌ها به شکل همان مقطع بیان می‌شود. شما به عنوان نویسنده چه قدر سعی کردید متناسب با آن دوران، دیالوگ نویسی کنید؟
در این زمینه عده ای می‌گویند که چرا زبان اثر شما این گونه است. من معتقدم ما نباید تاوان اشتباهات کارهای گذشته را بدهیم. یعنی اگر کسی بنای اشتباهی را گذاشته و تصور کرده که زبان تاریخی یعنی زبان بیهقی، اشتباه کرده است. در کارهای تاریخی همه تصور می‌کنند که شخصیت‌ها، کتابی حرف می‌زنند در حالی که نوع بیان آثار تاریخی که تاکنون از رسانه ملی پخش شده جعلی است. یعنی نویسنده حتی از ادبیاتی که در گلستان سعدی، بهارستان جامی‌و در تاریخ بیهقی بود استفاده نکرده بلکه زبان من درآوردی و به شیوه نامه‌های اداری و انشاءهای مدرسه ای دیالوگ نوشته است. یادمان نرود زبان زنده و پویاست و خودش را نو و تازه می‌کند. من ادعا نمی‌کنم که در مجموعه «نردبام آسمان» ۱۰۰ درصد به آن زبان نزدیک شده ایم شاید غیرممکن هم باشد.
اشراف داشتن به زبان قرن هفتم و هشتم کمک کرد تا به این گویش برسیم.
چرا دیالوگ‌ها این قدر امروزی است؟
زیرا ما محاوره ای صحبت می‌کنیم به همین منظور در گفت وگونویسی از زنده بودن زبان استفاده کردیم و دیالوگ‌های امروزی نوشتیم تا احساساتمان را به این زبان بروز بدهیم. این سندیت تاریخی دارد چون ما در قرن هشتم و نهم از وقایع نویسی‌ها استفاده می‌کردیم. ولی سال‌هاست که از منابع غلط استفاده می‌کنیم و متاسفانه در ذهن تماشاگر جا افتاده است. ولی اطمینان دارم امروز تماشاگر ما با دیدن «نردبام آسمان» ارتباط بهتری با زبان مجموعه برقرار خواهد کرد.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: khorasannews.com
مطالب پیشنهادی:
گزارش تصویری: «نردبام آسمان» سريال ویژه ماه رمضان
گفت‌وگو با وحید جلیلوند بازیگر نقش غیاث‌الدین در «نردبام آسمان»
سریالی كه حیف شد!
گزارشی از پشت صحنه جدیدترین سریال علیرضا افخمی برای ماه رمضان
عکس‌های دیده نشده از تست گریم سریال «نردبام آسمان»
