گزارش پشت صحنه تئاتر تلویزیونی «آدم‌های ماشینی»

تقابل انسان و ماشینیزم
تئاتر تلویزیونی «آدم‌های ماشینی» به كارگردانی حسین مختاری و تهیه‌كنندگی رضا خوشدل‌راد در گروه فیلم و نمایش شبكه 4 سیما در حال تصویربرداری است. به همین بهانه سری به استودیوی ضبط این تله‌تئاتر زدم تا در جریان روند تولید این اثر قرار بگیرم.در استودیوی همیشگی تله‌تئاترها مسعود فروتن، كارگردان كنار حسین مختاری، كارگردان هنری و تهمینه هموطن، منشی‌صحنه پشت مانیتورها در اتاق فرمان نشسته بودند و صحنه‌ها را به اتفاق كنترل می‌كردند. وارد استودیو می‌شوم و مهدی شیبانی‌زاده، مدیر تولید برنامه پذیرای من می‌شود.
با نگاهی به اطراف دكورها را می‌بینم كه طراحی آنها توسط فرشید موثق انجام شده و دور تا دور صحنه را اضلاع مختلفی تشكیل می‌دهند.
كوروش سلیمانی، چهره آشنایی است كه در میان سایر بازیگران او را شناخته‌ام و حمیدرضا هدایتی‌راد نیز چهره دیگری است كه چند كار تصویری با بازی او در خاطرم می‌آید.

 

عكس چند آدم‌آهنی در صحنه‌ها خودنمایی می‌كند. استفاده از رنگ‌های سرد و چند صندلی فلزی فضا را بیش از پیش بی‌روح كرده است. پنجره نسبتا بزرگی نیز طراحی شده كه آن طرفش تصاویری از ماشین‌های تخیلی است و عاری از هرگونه درخت یا طبیعتی.رضا خوشدل‌راد، تهیه‌كننده این تله‌تئاتر به گروه پیوسته است. بازیگران هنوز برای ضبط آماده نشده‌اند. بهترین فرصت است كه دلایل انتخاب این نمایشنامه را از زبان او بشنویم.
«آدم‌های ماشینی» نمایشنامه معروفی از نویسنده اهل چك به نام كارل چاپك در اوایل قرن بیستم است كه در تمام دنیا بارها روی صحنه رفته و در سال 2007 آخرین اجرا را در نیویورك داشته است و من این متن را انتخاب كردم چون نمایشنامه‌ای مشهور و قابل توجه در عالم نمایش است.

وی درخصوص موضوع این تله‌تئاتر می‌‌گوید: انسان به ابزارسازی معروف است، اما همیشه از ابزاری كه می‌سازد هراس دارد. ابزار به ما قدرت می‌دهد، ولی انسان نگران قدرتی است كه ابزار به او می‌دهد. این نگرانی كه از قدیم وجود داشته، در قرن بیستم و با رشد فناوری و تنوع ابزارها بیشتر از گذشته شده و تا آنجا پیش رفته كه نگران از بین رفتن ارزش‌های انسانی هم می‌شود. این كه باورهای انسان زیر چرخ‌های ماشین خرد و اخلاقیات به فراموشی سپرده می‌شود، درواقع پیام این نمایشنامه است و از این‌گونه هراس‌ها صحبت می‌كند.در این نمایشنامه دختری به نام هلنا به جزیره‌ای كه در آن آدم‌های ماشینی ساخته می‌شوند می‌رود و برای مبارزه با ساخت این آدم‌ها، جریاناتی را به وجود می‌آورد. درواقع نویسنده این نمایشنامه می‌خواهد یك‌بار دیگر توجه ما را به ارزش‌‌های انسانی، اخلاقیات، عشق و ادامه حیات در روی كره‌زمین جلب كند و هشدار می‌دهد كه ماشینیزم بر انسان چیره نشود.
خوشدل راد اشاره می‌كند: این نمایشنامه برای اولین بار است كه در ایران اجرا می‌شود و بعد از تصویب در شبكه 4 و انتخاب عوامل، وارد مراحل تولید شدیم. بازیگران ما حدود 25 روز تمرین داشتند و در حال حاضر 13 روز است كه مشغول ضبط در این استودیو هستیم.
این تهیه‌كننده درباره انتخاب بازیگران می‌گوید: سعی كردیم از بازیگرانی كه سابقه تئاتر دارند و مناسب نقش‌ها هستند، دعوت به همكاری كنیم و از انتخاب آنها راضی هستم.

 

او كه پیش از این نمایش تلویزیونی «بچه‌های من، آفریقای من» را به كارگردانی حسین مختاری در كارنامه هنری‌اش ثبت كرده است، درخصوص همكاری با این كارگردان در آدم‌های ماشینی اظهار كرد: با توجه به تجربه همكاری قبلی كه با مختاری داشتم، برای این كار هم از او دعوت كردم كه امیدوارم باز تجربه خوبی باشد.
او در پایان ضمن اشاره به طراحی صحنه و لباس این پروژه خاطرنشان كرد: طراحی‌های تازه‌ای در ساخت این تله‌تئاتر انجام شده است بویژه در بخش طراحی لباس آدم‌های ماشینی.
سراغ بهیه خوشنویسان، طراح لباس این تله‌تئاتر رفتم و از او درباره روند طراحی لباس شخصیت‌های نمایش آدم‌های ماشینی سوالاتی را پرسیدم:

طراحی لباس در هر پروژه‌ای با نگاه از متن نمایشنامه خلق می‌شود و برای طراحی لباس این تله‌تئاتر، چون هیچ‌گونه الگوی عینی وجود نداشت، وقت بیشتری صرف آن شد. بخصوص در طراحی لباس آدم‌های ماشینی دقت فراوانی لازم بود، زیرا آدم‌های ماشینی در این كار كاملا با آن چیزی كه در اذهان مردم وجود دارد، تفاوت داشت. افراد مكانیكی در این پروژه كاملا شبیه انسان هستند و بیشتر باید روی رنگ‌ها و حسی كه به تماشاچی می‌دادند كار می‌كردم. در واقع برای 7 آدم ماشینی طراحی لباس كردیم و در پایان برای دو آدم ماشینی كه پیشرفته‌تر بودند، اتود زدیم و اجرا شد.وی اظهار كرد: من برای طراحی لباس نكاتی را از خود نمایشنامه برداشت كردم، چون داستان مربوط به اوایل قرن بیستم بود، مثلا شخصیت‌های هلنا و دومین باید لباس‌هایی مربوط به همان دوران را می‌داشتند، ولی برای آدم‌های ماشینی دیگر از تخیل و تجربه استفاده شد.
خوشنویسان كه در سال‌های دور برای دو?مجموعه پرمخاطب «آخرین ستاره شب» و «صید در پی صیاد» طراحی لباس كرده است و این سال‌ها بیشتر در كارهای نمایشی حضوری پررنگ در طراحی لباس داشته، درباره تفاوت‌های طراحی لباس در این دو مقوله می‌گوید: طراحی لباس برای تله‌تئاتر یا نمایش صحنه، تفاوت‌های عمده‌ای دارد. در طراحی لباس برای تئاتر روی صحنه، طراحان آزادی عمل بیشتری درخصوص انتخاب رنگ‌ها و... دارند، اما در كارهای تلویزیونی ندارند، مثلا برخی رنگ‌ها یا پارچه‌هایی كه جلوی دوربین انعكاس نور دارند یا مسائل دیگر در تئاتر برایشان محدودیتی وجود ندارد. در واقع در طراحی لباس برای تئاتر یا سریال برخی نكات باید رعایت شود كه طراحان به آنها كاملا آگاه هستند، اما وقتی صحبت از تئاتر تلویزیونی می‌شود كار كمی دشوار می‌شود، به طوری كه نكات و حال و هوای نمایش باید حفظ شود و نیز نكاتی كه باید جلوی دوربین لحاظ شود نیز به آن افزوده می‌شود و رعایت این نكات می‌تواند طراح را به یك طراحی مناسب و حرفه‌ای برساند.

 

مختاری، كارگردان هنری وارد استودیو می‌شود و با چند بازیگر نكاتی را در میان می‌گذارد.در این فاصله ثنا صادقی هم مشغول آماده شدن برای شروع ضبط می‌شود. او قرار است نقش اصلی زن را در این تله‌تئاتر بازی كند. صادقی بازیگر جوانی است كه تجربیات تئاتری خوبی هم دارد، ولی حضور در تلویزیون را برای اولین بار تجربه می‌كند. او در توضیح نقش خود گفت: من نقش هلنا را بازی می‌كنم كه دختر یك رئیس‌جمهور است و از روی كنجكاوی به جزیره‌ای می‌آید كه در آن كارخانه‌ای آدم‌های مكانیكی می‌سازد. هلنا به كارخانه می‌رود و با این كار مخالفت می‌كند كه در نهایت حضور او در جزیره باعث اتفاقات جالبی در كارخانه می‌شود.او از كمك‌ها و راهنمایی‌های كارگردان هنری تله‌تئاتر یاد می‌كند و می‌گوید:
وقتی متن را خواندم با این كه دیالوگ‌هایش سنگین بود، خیلی خوشم آمد و چون هلنا شخصیت اصلی كار بود، خیلی می‌ترسیدم اما راهنمایی‌های آقای مختاری خیلی به من كمك كرد و سایر عوامل نیز به من دلگرمی می‌دادند.او چیزی حدود یك ماه تمرین داشته و چند روز است كه برای ضبط می‌آید. صادقی، هلنا را چنین توصیف می‌كند: او دختری كنجكاو و جسور است كه مدافع حقوق ربات‌هاست و از طرف انجمن بشردوستان به جزیره آمده است.

شیبانی‌زاده كه عكاسی پروژه را نیز عهده‌دار است به استودیو می‌آید. از او درباره دكورها می‌پرسم كه می‌گوید: فرشید موثق امروز حضور ندارد، ولی برای این تئاتر تلویزیونی 3 تا دكور طراحی كرده و دكوری كه الان در آن مشغول ضبط هستیم، دكور دوم است و دكور آخر ما مربوط به سالن تشریح است كه یك میز بزرگ داخل آن قرار می‌گیرد.
زین‌الدین علامه كه یكی از تصویربرداران پرسابقه تلویزیون است، آثاری چون امیركبیر، سایه همسایه، بدون شرح، باجناق‌ها و تله‌تئاترهای شایعه آقای توپاز و... از دوربین او به ثبت رسیده‌اند. او در این تله‌تئاتر یكی از 3 تصویربردار نمایش است.
علامه درباره تصویربرداری این تله‌تئاتر گفت: این كار دكور متفاوتی دارد و امكانی را ایجاد می‌كند كه مثلا دوربین من با 2 دوربین دیگر داخل استودیو 180 درجه تغییر وضعیت دارد و مدام با اتاق فرمان و كارگردان تلویزیونی در حال هماهنگی هستیم. تفاوت تله‌تئاتر با سریال در این است كه در ضبط نمایش تلویزیونی باید فضای تئاتری كاملا حفظ شود، اما در سریال یك دوربین بیشتر وجود ندارد و كار راحت‌تر است، اما در كارهایی نظیر آدم‌های ماشینی 3 نفر در كنار هم باید صحنه‌ها را ثبت كنند.

 

كوروش سلیمانی، چهره‌ آشنای این تله‌تئاتر است كه هنرنمایی او را در مجموعه «فاكتور هشت» یا اجرای برنامه «سینما یك» دیده‌ایم. او نقش هری دومین،‌ مدیر كارخانه ربات‌سازی را بازی می‌كند. او درباره دلایل انتخاب این نقش می‌گوید:
من تئاتری هستم و دوست دارم در این پروژه‌ها حضور داشته باشم. من سال‌ها در گروه تئاتری قطب‌الدین صادقی به عنوان بازیگر حضور داشتم. دلیل حضورم در این نمایشنامه، داستان خوب كارل چاپك، نمایشنامه‌نویس اهل چك بود كه مرا برای حضور در این تله‌تئاتر ترغیب كرد. چاپك در ادبیات علمی ـ تخیلی جایگاه ویژه‌ای در جهان دارد و در آدم‌های ماشینی به تقابل انسان و ماشین كه از دیرباز در جهان بوده می‌پردازد و دارای لایه‌های پنهانی است كه متن را جذاب‌تر كرده است.
وی درخصوص بازیگران نقش مقابل خود گفت: بازیگران این تله‌تئاتر سابقه تئاتر و رادیو دارند و برخی هم تجارب اولیه خودشان را پشت‌سر می‌گذارند. من به این دوستان می‌گویم كه خوش‌شانسی بزرگی داشته‌اند كه در این اثر حضور دارند، چون بسیاری از بازیگران تحصیلكرده را می‌شناسم كه چنین موقعیت‌هایی برایشان فراهم نشده كه در چنین اثر برجسته‌ای حضور داشته باشند.

او درباره كارگردان هنری تله‌تئاتر می‌گوید: من از سابقه پربار حسین مختاری در دهه 60 باخبرم و از همكاری‌ با ایشان راضی هستم. طبیعی است كه اگر شخص دیگری كارگردان این نمایش بود، كار فرم دیگری پیدا می‌كرد. البته جا دارد به ترجمه این نمایشنامه توسط استاد كامران فانی و سعید حمیدیان اشاره كنم كه ترجمه خوبی بوده و توصیه می‌كنم كه بهتر است یك بازنویسی روی ترجمه آن انجام دهند، چون این ترجمه مربوط به ده‌ها سال پیش است و بازیگران برای ادای برخی دیالوگ‌ها دچار مشكل می‌شوند. او می‌افزاید: به نظر من تله‌تئاتر یك تولید تلویزیونی است كه هم برای مخاطبان خاص و هم عام می‌تواند جالب توجه باشد.
او از حركت‌های خوبی كه در گروه فیلم و نمایش شبكه 4 در تولید تله‌تئاتر انجام شده یاد كرد و با اشاره به تبلیغات مناسبی كه برای پخش نمایش‌های تلویزیونی انجام می‌شود، اظهار كرد: بتازگی تبلیغات خوبی برای پخش تله‌تئاترها در شبكه‌های مختلف سیما انجام می‌شود كه حركت ارزنده‌ای است و باعث جذب تماشاچی بیشتر می‌شود. اگر ما قصد فرهنگ‌سازی داریم، باید تماشاگران تلویزیون را با مقوله تئاتر كه یكی از راه‌های آن تولید و پخش تله‌تئاتر در سیماست آشناتر كنیم و امیدوارم گام‌های بیشتری در این زمینه برداشته شود.

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ

منبع: jamejamonline.ir

 

مطالب پیشنهادی:

آخرین تصاویر از سریال «مختارنامه»

گزارشی از پشت صحنه فیلم تلویزیونی «دو روز در جاده»

 گزارشی از پشت صحنه فیلم تلویزیونی «یك داستان كوتاه و چند داستان دیگر»

تازه‌ترین عكس‌ها و خبرها از سریال «وضعیت سفید»