در مسیر «ملكوت» از راه تكرار كلیشه‌ها

نگاهی به سریال «ملكوت»
ماه رمضان امسال هم در برنامــه پخش شبكه‌های صداوسیما، سریال‌های مناسبتی بیشترین نقش را در جذب مخاطب به خود اختصاص داده‌اند. برعكس یكی، دو سال اخیر كه طی ماه‌های رمضان، تنها تعدادی از شبكه‌ها به ساخت و تولید و پخش اینگونه سریال‌ها اقدام می‌كردند، امسال به جز شبكه‌ 4 كه سهمی در قالب هر ساله جذب مخاطب و افزایش رقم آن ندارد، شبكه‌های یك تا پنج در برنامه‌های خود سریال مناسبتی روی آنتن می‌فرستند.

وقتی چندین سال پیش نیاز جامعه به ابزارهای نوین فرهنگی، شناخته‌تر و همین‌طور جدی‌تر‌ گرفته شد، مدیوم تصویر و رسانه مورد توجه قرار گرفت. حتی در نوع و رویكرد برنامه‌سازی، صداوسیما دچار تحولی اساسی شد و دیگر مفاهیم و آموزه‌های فرهنگی صرفا بر مبنای رابطه و آموزش مستقیم كه شاید چندان هم ربطی به ساحت و فضای تلویزیون نداشت به مخاطب ارائه نمی‌شد. برهمین اساس یكی از مواردی كه مورد توجه ویژه قرار گرفت سریال‌سازی به مناسبت و برای ایام ماه مبارك رمضان بود. در سال‌های ابتدایی این موج، اغلب سریال‌های مناسبتی كه از شبكه‌های مختلف پخش می‌شد در قالب طنز ساخته می‌شد كه بعضی از آنها به شدت مورد توجه مخاطبان سیما و به‌طور كلی جامعه قرار گرفت. با ساخت و پخش سریال «او یك فرشته بود» موج جدیدی از سریال‌ها راه به شبكه‌ها پیدا كرد؛ سریال‌هایی با محتوای مذهبی و دعوت به خودشناسی و در قالب ماورایی. در میان اینگونه سریال‌ها هم چند سریال توانستند عده زیادی را تا آخرین قسمت به دنبال خود بكشند اما در این میان مشكلی وجود دارد و آن كپی‌برداری صرف چه در قالب و چه در مفهوم سریال‌های متاخر از نمونه‌های متقدم اینگونه سریال‌هاست.

 

آفتی كه امسال دامن سریال «ملكوت» را گرفته و در اثر تعجیل در برنامه‌ریزی و ضعف در ساختار داستان سریال و اجرای آن كاری زیر استاندارد روی آنتن شبكه دو رفته است. حتی چند روز پیش خبری منتشر شد كه به دلیل كیفیت پایین و اجرای ضعیف صحنه‌هایی كه دارای جلوه‌های ویژه كامپیوتری بوده‌اند، قرار است تروكاژها و جلوه‌های ویژه این صحنه‌ها مجددا بازسازی شوند. داستان سریال ملكوت به مرد متمولی می‌پردازد كه دچار مرگ مغزی شده و به كما می‌رود، فرشته نگهبان (یا مرگ‌؟) روح او را همراهی می‌كند و او در حالی كه شاهد رفتارهای اعضای خانواده خود است به تعریفی جدید و شناختی كامل از خود و آنها می‌رسد. این خلاصه داستان، چند فیلم ایرانی و خارجی را به یاد شما می‌آورد؟ طرح اصلی قصه كاملا تكراری است و بارها تاكنون دستمایه ساخت فیلم‌های مختلف قرار گرفته است. این نقصان هم قابل چشمپوشی بود اگر سازندگان ملكوت، خود و مخاطب خود را جدی می‌گرفتند و حداقل كمی در ساخت و اجرا و به‌ویژه شخصیت‌پردازی كاراكترها و گره‌افكنی و فراز و نشیب فیلمنامه سریال خلاقیت به خرج می‌دادند. شخصیت‌های ملكوت به قدری تخت و تك‌بعدی هستند كه اساسا بیشتر تیپ به حساب می‌آیند تا شخصیت. حتی در انتخاب بازیگران هم طبق روال همان فرمول فرسوده و براساس تیپ‌های شناخته شده عمل شده است. البته احتمالا عوامل سازنده سریال، فردا باز هم مشكلات پیش‌روی خود اعم از  كمبود وقت و زمان و دیر آغاز كردن و دیر كلید زدن پروژه را پیش خواهند كشید در برابر انتقادات احتمالی. حتی بحث سطح فیلم و سریال‌سازی در تلویزیون و سطح استاندارد آن را به رخ خواهند كشید. این نكته قابل توجه است و بحثی در مورد ضعف احتمالی در مدیریت برنامه‌ریزی و ساخت اینگونه آثار وجود ندارد و بارها چنین انتقاداتی مطرح شده اما تا كی قرار است ضعف‌ها در میان اینگونه توجیه‌ها پنهان بمانند و واكاوی نشوند چه در میان مدیران تصمیم‌گیر شبكه‌ها و چه سازندگان این آثار. بالاخره چه زمانی قرار است این مشكلات رفع شوند و هنرمندان صرفا با پاسخگویی به مسائل فنی و هنری ساخته خود، ضعف و قوت كار خود را بشناسند؟

 

ملكوت ما را به بازاندیشی در رفتار و اندیشه‌هایمان فرا می‌خواند، به شناختی نو درباره خود، اطرافیان‌مان و حتی قاعده‌ هستی اما تولیدكنندگان آن، خود فراموش كرده‌اند كه همه ما باید در مقابل برساخته‌هایمان و آنچه كه به دیگران از اندیشه، رفتار، گفتار و كردارمان ارائه می‌دهیم، متعهد و مسئول باشیم. پاداش یا عقوبت؛ پاسخی به عملكرد ماست.

راستی، چند نفر از اولین نمایی كه رضا رویگری در سریال دیده شد، ندانستند و نفهمیدند كه او باز هم نقش یك آدم خبیث و مادی و پول پرست را بازی خواهد كرد!؟