عنایت‌الله شفیعی، بازیگر سریال مختارنامه: نیازی به بدل‌كار ندارم!

این‌طور كه پیداست، سابقه حضور در صحنه نمایش هم دارید. پیشینه تئاتری شما چقدر به كمك ارتقای كیفیت نقش آفرینی‌تان می‌آید؟
من كار بازیگری‌ام را با تئاتر شروع كردم. 3 قالب تئاتر، سینما و تلویزیون تفاوت‌های زیادی با هم دارند. تفاوت بین این سه از زمین تا آسمان است.
اما در عین حال تئاتر، مادر هنرهای دراماتیك و برای بازیگر شدن یك‌جور پیش زمینه است. بازیگر باید الفبای بازیگری را در تئاتر یاد بگیرد. تئاتر برای من تقدس دارد. تا به حال نشده صحنه را نبوسیده روی صحنه بروم. در تئاتر نوع حس گرفتن و برخورد كردن با نقش را یاد می‌گیری. خوشبختانه بیشتر بچه‌هایی كه در مختارنامه بودند پیشینه تئاتری داشتند.

در این چند فیلم و سریال مذهبی، نقش 3 مرد عرب را بازی كردید. نقش‌هایی كه در نگاه اول شباهت‌های زیادی با هم دارند. بن كامل در مقایسه با دیگر مردان عرب چه وجوه تمایزی دارد؟
هر شخصیتی ویژگی‌های خودش را دارد. از قدیم گفته‌اند 5 تا انگشت با این كه به هم متصل‌اند اما شبیه هم نیستند. هركدام به لحاظ قد، اندازه و كارایی با دیگری متفاوت‌اند. آدم‌ها هم همین طورند. ما نمی‌توانیم 2 شخصیت یك شكل پیدا كنیم. آقای الهی قمشه‌ای می‌گوید «دو تا دانه برف هیچ‌وقت شبیه هم نیستند. اگر شبیه بودند به قدرت خدا شك كنید.»
آدم‌های باایمانی كه در سریال مختارنامه حضور دارند شبیه هم نیستند. یك عده نماز شب هم می‌خوانند اما با ائمه مخالف‌اند.
بن كامل آدمی است كه خودش را دربست در اختیار مختار قرار می‌دهد. هدف او گرفتن انتقام شهیدان كربلا و در راس آنها حضرت سید الشهداست. در سریال امام علی(ع) جندب یكی از صحابه رسول خداست كه بعدها به مولا علی(ع) پناه می‌برد. این دو نفر یعنی جندب و بن كامل نمی‌توانند یك شكل باشند. هر دو در راه خیر قدم برمی‌دارند، اما عملكردشان با هم متفاوت است.
اطرافیان مختار هم واكنش‌های رفتاری متفاوتی دارند. سلیمان خزایی و یارانش دوست ندارند زیر بیرق و علم مختار بروند. آنها هم حسین(ع) را دوست دارند، اما راهشان را جدا كرده‌اند. تفاوت‌هایی به این شكل وجود دارد.

وقتی فیلمنامه را خواندید برداشت خودتان از شخصیت بن كامل چه بود؟
بن كامل آدم تندرویی است. دوست دارد دست به شمشیر ببرد و بجنگد، اما مختار مدام ترمز او را می‌كشد. به او می‌گوید كه فعلا زود است. ما شمشیر بسته‌ایم كه پیروز بشویم. نیامده‌ایم بجنگیم كه صرفا جنگیده باشیم.
تفاوت آدم‌هایی مثل كامل با آنهایی كه زیر بیرق سلیمان هستند در همین نكته است. هدف مختار پیروزی است، اما هدف یاران سلیمان صرفا جنگیدن است.
من گاهی سر صحنه به شوخی می‌گفتم من بن كامل به معنای فرزند شتر هستم. بن كامل هم شتردار است. او قبیله‌ای دارد و به شترهایش مشغول است، اما پس از آشنایی با مختارمتحول می‌شود. بن كامل به دنبال مسلم بن عقیل می‌گردد. مسلم قرار است با شترهایش از شوره‌زار خودش را به كوفه برساند. بن كامل از همان جا با افكار مختار پیوند می‌خورد.

در قسمت هفتم سریال دیدیم كه شما مقابل فریبرز عرب‌نیا بازی كردید. بجز او مقابل چه بازیگرانی بیشتر بده و بستان دارید؟
مقابل آقای عرب‌نیا زیاد بازی داشتم. مختار در تمام تصمیماتش از 2 یار اصلی‌اش یعنی كیان و بن‌‌كامل استفاده می‌كند. این دو مثل دستان راست و چپ مختار هستند، اما در یك جاهایی مختار به زندان می‌افتد یا به مكه می‌رود و طبیعتا در آن صحنه‌ها من و عرب‌نیا كنار هم نیستیم. در این سریال بازی من را تا یكی دو قسمت مانده به آخر می‌بینید. تقریبا مقابل همه بازیگران مختارنامه بازی كرده‌ام. بیش از 5 سال درگیر بازی در این سریال بودم.

یك بازیگر در یك سریال تاریخی چطور باید درباره نقشش اطلاعات لازم را به دست بیاورد؟
سریال تاریخی با كار امروزی خیلی تفاوت دارد. از این شخصیت‌ها هیچ مولفه عینی وجود ندارد، هیچ فیلم و عكسی نیست كه بازیگر به آنها مراجعه كند و مورخان هم قرائت‌های مختلفی از تاریخ دارند. گشتن در متون مختلف و پیدا كردن واقعیت تاریخی كار آقای میرباقری بود. من براساس راهنمایی‌های ایشان بازی كردم.

خودتان تحقیقی درباره شخصیت بن كامل نداشتید؟
من به داوود میرباقری لبیك گفتم. تحقیقات را او انجام داده است. من فقط ابزاری بودم در دست كارگردان برای این كه این نقش شكل بگیرد.

یكی از دشواری‌های بازی در كارهای تاریخی این است كه معمولا بازیگر باید جنب و جوش زیادی جلوی دوربین داشته باشد. شما مهارت‌های تیراندازی و سواركاری را چطور كسب كردید؟
من از سال‌ها قبل برای این كار دور خیز داشته‌ام. از قبل با اسب سواری آشنا بودم. از زمانی كه در سریال‌های دلیران تنگستان و كوچك جنگلی بازی ‌كردم با اسب سر و كار داشتم. می‌گویند كار نیكو كردن از پر كردن است. یكی از دلایل انتخاب من از طرف آقای میرباقری هم همین بود. من با شمشیربازی و استفاده از تیر و كمان آشنایی دارم. نیازی به بدل ندارم كه به جای من سواركاری كند و بجنگد و این كارها را خودم انجام می‌دهم.
من روبه‌روی بدل‌ها كار كرده‌ام. خیلی هم برایشان احترام قائلم. آنها قشر بسیار زحمتكش و هنرمندی هستند. بدل‌ها زحماتی می‌كشند كه كار هر كسی نیست.از ارتفاع پرت شدن و غلطیدن زیر دست و پای اسب، ‌كار بسیار دشواری است. آنها دارند با جانشان بازی می‌كنند.

درباره شگردهای بازی گرفتن میرباقری توضیح بدهید. او پشت صحنه چگونه عمل می‌كند كه بازی بازیگرانش اینقدر روان و دلنشین از آب در می‌آید؟
هر كارگردانی شیوه خاص خودش را دارد. میرباقری بسیار آرام و با تكنیك برخورد می‌كند ومعمولا كلیدهای خوبی به بازیگران می‌دهد. بقیه‌اش را به بازیگر می‌سپارد كه چقدر توانایی نقش‌آفرینی داشته باشد.
من در چند كار با او همكاری كرده‌ام. وقتی لب باز می‌كرد متوجه می‌شدم می‌خواهد چه بگوید. رضا شریفی‌نیا و عبدالله اسكندری هم همین طور هستند.
آنها حتی به میرباقری كمك‌های فكری هم می‌دادند. آ‌نها می‌دانند میرباقری در چه حیطه‌ای فكر می‌كند و چه نقطه نظری دارد. همكاری‌های این طوری برای كارگردان هم راحت‌تر است. چون ارتباطش با عوامل سریع‌تر شكل می‌گیرد. بعضی‌ها با نثر میرباقری و كارگردانی‌اش آشنا نبودند. او برای آنها همه چیز را خیلی توضیح می‌داد.
من عادت به تعریف و تمجید از كسی را ندارم، اما به نظر خودم داوود میرباقری از نوابغ و نوادر كار سینماست. علی حاتمی، امیر نادری، ناصر تقوایی و داوود میرباقری كسانی هستند كه استثنا هستند. ما كارگردان زیاد داریم، هنرپیشه كه تا دلتان بخواهد داریم.
وقتی به بنده می‌گویند میرباقری تو را انتخاب كرده با دل و جان به سمت كار می‌روم، اما درباره بقیه باید صبر و تامل كنم و فیلمنامه‌شان را بخوانم، بررسی كنم و ببینم پیشنهاد بهتری هم هست یا نه. رابطه من و میرباقری مثل رابطه یك مرید و مراد است. وقتی كاری را دست آدم كاربلد می‌دهی سختی‌هایش كم می‌شود. می‌گویند بوریا باف اگر چه بافنده است،‌ نبرندش به كارگاه حریر. میرباقری یك كارگردان كاربلد است.

به نظر شما جذابیت آثار میرباقری از كجا ناشی می‌شود. خودتان كدام وجه از كار میرباقری را شاخص‌تر می‌دانید؟
داوود میرباقری یك مجموعه است. نمی‌شود گفت كه فقط نثرش خوب است یا بازی گرفتنش خوب است. او یك كارگردان خوش فكر است. دوست ندارد كارش تكراری شود. اگر ایده‌اش در جایی از كار لو برود آن صحنه را ممكن است قبل از پخش حذف كند.در سریال امام علی(ع) میرباقری صحنه‌هایی بود كه او فهمید شبیه‌اش در سریال‌های دیگر كار شده است. آن صحنه‌ها را از سریال درآورد،چون به نوآوری معتقد است. دوست دارد هنرمندانی را انتخاب كند كه همه جا دیده نمی‌شوند. می‌خواهد بازی‌های بازیگرانش بكر باشد. یعنی بیننده در پذیرش نقش‌های سریال دچار مشكل نشود. نفهمد كه فلان نقش را كدام بازیگر بازی كرده است.
به عنوان مثال شما در این سریال یك شخصیت رنگرز دیدید كه بازی خیلی خوبی داشت. این نقش را حسن پورشیرازی بازی می‌كرد. اگر صدایش را دوبله كرده بودند هیچ‌كس او را نمی‌شناخت. آقای محب‌اهری نقش یك تاجر ساكن مدائن را بازی كرد. میرباقری دوست دارد بازی بازیگرانش متفاوت باشد. نه به این معنا كه بازیگر كار دیگری نكند. هنرمند حرفه‌ای حق دارد همه جور كاری داشته باشد، اما كارهای یك بازیگر نباید شبیه هم باشد. میرباقری برنمی‌تابد كه كسی هدفش فقط كسب شهرت یا ثروت باشد. خودش هم به محبوبیت بیشتر از شهرت علاقه دارد.

 

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ

منبع: jamejamonline.ir/ احسان‌ رحیم‌زاده

 

مطالب پیشنهادی:

گفتگو با اكبر زنجانپور بازیگر نقش عموی مختار

 گریم‌هایی كه بازیگران را تاریخی می‌كند!

 سکانسی ‎‌که سنگ را هم به گریه آورد!!

گفت‌وگو با حبیب دهقان نسب، بازیگر سریال‌های «مختار نامه» و «قفسی برای پرواز»