درباره دوبله‌های مختلف «رابین ‌هود»

 

خیلی دور؛ خیلی نزدیك
انیمیشن سینمایی «رابین هود» محصول 1973 شركت والت دیسنی یكی از جذاب‌ترین كارتون‌هایی است كه در 3 دهه گذشته بارها از تلویزیون پخش شده و جزو خاطرات ماندگار و شیرین بسیاری از بینندگان است. این اثر دوست‌داشتنی را اولین بار خسرو خسروشاهی اواسط دهه 50 برای نمایش در سینماها دوبله كرد. سپس اوایل دهه 60 با سرپرستی احمد رسول‌زاده برای تلویزیون دوبله شد و در نهایت تابستان سال گذشته امیر زند آن را برای شبكه نمایش خانگی دوبله كرد. نسخه تلویزیون چند هفته پیش برای چندمین بار پخش شد و نسخه نمایش خانگی نیز بتازگی توزیع شده است. به همین مناسبت در این فرصت این دوبله‌ها را مختصرا بررسی می‌كنیم.
صداها و تیپ‌سازی‌های 3 دوبله «رابین‌هود» در جاهایی به نسخه‌ اصلی آن خیلی نزدیك و در جاهایی از آن خیلی دور است اما در انیمیشن‌ها لزومی ندارد تیپ‌ها مثل نسخه اصلی باشد زیرا بعضی از تیپ‌سازی‌های خارجی‌ها برای ایرانی‌ها جذاب نیست و حتی ممكن است دافعه ایجاد كند. براساس آن چه از دوبله اول «رابین‌هود» موجود است و دیده‌ایم، انتخاب صداها زیاد خوب نیست. صدای حسین عرفانی اصلا مناسب شكل و شمایل رابین‌هود نیست و نمی‌دانیم مدیر دوبلاژ براساس چه منطقی وی را انتخاب كرده است، آن هم در حالی كه صداهای مناسب‌تری مثل منوچهر والی‌زاده وجود داشته است. به نظر می‌رسد خسروشاهی در انتخاب ناصر مدقالچی برای پرنس جان به شیكی و استحكام صدای وی نظر داشته است و این كه صدای این شخصیت در نسخه اصلی نیز شیك و اشرافی است. اما به این نكته توجه نشده كه پرنس جان، پادشاهی مقتدر نیست بلكه ابله و ترسو است. انتخاب مینو غزنوی برای نقش ماریان درست و منطقی بوده است. جواد پزشكان نیز انتخاب بسیار شایسته‌ای بوده و تیپ بسیار ماندگاری برای هیس درست كرده است. انتخاب گویندگان نقش‌های جان كوچولو و كلاك نكته خاصی ندارد اما ناصر نظامی برای نقش خروس راوی كاملا مناسب است. در دوبله تلویزیون، احمد رسول‌زاده انتخاب‌های شگفت‌انگیزی انجام داده و تیپ‌سازی‌های بعضی از دوبلورها فوق‌العاده است. دوبله سوم نیز با نگاهی به این دوبله بسیار ماندگار انجام گرفته است. رسول‌زاده برای نقش رابین هود، ژرژ پطروسی را انتخاب كرده و وی با صدای زیبا و منعطفش این نقش را عالی اجرا كرده است. پطروسی در دوبله سوم نیز به جای رابین صحبت كرده و كارش چندان تفاوتی با دوبله دوم ندارد. مدیر دوبلاژ برای پرنس جان از اصغر افضلی ـ یكی از بهترین تیپ‌گوهای تاریخ دوبله ایران ـ بهره برده و وی با تغییر صدا و با تیپ‌سازی فوق‌العاده این نقش را با قدرت و زیبایی اجرا كرده است. افضلی در دوبله سوم هم با تیپی مشابه به جای پرنس جان صحبت كرده است. این دوبله به زیبایی اجرای اول افضلی نیست اما در مجموع قابل قبول است. رسول‌زاده برای نقش هیس از پزشكیان استفاده كرده و وی همان تیپ دوبله اول را برای هیس تكرار كرده كه ماندگار و جذاب و دوست‌داشتنی است. در دوبله سوم، منوچهر اسماعیلی با تیپی شبیه دوبله‌های قبلی اما با غلظت كمتر به جای هیس صحبت كرده است به نظر می‌رسد علت انتخاب اسماعیلی ـ با وجود در دسترس بودن پزشكیان ـ گویندگی‌های فراوان وی به جای تری توماس ـ گوینده هیس در نسخه اصلی ـ بوده است. اسماعیلی به خواست خودش یا مدیر دوبلاژ تعدادی كلمات اضافه هم در دوبله‌اش به كار برده است. در هر دو دوبله دوم و سوم شهروز ملك‌آرایی به جای جان كوچولو صحبت كرده اما دوبله‌اش در نسخه تلویزیون بهتر شده كه عجیب نیست.

 

یكی از استدلال‌های امیر زند برای دوبله مجدد «رابین هود» این بوده كه تعدادی از صحنه‌های مربوط به ماریان در نسخه پخش شده از تلویزیون، حذف شده است و بدیهی است با اضافه شدن این صحبت‌ها، مینو غزنوی برای ماریان انتخاب می‌شود. غزنوی و فریبا شاهین‌مقدم ـ دوبلور ماریان در دوبله تلویزیون ـ هر دو برای این نقش مناسب هستند. ماریان صدایی جوان و زیبا می‌طلبید و علاوه بر 2 نفر ذكر شده صدای مریم شیرزاد نیز برایش مناسب است. داروغه ناتینگهام از جمله نقش‌هایی است كه بین هیچ‌كدام از 3 دوبله مشترك نیست. در دوبله اول زنده‌یاد پرویز نارنجی‌ها، در دوبله دوم صادق ماهرو و در دوبله سوم محمد عبادی آن را اجرا كرده است.
اجرا و تیپ‌سازی ماهرو عالی است؛ اما تیپی كه عبادی درست كرده، شبیه تیپ‌های قبلی او ـ و بویژه نقش بوشوگ در «لوك خوش‌شانس» ـ است و اینجا به دل نمی‌نشیند. كلاك ـ ندیمه ماریان ـ هم توسط 3گوینده اجرا شده است. كار زنده‌یاد آذر دانشی با آن صدای جذاب و قدرتمندش در دوبله دوم عالی بوده است. در دوبله سوم، مینا جبیلی باتیپی نسبتا مشابه دوبله دوم صحبت كرده است. دوبله خرگوش پسر در دوبله دوم مهوش افشاری ـ یا به روایتی نادره سالارپور ـ بوده كه آن را شبیه پسرشجاع درآورده و جذاب و دوست‌داشتنی است. در دوبله سوم سمیه رهنمون به جای این نقش گویندگی كرده و حاصلش در میان نقش‌های فرعی ـ خانواده خرگوش‌ها، تمساح، سگ، لاك‌پشت و كركس‌ها‌ی دستیار داروغه ـ از همه بهتر شده است. گوینده پدر تاك در دوبله‌های دوم و سوم مهدی آرین‌نژاد بوده كه انتخاب مناسبی است. البته كار وی در دوبله دوم بهتر بوده كه با توجه به تغییرات صدا عجیب نیست. به جای خروس راوی در دوبله اول ناصر نظامی و دوبله سوم امیر زند صحبت كرده است. نظامی خیلی مناسب بوده است و بهتر بود زند از او استفاده می‌كرد. در نسخه تلویزیون، تصاویر خروس راوی حذف شده و رسول‌زاده با صدای زیبا و دوست‌داشتنی‌اش دیالوگ‌های وی را گفته است. با این كه امیر زند، مترجم نسخه نمایش خانگی هم بوده، انتخاب و تنظیم كلمات و جملات در نسخه تلویزیونی بهتر صورت گرفته است. برای مثال در سكانسی كه داروغه اولین بار دیده می‌شود، چیزی را زمزمه می‌كند كه احتمالا ترانه است. با توجه به این‌كه در زمان دوبله، نسخه تلویزیونی امكان خواندن ترانه وجود نداشته، مدیر دوبلاژ این كلمات و جملات را برای داروغه در نظر گرفته است: مالیات... مالیات... وقت جمع كردن مالیاته اما در نسخه شبكه نمایش خانگی، امیر زند یك بیت شعر به جای آن قرار داده كه بخصوص با تیپی كه عبادی برای داروغه انتخاب كرده اصلا دلنشین نیست.

 

 قبل از آغاز مسابقه تیراندازی در دوبله تلویزیون پرنس جان در یك صحنه به هیس می‌گوید: هیس، این قدر تو گوشم نكن هیس هیس این بازی با كلمه هیس، در چند جای این دوبله تكرار می‌شود و جالب است اما در دوبله نمایش خانگی فقط یكی دو مورد آن حفظ شده و بقیه تغییر كرده است. در سكانسی هم كه داروغه و هیس، برای مسخره كردن پرنس جان، شعر می‌خوانند؛ دیالوگ‌های دوبله تلویزیون از دوبله شبكه نمایش خانگی خیلی بهتر است، آن جا كه داروغه می‌گوید، «وقتی دلخور می‌شه، انگشتش رو می‌مكه...» و هیس می‌گوید: «هیچ حیوونی به این بدی نمی‌شه...»
یكی از علت‌های دوبله مجدد «رابین هود» حذفیات فراوان نسخه‌ای است كه در تلویزیون دوبله شد. این حذفیات برای آن زمان ـ اوایل دهه 60 ـ تا حدودی طبیعی بود. بهتر بود وقتی سعه‌صدر مسوولان بیشتر شده بود، صحنه‌های حذف شده، اضافه و دوبله و نسخه كامل‌تری از این اثر زیبا ارائه می‌شد. اما اكنون كه این كار صورت نگرفته، بهترین كار، دوبله صحنه‌های حذف شده با همان گویندگان دوبله دوم بود زیرا این دوبله از شاهكارهای تاریخ دوبله ایران است و جایگزینی برای آن وجود ندارد.