مشرق:نزدیك به دو ماه پیش بود كه رسانههای جهان خبر ترور "اسامه بن لادن" سركرده سازمان تروریستی القاعده را در صدر اخبار خود منتشر كردند، با فروكش كردن شوك حاصل از این خبر افكار عمومی به دنبال شناختن جانشین وی در القاعده بودند، اما بنا به دلایلی از جمله اختلافات داخلی و دشوار بودن تجمع سران این گروه برای تصمیمگیری در این زمینه این انتظار بیش از یك ماه به طول كشید تا اینكه نهایتاً سازمان القاعده، ایمن الظواهری نفر دوم این گروه را به عنوان جانشین خود انتخاب كرد.
با تغییر فرماندهی در یكی از مخوفترین سازمانهای تروریستی جهان شناخت سركرده كنونی این سازمان و رویكرد عملیاتی وی به عنوان یكی از شاخصهای اصلی فعالیتهای این گروه در آینده در بررسی تحولات منطقهای امری مهم به شمار میرود، به این منظور در این نوشتار سعی شده تا علاوه بر شناخت كلی از زندگی الظواهری رویكرد آینده القاعده نیز بررسی شود.
زندگینامه
"أیمن محمد رباعی الظواهری" رئیس جدید سازمان تروریستی القاعده و جانشین "اسامه بن لادن" در ۱۹ ژوئن ۱۹۵۱ (۲۹ خرداد ۱۳۳۰) در یك خانواده سطح بالا متشكل از افراد تحصیل كرده و پزشك در حومه شهر قاهره به دنیا آمد.
پدر وی استاد داروشناسی و پدربزرگ وی امام جماعت مسجد الازهر، یكی از مهمترین مساجد اهل سنت بود.
وی در سال 1974 میلادی، از یكی از معتبرترین دانشگاههای پزشكی مصر فارغ التحصیل شد و تحصیلات دیگری را نیز در زمینه جراحی گذراند و پس از آن وی با اخوان المسلمین مصر به همكاری پرداخت.
سخنرانیهای آتشین وی در دادگاه باعث جلب افکار عمومی نسبت به او شد. الظواهری پس از آزادی از سه سال زندانی كه محكوم به آن شد بود، از مصر خارج شد و بعد از سفری كوتاه به عربستان و تغییراتی كه در اندیشه جهادی او شكل گرفت، به گروههای جهادی عرب که در افغانستان مشغول جنگ با ارتش سرخ شوروی بودند پیوست.
در 13 ژانویه سال 2006 میلادی آمریكا مدعی شد كه در حملهای موشكی در نزدیكی مرزهای پاكستان با افغانستان الظواهری را كشته است، اما وی دو هفته بعد در ویدئویی ظاهر شد و شخصاً این خبر را تكذیب كرد.
فعالیتهای مسلحانه
ایمن الظواهری به عنوان نفر دوم شبکه القاعده در زمان بن لادن، در ارتباط با حملات مختلف از جمله بمبگذاریهای هفتم اوت سال ۱۹۹۸ میلادی در سفارتخانههای آمریکا در دارالسلام تانزانیا و نایروبی کنیا، حمله به کشتی جنگی "یو.اس.اس.کول"، حملات ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ میلادی به مرکز تجارت جهانی و پنتاگُون و... تحت تعقیب بینالمللی است.
در اوایل ماه دسامبر 2001 میلادی، گزارش شد كه همسر ایمن الظواهری و سه دختر وی در بمبگذاری در شهر قندهار افغانستان كه پایگاه طالبان بود، كشته شدهاند.
درباره جزئیات و میزان نقشآفرینی الظواهری در انفجار برجهای دوقلوی سازمان تجارت جهانی و ساختمان پنتاگون در آمریكا اطلاعات دقیق در دست نیست، اما "خالد شیخ محمد" عضو پاکستانیالاصل القاعده به عنوان طراح اصلی واقعه 11 سپتامبر در اعترافاتش گفته است كه مسؤول عملیات 11 سپتامبر از آغاز تا پایان و فرمانده نظامی کلیه عملیات خارجی در کل جهان تحت فرماندهی بن لادن و ایمن الظواهری بوده است.
رویكرد آینده القاعده در زمان الظواهری
نیكولاس كریستوف در مقالهای در نیویورك تایمز تصریح میكند كه كشته شدن بنلادن به معنی پایان كار القاعده نیست، چرا كه ایمن الظواهری فرد دوم القاعده است كه نقش مهمی را در سازماندهی آن ایفا می كند؛ از سوی یگر القاعده سازمانی متمركز نیست و اعضای آن به صورت كاملاً مجزا از هم فعالیت میكنند و به این ترتیب از بین بردن سركرده آن نمیتواند زیان جبرانناپذیری را به آن وارد كند.
به عقیده برخی تحلیلگران مسائل منطقهای القاعده با رهبری ایمن الظواهری از تحرک بیشتری برخوردار خواهد گردید، زیر او تا پیش از این نیز طراح بسیاری از حملات القاعده بوده و اکنون که سکان ریاست این گروه را در دست گرفته، ممکن است آن را تحرک بیشتری بدهد، حتی برخی بر این عقیده اند كه وی برای اثبات توانمندی های خود ممكن است عملیاتی را در سطح عملیات 11 سپتامبر یا وسیعتر از آن در آمریكا انجام دهد.
اعلام ریاست الظواهری پس از گذشت بیش از یک ماه از مرگ بن لادن این موضوع را روشن کرد رهبران القاعده تلاش دارند تا ساختار جدید تشکیلاتی را ایجاد کرده و به فعالیتهای مسلحانه خود در نقاط مختلف جهان ادامه دهند.
همچنین وی سعی خواهد داشت القاعده را از مقبولیت عربی برخوردار كند تا از آب گل آلودی كه در اثر انقلابهای منطقهای ایجاد شده، به نفع خود و این سازمان بهرهبرداری كرده و القاعده را در قالب جریانهای اسلامگرا وارد دستگاههای حاكمیتی نماید.
چالشهای پیش روی الظواهری
تا پیش از این بیشترین کمکها برای این سازمان از سوی عربهای افراطی حوزه خلیج فارس تامین میشد اما باید دید كه آیا ایمن الظواهری به عنوان كسی كه فرماندهی القاعده را از عربستان به مصر منتقل كرده، توان جذب این پولهای کلان را دارد؟
یكی دیگر از مهمترین چالش های فراروی الظواهری در زمامداری القاعده تلاش برای جمع كردن این نیروهای پراكنده در قالب یك سازمان منسجم است.
از سوی دیگر الظواهری بیش از هر چیز به مغز متفکر و برنامهریز این سازمان مشهور است تا رهبری با قدرت مدیریتی بالا؛ اما وی از نفوذ کمتری در میان اعضا و طرفداران القاعده برخوردار است و این موضوع، احتمال افزایش شكاف در میان اعضای این سازمان در سالهای آینده را بیشتر میكند.
اما منتصر الزیات، وکیل مصری سلفی ها در گفت وگو با العربیة تأکید دارد که با روی کار آمدن الظواهری، القاعده ساختار منسجم تر، منظم تر و تشکیلاتی تری خواهد یافت و بر حجم عملیات های سازمان یافته و هدفمند آن بویژه علیه آمریکا افزوده خواهد شد.
