عربستان سعودی یكی از مهمترین بازیگران منطقه خلیجفارس و خاورمیانه به شمار میآید كه تحولات و سیاستهای منطقهای آن بر منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تأثیر گذار بوده و دو كشور در طول سه دهه گذشته در اِعمال سیاستهای منطقهای به رقابت برخاستهاند.
پس از فروپاشی نظام شاهنشاهی در ایران و پیروزی انقلاب اسلامی، دولت پادشاهی عربستان سعودی به شدت از نفوذ افكار انقلابی به درون آن كشور هراسان گردید و تلاش نمود با جلب همكاری سایر كشورهای عرب منطقه از نفوذ امواج سهمگین انقلاب جلوگیری كند. با آغاز جنگ ایران و عراق، عربستان علیرغم اختلافات عقیدتی و سیاسی با رژیم صدام در كنار آن رژیم قرار گرفت و در سال 1360 بنا به پیشنهاد دولت كویت اقدام به تشكیل شورای همكاری خلیج فارس نمود. تشكیل این شورا احتمالاً به منظور تأمین امنیت كشورهای منطقه و جلوگیری از نفوذ اندیشههای انقلابی بود كه از كرانه دیگر خلیجفارس گسترش مییافت.
شورای همكاری به تدریج حمایتهای مالی و تبلیغاتی خود را از رژیم صدام حسین گسترش داد به گونهای كه در سالهای آخر جنگ تحمیلی، هراس كشورهای عرب حوزه خلیجفارس از پیروزی جمهوری اسلامی ایران موجب گردید این كشورها كلیه امكانات مالی، نفتی، سیاسی و تبلیغاتی خود را در اختیار رژیم عراق قرار دهند.
مهمترین حادثه تأثیر گذار بر روابط دو كشور پس از انقلاب، كشتار جمع كثیری از حجاج ایرانی در مكه بود كه از سوی نیروهای امنیتی و ارتش عربستان و به بهانه برگزاری مراسم "برائت از مشركین" توسط حجاج ایرانی صورت گرفت و برای مدتی اعزام حجاج ایرانی به عربستان متوقف گردید.
ملاقات امیر عبدالله، ولیعهد وقت عربستان با آیتالله هاشمی رفسنجانی رئیسجمهور وقت در سنگال و سپس حاشیه اجلاس كنفرانس اسلامی در اسلامآباد پاكستان؛ حضور امیرعبدالله در اجلاس سازمان كنفرانس اسلامی در تهران و سفر سید محمد خاتمی رئیسجمهور وقت ایران به عربستان و دیدار وی با ملك فهد، پادشاه وقت عربستان همگی نشانگر آغاز فصلی نوینی در روابط دو جانبه بود.
گسترش همكاریها سرانجام موجب انعقاد قرارداد امنیتی بین ایران و عربستان در سال 80 گردید. روند بهبود مناسبات در اواسط دهه 70 شمسی و پس از اعلام سیاست تنشزدایی از سوی جمهوری اسلامی ایران سرعت گرفت و دو طرف علیرغم اختلافات موجود، سعی در برطرف كردن ابهامات و بهبود روابط داشتند؛ اما هیچگاه سوء ظن مقامات عربستان نسبت به اهداف و نیات ایران برطرف نشد.
پس از روی كار آمدن محمود احمدینژاد، علیرغم تلاش جمهوری اسلامی ایران برای تقویت روابط دو كشور و چهار بار سفر به عربستان اما با توجه به تحولات منطقه خاورمیانه و ناكامی عربستان در صحنه رقابت با جمهوری اسلامی ایران روابط دو كشور به تیرگی گرائید و بویژه پس از اشغال نظامی بحرین توسط نیروهای نظامی عربستان به بحران در روابط تبدیل گردید.
اخیراً نیز اعدام چند تن از اتباع ایرانی در عربستان علیرغم قول مقامات آن كشور مبنی بر جلوگیری از اجرای حكم اعدام این افراد به تشنج در روابط دو كشور دامن زد، به گونهای كه جمهوری اسلامی ایران سفر معاون وزیرخارجه ایران به عربستان را برای تسلیم دعوتنامه رئیسجمهور از پادشاه عربستان برای شركت در اجلاس سران كشورهای غیرمتعهد لغو نمود.
ریشههای تنش بین ایران و عربستان
عوامل مختلفی روابط دو كشور را شدیداً تحت تأثیر قرار داده است كه به بخشی از آن اشاره میشود:
1- پادشاهی عربستان سعودی خود را امالقرای جهان اسلام میداند و در بعد منطقهای و فراتر از آن در جهان اسلام نقشی مهم برای خود قائل است و با استفاده از امكانات مالی و مزیت منحصر به فرد خود یعنی وجود حرمین شریفین در سرزمین عربستان با حمایت از كشورهای همسو و جریانات وابسته به خود در كشورهای اسلامی در پی بسط حوزه نفوذ منطقهای خود میباشد.
سعودیها معتقدند كه ایران برای گسترش تشیع در خلیجفارس و سایركشورهای منطقه تلاش میكند.
رسانههای وابسته به عربستان در این خصوص به اقداماتی مانند برگزاری كنفرانسهای بینالمللی، فعالیتهای مجمع اهل البیت، جامعهالمصطفی، بورسیه كردن دانشجویان مسلمان، تأسیس حوزههای علمیه در آفریقا، هند، آمریكای لاتین و سایر مناطق، استفاده از اینترنت برای گسترش دین ، گسترش شبكههای تلویزیونی به زبانهای خارجی، انتشار كتب دینی مذهبی، در كشورهای سنی نشین و اقدامات جمهوری اسلامی ایران در مراسم حج و عمره برای ارتباط با مسلمانان سایر كشورها اشاره میكنند.
از نگاه ایران نیز، عربستان سعودی با توجه به ماهیت سلفی خود و با سوء استفاده از اقبال عموم مسلمانان به حرمین شریفین به عنوان قبلهگاه مسلمین و مزار پیامبر اكرم(ص) تلاش میكند تا اندیشه سلفی وهابی را در جهان اسلام گسترش دهد و با حمایت از جریانات تندروی كشورهای مختلف از جمله پاكستان و افغانستان، مردم این كشورها را مورد تهدید وترور قرار داده و آنان را كافر و خارج از اسلام معرفی نماید.
همچنانكه متدینین عربستان همواره تحت فشار مضاعف بوده و از تبعیض و خفقان حاكم بر آنان به شدت رنج میبرند. مقامات عربستان سعودی میكوشند با استفاده از نفوذ منطقهای خود در كشورهای حوزه خلیجفارس و سایركشورهای همسو در منطقه عربی و جهانی اسلام، جمهوری اسلامی ایران را به عنوان تهدید اصلی كشورهای اسلامی جایگزین رژیم صهیونیستی كنند.
عربستان سعودی همواره خود را در نقش مدافع تمام عیار اهل سنت تعریف كرده و نسبت به كاهش نقش اهل سنت در عراق، لبنان و كشورهای همجوار خود مانند بحرین به شدت حساسیت نشان میدهد.
2- عربستان سعودی ، شكاف قومی ایران و اعراب را برجسته نموده و همواره از طریق رسانههای وابسته به خود تبلیغ میكند كه ایرانیها خصومت دیرینهای با اعراب دارند و بدین وسیله تلاش میكند با استفاده از حربههای قومی و تأكید بر ناسیونالیسم عربی بین ایران و كشورهای عرب منطقه فاصله ایجاد كند.
پادشاهی عربستان میكوشد در همه مناقشاتی كه زمینه شیعی - سنی و یا عربی - عجمی دارد به منازعات دامن بزند تا رهبری خود بر جهان عرب و یا حداقل كشورهای عضو شورای همكاری خلیجفارس را تثبیت كند و نیروهای منطقه را پشت سرخود بسیج نماید.
3- در عرصه سیاسی ، عربستان سعودی همواره بر اختلافات سیاسی دو كشور تأكید كرده و ایران را همچنان به عنوان تهدیدی برای منطقه و جهان اسلام معرفی میكند.
مهمترین مسایل تهدیدآمیز مطرح شده از سوی سعودیها در خصوص ایران سیاست صدور انقلاب و تلاش برای سرنگونی دولتهای منطقه، ایجاد هستههای خفته هواداران ایران در كشورهای عربی ، آموزش اتباع كشورهای عربی برای انجام عملیات به اصطلاح خرابكارانه، تلاش برای بینالمللی كردن حرمین شریفین و مطرح ساختن شعارهای ضد آمریكایی و ضد صهیونیستی به منظور جلب افكار شهروندان منطقه میباشد.
عربستان سعودی در سطوح منطقهای و بینالمللی با استفاده از ابزار شورای همكاری خلیجفارس، اتحادیه عرب، سازمان كنفرانس اسلامی، كنفرانس بینالمجالس اسلامی در جهت منزوی ساختن ایران تلاش میكند. در سطح بینالمللی نیز عربستان میكوشد از تمامی امكانات سیاسی، اقتصادی و رسانههای خود برای اعمال فشار بر ایران استفاده كند. مشاركت عربستان در طرح مهار و تضعیف ایران توسط غرب از جمله موارد اختلاف دو كشور میباشد.
عربستان سعودی در تحریك آمریكا و غرب علیه ایران پیشتازانه تر از دیگر كشورهای منطقه بوده و در روند افزایش تحریمهای بینالمللی علیه ایران نقش فعالانهای ایفا كرده است.
همچنانكه با افزایش تولید نفت خود میكوشد به تحریم نفتی ایران دامن بزند. اتهام ترور سفیرعربستان در واشنگتن و اقدام آن كشور به محكوم ساختن ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد نشانی از اوج تخاصم و سیاست تقابلی عربستان در قبال ایران دارد.
4- عربستان در عرصه نظامی نیز با برجسته كردن تهدیدهای نظامی ایران رویكرد تقابلی در پیش گرفته و بطور مداوم از تلاش ایران برای ایفای نقش اساسی در منطقه و برنامههای هستهای و تسلیحاتی ایران اظهار نگرانی نموده و براین اساس اقدام به دادن پایگاههای نظامی به قدرتهای فرامنطقهای و خرید انبوه تسلیحات پیشرفته و ترغیب سایركشورهای منطقه به خرید هواپیماهای مدرن و انعقاد قراردادهای نظامی با قدرتهای بزرگ جهانی نموده است.
5- در سطح منطقهای، عربستان نسبت به افزایش نقش ایران در افغانستان، لبنان، فلسطین، سوریه، عراق و یمن نگران است. تحولات سالهای اخیر درمنطقه كه موجب افزایش نفوذ جمهوری اسلامی ایران گردیده و شكست و ناكامی عربستان در گسترش نفوذ خود براین كشورها موجب خشم و عصبانیت شدید آن كشور گردیده است.
عربستان سعودی پس از حادثه 11 سپتامبر ، جایگاه منطقهای خود را تا اندازه زیادی از دست داد و فعالیتهای جریان القاعده كه آبشخور آن افراطگرایی سلفی وابسته به عربستان بود، نگرانی بازیگران بینالمللی را برانگیخت و موجب انزوای بینالمللی عربستان گردید.
سقوط طالبان در افغانستان و سرنگونی رژیم صدام، نقش و جایگاه جمهوری اسلامی ایران را ارتقاء بخشید.
نگرانیهای عربستان از كاهش نقش و نفوذ خود در منطقه موجب گردید كه آن كشور با همكاری برخی دیگر از كشورهای منطقه ازجمله دولت قطر، جریانات مخالف رژیمهای عراق، سوریه و لبنان را مورد حمایت مالی و تسلیحاتی قرار دهد.
تلاش عربستان و قطر برای سرنگونی رژیم بشاراسد و سنگاندازیهای آن كشور در مسیر دولت نجیب میقاتی و حمایت از جریان المستقبل در لبنان كاملاً مشهود است.
اخیراً نوری مالكی نخستوزیرعراق در مصاحبه با شبكه تلویزیونی المیادین اعلام نمود كه عربستان و قطر به دنبال سرنگونی دولت وی بوده و از همه امكانات برای دستیابی به این هدف استفاده میكنند.
حمایت سعودیها از ادعاهای ارضی امارات عربی متحده در مورد جزایر ایرانی خلیج فارس از جمله موارد دخالت آن كشور در امور داخلی ایران بوده و تمامیت ارضی كشور را مورد تهدید قرار میهد.
6- تحولات یكسال گذشته جهان عرب و سرنگون شدن رژیمهای وابسته و همپیمان عربستان درمنطقه همچون رژیم مبارك، بن علی، قذافی و علی عبدالله صالح و اوجگیری نارضایتیهای اعتراضات عمومی در چند شهر عربستان موجب وحشت شدید مقامات عربستان گردیده است.
لذا با تمام قوا میكوشند تا از گسترش نارضایتیها جلوگیری نموده و با هرگونه اعتراض جمعی به شدت برخورد میكنند. هراس مقامات عربستان از گسترش اعتراضات مردم بحرین به شرق عربستان و قیام معترضان آن كشور موجب گردید كه با اعزام نیروهای نظامی، بحرین را به اشغال خود درآورد و با سركوب مردم آن كشور مانع هرگونه تحول و انجام اصلاحات سیاسی در آن كشور گردد.
با این حال دامنه نیروهای نیابتی ایران و عربستان در خاورمیانه در حال گسترش است. لبنان، فلسطین، عراق، یمن و اكنون سوریه كشورهایی هستند كه گروهها و جریانات طرفدار تهران و ریاض در آنها رودرروی یكدیگر قرار گرفتهاند.
با توجه به آنچه گذشت به نظر میرسد بسیاری از پلها در روابط دو كشور تخریب شده و بازسازی آن نیاز به زمان طولانی و تغییر رویكرد دو كشور دارد. گرچه دو كشور سعی میكنند تنش در روابط آنان از حّد معقولی فراتر نرود و برخی از خطوط قرمز را رعایت كنند ولی در شرایط كنونی تعارض منافع دو كشور بسیار گسترش یافته و دیوار بلندی از بیاعتمادی بین دو كشور بنا نهاده شده است.
لذا تعامل و توافق اساسی دو كشور مستلزم گذشت دورهای از آرامش نسبی و پذیرش نقش متقابل یكدیگر و تغییر برخی رویكردها میباشد. لذا چشماندازی برای بهبود روابط دو كشور در آینده نزدیك دیده نمیشود.
* علی جنتی سفیر پیشین ایران در ریاض
پس از فروپاشی نظام شاهنشاهی در ایران و پیروزی انقلاب اسلامی، دولت پادشاهی عربستان سعودی به شدت از نفوذ افكار انقلابی به درون آن كشور هراسان گردید و تلاش نمود با جلب همكاری سایر كشورهای عرب منطقه از نفوذ امواج سهمگین انقلاب جلوگیری كند. با آغاز جنگ ایران و عراق، عربستان علیرغم اختلافات عقیدتی و سیاسی با رژیم صدام در كنار آن رژیم قرار گرفت و در سال 1360 بنا به پیشنهاد دولت كویت اقدام به تشكیل شورای همكاری خلیج فارس نمود. تشكیل این شورا احتمالاً به منظور تأمین امنیت كشورهای منطقه و جلوگیری از نفوذ اندیشههای انقلابی بود كه از كرانه دیگر خلیجفارس گسترش مییافت.
شورای همكاری به تدریج حمایتهای مالی و تبلیغاتی خود را از رژیم صدام حسین گسترش داد به گونهای كه در سالهای آخر جنگ تحمیلی، هراس كشورهای عرب حوزه خلیجفارس از پیروزی جمهوری اسلامی ایران موجب گردید این كشورها كلیه امكانات مالی، نفتی، سیاسی و تبلیغاتی خود را در اختیار رژیم عراق قرار دهند.
مهمترین حادثه تأثیر گذار بر روابط دو كشور پس از انقلاب، كشتار جمع كثیری از حجاج ایرانی در مكه بود كه از سوی نیروهای امنیتی و ارتش عربستان و به بهانه برگزاری مراسم "برائت از مشركین" توسط حجاج ایرانی صورت گرفت و برای مدتی اعزام حجاج ایرانی به عربستان متوقف گردید.
ملاقات امیر عبدالله، ولیعهد وقت عربستان با آیتالله هاشمی رفسنجانی رئیسجمهور وقت در سنگال و سپس حاشیه اجلاس كنفرانس اسلامی در اسلامآباد پاكستان؛ حضور امیرعبدالله در اجلاس سازمان كنفرانس اسلامی در تهران و سفر سید محمد خاتمی رئیسجمهور وقت ایران به عربستان و دیدار وی با ملك فهد، پادشاه وقت عربستان همگی نشانگر آغاز فصلی نوینی در روابط دو جانبه بود.
گسترش همكاریها سرانجام موجب انعقاد قرارداد امنیتی بین ایران و عربستان در سال 80 گردید. روند بهبود مناسبات در اواسط دهه 70 شمسی و پس از اعلام سیاست تنشزدایی از سوی جمهوری اسلامی ایران سرعت گرفت و دو طرف علیرغم اختلافات موجود، سعی در برطرف كردن ابهامات و بهبود روابط داشتند؛ اما هیچگاه سوء ظن مقامات عربستان نسبت به اهداف و نیات ایران برطرف نشد.
پس از روی كار آمدن محمود احمدینژاد، علیرغم تلاش جمهوری اسلامی ایران برای تقویت روابط دو كشور و چهار بار سفر به عربستان اما با توجه به تحولات منطقه خاورمیانه و ناكامی عربستان در صحنه رقابت با جمهوری اسلامی ایران روابط دو كشور به تیرگی گرائید و بویژه پس از اشغال نظامی بحرین توسط نیروهای نظامی عربستان به بحران در روابط تبدیل گردید.
اخیراً نیز اعدام چند تن از اتباع ایرانی در عربستان علیرغم قول مقامات آن كشور مبنی بر جلوگیری از اجرای حكم اعدام این افراد به تشنج در روابط دو كشور دامن زد، به گونهای كه جمهوری اسلامی ایران سفر معاون وزیرخارجه ایران به عربستان را برای تسلیم دعوتنامه رئیسجمهور از پادشاه عربستان برای شركت در اجلاس سران كشورهای غیرمتعهد لغو نمود.
ریشههای تنش بین ایران و عربستان
عوامل مختلفی روابط دو كشور را شدیداً تحت تأثیر قرار داده است كه به بخشی از آن اشاره میشود:
1- پادشاهی عربستان سعودی خود را امالقرای جهان اسلام میداند و در بعد منطقهای و فراتر از آن در جهان اسلام نقشی مهم برای خود قائل است و با استفاده از امكانات مالی و مزیت منحصر به فرد خود یعنی وجود حرمین شریفین در سرزمین عربستان با حمایت از كشورهای همسو و جریانات وابسته به خود در كشورهای اسلامی در پی بسط حوزه نفوذ منطقهای خود میباشد.
سعودیها معتقدند كه ایران برای گسترش تشیع در خلیجفارس و سایركشورهای منطقه تلاش میكند.
رسانههای وابسته به عربستان در این خصوص به اقداماتی مانند برگزاری كنفرانسهای بینالمللی، فعالیتهای مجمع اهل البیت، جامعهالمصطفی، بورسیه كردن دانشجویان مسلمان، تأسیس حوزههای علمیه در آفریقا، هند، آمریكای لاتین و سایر مناطق، استفاده از اینترنت برای گسترش دین ، گسترش شبكههای تلویزیونی به زبانهای خارجی، انتشار كتب دینی مذهبی، در كشورهای سنی نشین و اقدامات جمهوری اسلامی ایران در مراسم حج و عمره برای ارتباط با مسلمانان سایر كشورها اشاره میكنند.
از نگاه ایران نیز، عربستان سعودی با توجه به ماهیت سلفی خود و با سوء استفاده از اقبال عموم مسلمانان به حرمین شریفین به عنوان قبلهگاه مسلمین و مزار پیامبر اكرم(ص) تلاش میكند تا اندیشه سلفی وهابی را در جهان اسلام گسترش دهد و با حمایت از جریانات تندروی كشورهای مختلف از جمله پاكستان و افغانستان، مردم این كشورها را مورد تهدید وترور قرار داده و آنان را كافر و خارج از اسلام معرفی نماید.
همچنانكه متدینین عربستان همواره تحت فشار مضاعف بوده و از تبعیض و خفقان حاكم بر آنان به شدت رنج میبرند. مقامات عربستان سعودی میكوشند با استفاده از نفوذ منطقهای خود در كشورهای حوزه خلیجفارس و سایركشورهای همسو در منطقه عربی و جهانی اسلام، جمهوری اسلامی ایران را به عنوان تهدید اصلی كشورهای اسلامی جایگزین رژیم صهیونیستی كنند.
عربستان سعودی همواره خود را در نقش مدافع تمام عیار اهل سنت تعریف كرده و نسبت به كاهش نقش اهل سنت در عراق، لبنان و كشورهای همجوار خود مانند بحرین به شدت حساسیت نشان میدهد.
2- عربستان سعودی ، شكاف قومی ایران و اعراب را برجسته نموده و همواره از طریق رسانههای وابسته به خود تبلیغ میكند كه ایرانیها خصومت دیرینهای با اعراب دارند و بدین وسیله تلاش میكند با استفاده از حربههای قومی و تأكید بر ناسیونالیسم عربی بین ایران و كشورهای عرب منطقه فاصله ایجاد كند.
پادشاهی عربستان میكوشد در همه مناقشاتی كه زمینه شیعی - سنی و یا عربی - عجمی دارد به منازعات دامن بزند تا رهبری خود بر جهان عرب و یا حداقل كشورهای عضو شورای همكاری خلیجفارس را تثبیت كند و نیروهای منطقه را پشت سرخود بسیج نماید.
3- در عرصه سیاسی ، عربستان سعودی همواره بر اختلافات سیاسی دو كشور تأكید كرده و ایران را همچنان به عنوان تهدیدی برای منطقه و جهان اسلام معرفی میكند.
مهمترین مسایل تهدیدآمیز مطرح شده از سوی سعودیها در خصوص ایران سیاست صدور انقلاب و تلاش برای سرنگونی دولتهای منطقه، ایجاد هستههای خفته هواداران ایران در كشورهای عربی ، آموزش اتباع كشورهای عربی برای انجام عملیات به اصطلاح خرابكارانه، تلاش برای بینالمللی كردن حرمین شریفین و مطرح ساختن شعارهای ضد آمریكایی و ضد صهیونیستی به منظور جلب افكار شهروندان منطقه میباشد.
عربستان سعودی در سطوح منطقهای و بینالمللی با استفاده از ابزار شورای همكاری خلیجفارس، اتحادیه عرب، سازمان كنفرانس اسلامی، كنفرانس بینالمجالس اسلامی در جهت منزوی ساختن ایران تلاش میكند. در سطح بینالمللی نیز عربستان میكوشد از تمامی امكانات سیاسی، اقتصادی و رسانههای خود برای اعمال فشار بر ایران استفاده كند. مشاركت عربستان در طرح مهار و تضعیف ایران توسط غرب از جمله موارد اختلاف دو كشور میباشد.
عربستان سعودی در تحریك آمریكا و غرب علیه ایران پیشتازانه تر از دیگر كشورهای منطقه بوده و در روند افزایش تحریمهای بینالمللی علیه ایران نقش فعالانهای ایفا كرده است.
همچنانكه با افزایش تولید نفت خود میكوشد به تحریم نفتی ایران دامن بزند. اتهام ترور سفیرعربستان در واشنگتن و اقدام آن كشور به محكوم ساختن ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد نشانی از اوج تخاصم و سیاست تقابلی عربستان در قبال ایران دارد.
4- عربستان در عرصه نظامی نیز با برجسته كردن تهدیدهای نظامی ایران رویكرد تقابلی در پیش گرفته و بطور مداوم از تلاش ایران برای ایفای نقش اساسی در منطقه و برنامههای هستهای و تسلیحاتی ایران اظهار نگرانی نموده و براین اساس اقدام به دادن پایگاههای نظامی به قدرتهای فرامنطقهای و خرید انبوه تسلیحات پیشرفته و ترغیب سایركشورهای منطقه به خرید هواپیماهای مدرن و انعقاد قراردادهای نظامی با قدرتهای بزرگ جهانی نموده است.
5- در سطح منطقهای، عربستان نسبت به افزایش نقش ایران در افغانستان، لبنان، فلسطین، سوریه، عراق و یمن نگران است. تحولات سالهای اخیر درمنطقه كه موجب افزایش نفوذ جمهوری اسلامی ایران گردیده و شكست و ناكامی عربستان در گسترش نفوذ خود براین كشورها موجب خشم و عصبانیت شدید آن كشور گردیده است.
عربستان سعودی پس از حادثه 11 سپتامبر ، جایگاه منطقهای خود را تا اندازه زیادی از دست داد و فعالیتهای جریان القاعده كه آبشخور آن افراطگرایی سلفی وابسته به عربستان بود، نگرانی بازیگران بینالمللی را برانگیخت و موجب انزوای بینالمللی عربستان گردید.
سقوط طالبان در افغانستان و سرنگونی رژیم صدام، نقش و جایگاه جمهوری اسلامی ایران را ارتقاء بخشید.
نگرانیهای عربستان از كاهش نقش و نفوذ خود در منطقه موجب گردید كه آن كشور با همكاری برخی دیگر از كشورهای منطقه ازجمله دولت قطر، جریانات مخالف رژیمهای عراق، سوریه و لبنان را مورد حمایت مالی و تسلیحاتی قرار دهد.
تلاش عربستان و قطر برای سرنگونی رژیم بشاراسد و سنگاندازیهای آن كشور در مسیر دولت نجیب میقاتی و حمایت از جریان المستقبل در لبنان كاملاً مشهود است.
اخیراً نوری مالكی نخستوزیرعراق در مصاحبه با شبكه تلویزیونی المیادین اعلام نمود كه عربستان و قطر به دنبال سرنگونی دولت وی بوده و از همه امكانات برای دستیابی به این هدف استفاده میكنند.
حمایت سعودیها از ادعاهای ارضی امارات عربی متحده در مورد جزایر ایرانی خلیج فارس از جمله موارد دخالت آن كشور در امور داخلی ایران بوده و تمامیت ارضی كشور را مورد تهدید قرار میهد.
6- تحولات یكسال گذشته جهان عرب و سرنگون شدن رژیمهای وابسته و همپیمان عربستان درمنطقه همچون رژیم مبارك، بن علی، قذافی و علی عبدالله صالح و اوجگیری نارضایتیهای اعتراضات عمومی در چند شهر عربستان موجب وحشت شدید مقامات عربستان گردیده است.
لذا با تمام قوا میكوشند تا از گسترش نارضایتیها جلوگیری نموده و با هرگونه اعتراض جمعی به شدت برخورد میكنند. هراس مقامات عربستان از گسترش اعتراضات مردم بحرین به شرق عربستان و قیام معترضان آن كشور موجب گردید كه با اعزام نیروهای نظامی، بحرین را به اشغال خود درآورد و با سركوب مردم آن كشور مانع هرگونه تحول و انجام اصلاحات سیاسی در آن كشور گردد.
با این حال دامنه نیروهای نیابتی ایران و عربستان در خاورمیانه در حال گسترش است. لبنان، فلسطین، عراق، یمن و اكنون سوریه كشورهایی هستند كه گروهها و جریانات طرفدار تهران و ریاض در آنها رودرروی یكدیگر قرار گرفتهاند.
با توجه به آنچه گذشت به نظر میرسد بسیاری از پلها در روابط دو كشور تخریب شده و بازسازی آن نیاز به زمان طولانی و تغییر رویكرد دو كشور دارد. گرچه دو كشور سعی میكنند تنش در روابط آنان از حّد معقولی فراتر نرود و برخی از خطوط قرمز را رعایت كنند ولی در شرایط كنونی تعارض منافع دو كشور بسیار گسترش یافته و دیوار بلندی از بیاعتمادی بین دو كشور بنا نهاده شده است.
لذا تعامل و توافق اساسی دو كشور مستلزم گذشت دورهای از آرامش نسبی و پذیرش نقش متقابل یكدیگر و تغییر برخی رویكردها میباشد. لذا چشماندازی برای بهبود روابط دو كشور در آینده نزدیك دیده نمیشود.
* علی جنتی سفیر پیشین ایران در ریاض
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع: irdiplomacy.ir
www.seemorgh.com/news
منبع: irdiplomacy.ir
مطالب داغ سایر بخش ها:
گزینه نهایی اصولگرایان در انتخابات
ساخت هتلي ويژه مردگان! + عکس
اختلاس از بانک ملی خرمشهر و دستگیری 8نفر!
۱۷ سال بعد از کودتای پسر علیه پدر
اتومبیل دکتر علی شریعتی+ عکس
