شرق: برای برقراری روابط ایران و مصر همیشه پای یک «مانع» در میان است؛ فرقی هم نمیکند این «مانع» در چه ارتفاعی و با چه درجه از اهمیتی باشد؛ به هر شکل دو کشور هنوز نتوانستهاند از آن گذر کنند و باب تازه روابط را به روی هم بگشایند؛ نه در دوران زمامداری حسنی مبارک دیکتاتور و نه در دوران حکومت مردمی محمد مرسی.
اگر زمانی «مانع» برقراری مجدد رابطه ایران و مصر، نام خیابانی در تهران بود، اکنون مناسبات ایران و سوریه به این «مانع» تبدیل شده است. به گفته یاسر علی، سخنگوی رییسجمهوری مصر، محمد مرسی در دیدار با علیاکبر صالحی گفته است که حمایت ایران از سوریه «مانع» از ارتقای روابط تهران و قاهره شده است.
انگار شکاف میان این دو کشور با یک «انقلاب» و چند دیدار و دعوت، با تغییر و تحولات در سطح حاکمیت، با روی کار آمدن اسلامگرایان و در اختیار گرفتن کرسیهای مجلس و ریاستجمهوری توسط اخوانالمسلمین پر نمیشود.
به نظر میرسد در مصر کمتر علاقهمندیای برای برقراری رابطه میان دو کشور وجود داشته باشد، حتی با روی کار آمدن محمد مرسی؛ هنوز هم گویا تغییری در نسبت مخالفان به موافقان برقراری این رابطه ایجاد نشده است. محمود احمدینژاد در طول دوران ریاستجمهوری خود تلاش بسیاری کرد تا قفل روابط تهران – قاهره را باز کند. این دولت در حالی از سال 1386 به طور جدی عزم به برقراری رابطه ایران و مصر کرد که این موضوع در دولتهای پیشین به یک تابو تبدیل شده بود و هر اقدامی در این راستا محکوم به شکست بود.
این در حالی است که به دلیل اشتراکات فرهنگی و اقتصادی دو کشور و جایگاه ویژه مصر در میان جهان عرب، نادیده گرفتن این کشور از دورهای به بعد کار آسانی نبود. بر همین اساس ابتدا دولت اصلاحات تلاش کرد که موانع برقراری این رابطه را از بین ببرد.
در سال 1382 رییسجمهوری اصلاحطلب ایران با حسنی مبارک در ژنو دیدار کرد و حتی دو کشور در مورد بازگشایی سفارتخانههای خود به توافق رسیدند. دولت در جهت نشاندادن اراده خود جهت کاهش خصومتها به تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی اقدام کرد. با این حال گروههای مخالف بهبود روابط در ایران، مانع از این اقدام شدند و تلاشهای دولت خاتمی با شکست مواجه شد. با این حال شرایط برای دولت اصولگرایان فرق میکرد.
بر همین اساس نیز محمود احمدینژاد، 24 اردیبهشت سال 1386 خواستار برقراری رابطه ایران و مصر شد. او آن روز در جریان یک کنفرانس خبری در قصرالامارات ابوظبی در پاسخ به سوال خبرنگار الاهرام مصر درباره عادیسازی روابط ایران و مصر گفت: «با صراحت اعلام میکنم که امروز ما به طور قاطع به دنبال تجدید رابطه با مصر هستیم که اگر دولت مصر اعلام آمادگی کند تا پایان وقت اداری امروز سفارت ایران را در مصر برپا خواهیم کرد.»
این سخنان سرآغاز تلاشهای ناتمام برای برقراری رابطه میان دو کشور بود؛ چراکه با وجود اعزام هیاتهای بلندپایه دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران به قصر حسنی مبارک - دیکتاتور سابق مصر - این کشور هیچ تمایلی از خود برای برقراری روابط نشان نداد. تا اینکه انقلاب 25 ژوئیه مصر و سرنگونی حکومت حسنی مبارک، نویدبخش بهاری تازه در روابط دو کشور شد و ایران که یکی از دروازههای ورود به جهان عرب (عربستان) را به روی خود نیمهباز میدید تلاش مضاعفی را به کار بست تا دومین دروازه (مصر) را به هر شکل ممکن باز کند.
با این حال سرنگونی حکومت حسنی مبارک نه مصر را به اتحاد و اجماع رساند، نه شکافها و اختلافات میان گروهها و جریانات سیاسی را تقلیل داد و تضادهای سابق در حکومت فعلی و در حوزههای مختلف بهخصوص سیاست خارجی و روابط احتمالی با ایران همچنان باقی ماند. بر مبنای همین شکاف و اختلاف در شرایطی که تهران و قاهره پس از انقلاب مصر، گامهای عملی را به منظور آبکردن یخ روابط خود برداشتهاند اما هیچ کدام ثمربخش نشد و مصر تمایل چندانی برای ازسرگیری روابط با ایران از خود نشان نداد.
این در حالی است که در تمام این تلاشها پارامترهای تاثیرگذار ثانوی در روابط دوجانبه نادیده گرفته شد. روابط ایران و مصر در طول تاریخ تابع مناسبات خارجی این دو کشور بوده و در طول 50 سال گذشته این پارامترهای ثانویه نقش انکارناپذیری داشتهاند به طوری که در یک دوره یعنی پیش از انقلاب اسلامی در ایران و در زمان جمال عبدالناصر، روابط شاه با آمریکا و اسراییل عامل قطع روابط و خصومت دو کشور ایران و مصر بود و در دوره دیگر یعنی پس از پیروزی انقلاب، روابط سادات با اسراییل و غرب موجب تنش در روابط دو کشور شد. مصر پس از اردن دومین کشوری بود که اسراییل را به رسمیت شناخت و با این کار رسما به جرگه کشورهای حامی غرب پیوست.
این اقدام، سیاست خارجی ایران و مصر را کاملا در تضاد با یکدیگر قرار داد، چراکه مخالفت با اسراییل و آمریکا از اصول سیاست خارجی ایران بود. بر این اساس با وجود سفر وزیر امور خارجه و رییسجمهوری مصر به ایران جهت شرکت در شانزدهمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد جلو وسوسهها برای باز کردن باب گفتوگو پیرامون برقراری رابطه مجدد تهران – قاهره گرفته شد. (البته بر اساس آنچه در عرصه عمومی اعلام شد.) اما این صبر و حوصله دوام چندانی نداشت.
علیاکبر صالحی وزیر امور خارجه دوشنبه گذشته عازم قاهره شد تا در نشست گروه تماس سوریه که به پیشنهاد محمد مرسی تشکیل شد شرکت کند. او از فرصت پیشآمده استفاده کرد تا محکی به یخ روابط تهران – قاهره بزند؛ به دیدار محمد مرسی رفت، از هر دری با او سخن گفت؛ بهخصوص درباره روابط دو کشور و «موانع» پیش رو.
بر اساس خبری که وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران از دیدار مرسی و صالحی منتشر کرد، رییسجمهوری مصر در این دیدار با تاکید بر اینکه هر دو کشور ایران و مصر بزرگ و دارای تمدن تاریخی و خیرخواه یکدیگر هستند تصریح کرد: بین ایران و مصر هیچ مشکلی وجود ندارد. با این حال بر اساس آنچه سخنگوی محمد مرسی اعلام کرد در این دیدار سخنان دیگری نیز مطرح شد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، یاسر علی، سخنگوی مرسی درباره دیدار رییسجمهوری مصر و وزیرخارجه ایران گفت: محمد مرسی در دیدار با علیاکبر صالحی گفته است که حمایت ایران از سوریه مانع از ارتقای روابط تهران و قاهره شده است. به گفته سخنگوی مرسی رییسجمهور مصر در این دیدار تاکید کرده که به عنوان رییسجمهوری، نمیتواند افکار عمومی کشورش را که علیه دولت بشار است، نادیده بگیرد.
با این حال رییس دفتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ایران در قاهره درباره این اختلاف نظر به ایسنا گفت: در ملاقات وزیر امور خارجه کشورمان با رییسجمهور مصر هیچگونه بحثی از شرطگذاری برای رابطه دوجانبه نبوده است. مجتبی امانی با تکذیب وجود اختلافات گفت: این اخبار صرفا نوعی برداشت رسانههای مختلف از جمعبندی اظهارات مرسی در دیدار با صالحی و همچنین سخنان او در تهران و مجموعه اظهارات سخنگوی ریاستجمهوری مصر بوده است.
با وجود تکرار عدم تمایل مصر برای برقراری رابطه با ایران در شرایط کنونی، علیاکبر صالحی وزیر امورخارجه ایران در گفتوگوی زنده با کانال یک تلویزیون مصر، از آمادگی تهران برای ارتقای روابط با قاهره در سطح سفیر خبر داد و گفت: منتظر پاسخ مصر در این زمینه هستیم و بارها اعلام کردهایم که آماده ارتقای روابط با مصر در سطح سفیر هستیم.
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/newsمنبع: sharghnewspaper.ir
مطالب داغ سایر بخش ها:
وزیر اقتصاد: در خدمت و پاسخ «شیدایی» دارم اما از پاسخ به این سوال معذورم
دلایل عدم حضور عربستان درنشست قاهره، افشا شد
نخستین پیوند موفقیت آمیز رحم از مادر به دختر
احتمال بازگشت ارز مسافرتی
صالحی وارد دمشق شد
