دیپلماسی ایرانی: روابط تركیه و عراق یكی از بغرنجترین روابط دیپلماتیك جاری در خاورمیانه است. روابطی كه پس از آغاز بحران سوریه و فرار طارق الهاشمی، معاون تحت پیگرد رئیس جمهوری عراق كه به دلیل دست داشتن در فعالیتهای تروریستی 7 بار محكوم به اعدام شده است، رو به تیرگی گذاشت و اكنون در یك وضعیت بسیار سخت دیپلماتیك به سر میبرد.
شاید بتوان گفت كه بدترین حركت دیپلماتیك را در این رابطه تركیه مرتكب شد كه بدون در جریان گذاشتن بغداد، وزیر امور خارجهاش را به كركوك فرستاد و در آن جا با مقامهای كرد دیدار كرد. وزارت امور خارجه تركیه میگفت كه برای انجام آن سفر با اقلیم كردستان هماهنگ كرده بود ولی هیچ گاه به این سوال جواب نداد كه مگر متولی حكومت عراق، اقلیم كردستان است؟ آیا جناب احمد داوود اوغلو میتواند بدون هماهنگی با واشنگتن حتی برای یك سفر تفریحی و غیر سیاسی به یكی از ایالتهای امریكا سفر كند؟
تحلیلگران در این تخریب روابط هر دو طرف را مقصر میدانند. آنها میگویند كه هم عراق مقصر است كه تلاش نكرد مشكلات پیش آمده را با تركها از راههای دیپلماتیك حل و فصل كند، و هم تركیه مقصر است كه تلاش میكند در رابطه با بغداد یا عراقیها را به قبول خواستههای خود وادار كند یا این كه كلا بغداد را از تعاملاتش حذف كند و تعریف رابطه را از ارتباط میان پایتختها به ارتباط آنكارا با جریانها و احزاب سیاسی تغییر دهد.
رابطه تركیه با عراق را از چند زاویه میتوان بررسی كرد. یك زاویه، بعد داخلی عراقی دارد. یعنی این كه دولت آنكارا به دنبال ایجاد رابطه با یك جریان اسلامی عراقی سنی است تا دیدگاه طایفهای خود را همسطح با اعراب تا خاك عراق گسترش دهد. دیگر بر كسی مخفی نیست كه ایاد علاوی و فهرست العراقیه در حال حاضر مورد حمایت مالی و سیاسی تركیه قرار دارند. گویی كه هماهنگیای میان آنكارا با دوحه و ریاض وجود دارد كه در طرح تغییر حاكمیت طایفهای در عراق از شیعه به سنی دخالت داشته باشد. برای همین است كه وقتی قضیه طارق الهاشمی پیش آمد، در یك طرح هماهنگ شده با قطر و عربستان از در حمایت از الهاشمی بر آمد و حتی رجب طیب اردوغان، نخست وزیر تركیه در قامت رهبر عراق (!) به انتقاد از نوری مالكی برخواست و با مواضعی آمرانه خواستار حل مسالمتآمیز پرونده هاشمی به گونهای كه وی از هر گونه اتهامی تبرئه شود، شد. اكنون به روشنی شاهدیم كه الهاشمی میان آنكارا، دوحه، ریاض در پرواز است و تركیه را به عنوان محل اقامت خود برگزیده است.
از سویی عدهای از تحلیلگران از جمله برخی از سیاستمداران عراقی این گونه تحلیل میكنند كه رفتارهای تركیه در قبال عراق در چارچوب نوعثمانیگری حزب عدالت و توسعه نیز قابل بررسی است. آنها معتقدند كه تركیه در حال برنامهریزی برای تغییر دولت حاكم در عراق، از یك دولت شیعی به یك دولت سنی، شبیه مصر و تونس است و برای این كار از یك سو با عربستان و قطر هماهنگ میكند و از سوی دیگر از در دوستی با كردها بر آمده است. كردهایی كه تا همین یك سال پیش حاضر به گفتوگو با آنها به دلیل فعالیتهای جریانهای شورشی پ.ك.ك در خاك كردستان نبودند.
در این میان بحث سوریه نیز پیش آمده است. عراق بر خلاف تركیه كه بیمحابا به دشمنی با بشار اسد برخواست و مخالفان وی را در خاك خود پناه داد، به دشمنی با بشار اسد بر نیامده است. بغداد كه خود سابقه تلخ طایفهگری را دارد از روی كار آمدن اسلامگرایان تندرو در سوریه به شدت نگران است و اعتقاد دارد كه در صورتی كه این جریانها در سوریه به قدرت برسند احتمال بازگشت دیو خشونت و تروریسم به عراق وجود دارد. نوری مالكی، نخستوزیر عراق به صراحت گفته است كه بغداد از تغییر نظام اسد به شدت نگران است و نمیخواهد در نبود اسد سوریه به پناهگاهی امن برای جریانهای تروریستی و افراطیون تبدیل شود.
سر در گمی
با تمام این تفاصیل ما شاهد نوعی سر در گمی در روابط بغداد – آنكارا نیز هستیم. از مواضعی كه دو طرف اتخاذ میكنند، این گونه بر میآید كه آنها هم نمیدانند كه واقعا چگونه قرار است با یكدیگر تعامل كرده و اختلافهای خود را حل و فصل كنند.
از دریچه عراق، باید گفت كه این كشور تازه وارد دوران نوین خود شده است. جریانهای سیاسی تا پیش از این فقط بلد بودند كه به عملیات سیاسی مخالفت با حاكمیت مبادرت ورزند و همه نیروی خود را بر روی مبارزه با حكومت مستبد (بعثی) متمركز كرده بودند. برای رسیدن به این هدف با همه جریانهای سیاسی و پایتختهای خارجی نیز همكاری میكردند. اما اكنون كه به قدرت رسیدهاند و در راس امور عراق قرار دارند، برای تعامل با جامعه جهانی مجبورند مدت طولانیای را دست به آزمون و خطا بزنند. كاری كه اكنون عراقیها انجام میدهند بیش از هر چیزی به چنین آزمونی شباهت دارد. هر چه باشد عراق دوران گذار را میگذراند و تا رسیدن به ثبات نیاز به زمان بیشتری دارد.
از دریچه تركیه، باید گفت كه تركها استراتژیای را تعریف كردهاند كه ظاهرا مشخص نیست كه برای زمانی كه این استراتژی پیش نمیرود چه برنامهای را تدارك دیدهاند. كردها و آنكارا سالها است كه در جنگ و خصومت با یكدیگر به سر میبرند. اما هنگامی كه قضیه طارق الهاشمی پیش آمد، به ناگاه آنكارا اختلافها را فراموش كرد و به صرف دشمنی با مالكی به فكر دوستی با بارزانی و كردهای عراق بر آمد. جالب است كه این دوستی دقیقا زمانی شكل گرفت كه كردها بیش از هر زمانی زمزمه استقلال طلبی سر داده بودند. اما اكنون كه كردها همچنان زیرلب حرف از استقلال میزنند و استراتژی آنكارا تا كنون در عراق پیش نرفته است و ارمغانی برای تركها به دنبال نیاورده است، آنكارا تهدید كرده است كه در صورتی كه كردها بخواهند اعلام خودمختاری كنند قرارداد 1924 را لغو كرده و استان موصل را به انضمام خاك خود در میآورد. نه بغداد نه آنكارا و نه اربیل هیچ كدام اظهار نداشتهاند كه آیا این حرف تهدید است، تاكتیك سیاسی است یا یك موضعی هشدارآمیز علیه كردها یا شاید هم بغداد؟ گویا هر سه میدانند كه چنین چیزی جنبه عملی ندارد و اهمیتی به آن نمیدهند. ولی یك چیز روشن است، تركیه همانند رابطه با سوریه دقیقا نمیداند در تعامل با عراق چه رویكردی را پیش بگیرد. یعنی میتوان گفت كه كاملا سر در گم است.
www.seemorgh.com/news
منبع: irdiplomacy.ir
مطالب داغ سایر بخش ها:
طرح اصلاح قانون انتخابات ریاست جمهوری تصویب شد
قیمت دلار در بازار امروز
ایران با بمب هسته ای چه خواهد کرد؟
خبرهای داغ درباره مرگ ستار بهشتی
امروز آخرین مهلت ثبتنام کنکور دکتری92
