او كه در پایان یكی از نشست‌های اخیر سران اتحادیه آفریقایی در آدیس‌آبابا، پایتخت اتیوپی با خبرنگاران سخن می‌گفت، ادعا كرد : «كودتاها مادامی كه به شكلی مسالمت‌آمیز و بدون خونریزی باشند، مشروع و قابل قبول هستند.»
قذافی كه خودش در سال 1969 میلادی و وقتی هنوز افسر جوانی بود قدرت را با كودتا در لیبی به دست گرفت، همچنین ساختار قبایلی آفریقا را مغایر با دموكراسی و راهزنی دریایی در سواحل سومالی را مصداق دفاع از خود دانست.
با این حال آنچه درصدر اولویت‌ها و اهداف قذافی در دوران مسوولیتش به عنوان رئیس اتحادیه آفریقا قرار دارد احیای ایده تشكل ایالات متحده آفریقاست. رهبران حاضر در نشست بلافاصله و البته با دیدگاهی منفی به این پیشنهاد واكنش نشان دادند.
تنها یك روز بعد از واگذاری این مسوولیت به قذافی بود كه روزنامه Natron چاپ كنیا مطلبی با عنوان «آفریقا با وجود قذافی ممكن است منفجر شود» را به مواضع رهبر لیبی اختصاص داد. روزنامه دیلی‌میرور اوگاندا هم با تیتر «انتصاب قذافی، میخ آخر به تابوت آفریقا» منتشر شد.
در چنین شرایطی تنها نكته امیدبخش این بود كه رهبری اتحادیه آفریقا، سمتی چرخشی و البته نمادین است كه هیچ اختیار یا قدرت اجرایی برای كسی كه آن را به دست دارد به ارمغان نمی‌آورد. هرچند چهره قذافی در غرب به حوادثی چون بمبگذاری در هواپیمای خطوط هوایی پان‌آمریكن بر فراز لاكربی و گفته رونالد ریگان، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده كه از قذافی به عنوان «سگ دیوانه خاورمیانه» یاد كرده بود، گره خورده و با چنین دیدگاه‌هایی شكل گرفته اما واقعیت این است كه رهبر مناقشه‌انگیز و خبرساز لیبی آن شخصیت تك بعدی و پر دردسری كه آمریكا سعی دارد ( یا بهتر است گفته شود سعی داشت) به تصویر بكشد، نیست.
قذافی در سال 1969 و وقتی تنها 27 سال داشت ادریس اول، پادشاه وقت لیبی را از قدرت ساقط كرد و عاقبت سیستم «جماهیریه» یا حاكمیت توده‌ها را بر كشور حاكم كرد كه در چارچوب آن شوراهای محلی كه در‌آنها نقش رسمی برای او در نظر گرفته نشده است زمام امور را در دست گرفتند. در عالم واقعیت او كه «رهبر خدوم و راهنمای انقلاب» خوانده می‌شود حرف اول و آخر را می‌زد.
او بیش از آن كه نظامی‌گرایی تندرو و با دیدگاههای جهادی باشد ، فردی چپ‌گرا یا گرایشات پان‌عربیستی بود كه به گروه‌های شبه‌نظامی ضدغرب كمك می‌كرد و اعضای شاخه نظامی‌شان را آموزش می‌داد. برخی از این افراد طراحان اقدامات تروریستی چون هواپیماربایی از كار درآمدند و برخی چون چارلز تایلور لیبیایی و فری سانكو سیرالئونی عامل نسل‌كشی و كشتارهای گسترده در غرب آفریقا شدند.
همین اواخر بود كه قذافی درصدد احیای روابط‌خود با غرب برآمد. او در اولین گام به توافقی برای مختومه كردن پرونده انفجار سال 1988 بوئینگ 747 شركت هواپیمایی پان‌آمریكن برفراز لاكربی اسكاتلند دست یافت و 7/2 میلیارد دلار غرامت به بازماندگان قربانی این حادثه پرداخت. گام بعدی با چشم‌پوشی از جاه‌طلبی‌های هسته‌ای طرابلس برداشته شد.
بررسی مواضع و عملكرد قذافی طی نزدیك به 4 دهه‌ای كه قدرت را در لیبی در دست داشته است، نشان می‌دهد او با هر مقیاس و معیاری كه سنجیده شود رهبری متفاوت از بقیه رهبران آفریقایی است. به همین دلیل است كه در آفریقا و خاورمیانه گروهی او را به واسطه شجاعتش در بی‌توجهی به آنچه دیگران می‌گویند و انجام می‌دهند، می‌ستایند و البته بسیاری هم نكوهش و مذمت می‌كنند.
به هر حال باید حرف‌های او را شنید. هرچند ایده تشكیل ایالات متحده آفریقای او ممكن است به دلیل ضعف حاكمیت‌ها و منازعات متعددی كه هم‌اكنون در نقاط مختلف قاره سیاه در جریان است جاه‌طلبانه و غیرقبل اجرا به نظر آید، اما نباید این نكته را فراموش كرد كه در پایان جنگ دوم جهانی كمتر كسی باور داشت كه بتوان در كمتر از ربع قرن كشورهای متخاصم قبلی در این قاره را به سمت همگرایی و اتحاد رهنمون ساخت.
طرح پیشنهادی قذافی متضمن ایجاد حاكمیتی آفریقایی با اندك قدرت اجرایی در مرحله اول برای جایگزینی كمیسیون كنونی اتحادیه آفریقا است. در این چارچوب قرار است وزرای امور خارجه كشورهای آفریقایی طی ماه‌های آینده با تشكیل نشستی راهكارهای حركت به سوی ساختار جدید را مورد بررسی قرار دهند.
در قاره‌ای كه همیشه اسیر تبانی، فساد و جاه‌طلبی‌های خشونت‌آمیز بوده ، شاید صراحت لهجه قذافی عامل گشوده شدن دریچه‌ای به آینده باشد. او با اظهاراتش در انتقاد از فقدان دموكراسی در آفریقا خیلی‌ها را در این قاره رنجاند.
این ارزیابی تا حدود زیادی قرین به صحت است، همان طور كه در استدلال قذافی در مورد مشروع بودن ربودن كشتی‌ها در خلیج عدن و در نزدیكی سواحل سومالی رگه‌هایی از حقیقت را می‌توان یافت. به گفته قذافی این عملكرد‌‌دفاع از خود است؛ چرا كه ربایندگان در واقع از كودكان سومالی حمایت كرده و غذای مورد نیاز آنان را تامین می‌كنند. او تصریح كرد این واكنشی به كشورهای آزمند غربی است كه به سومالی یورش برده و منابع این كشور را به شكلی غیرقانونی به یغما می‌برند.
ناوگان‌های ماهیگیری غربی و آسیایی از دیرباز با سوءاستفاده از وضعیت بی‌قانون سومالی به آب‌های این كشور رفته، منابع دریایی را جارو كرده و مواد سمی خود را در این آب‌ها رها می‌سازند. این عملكرد خشم ماهیگیران سومالیایی كه ادعا دارند به واسطه این اقدامات حتی از عهده سیر كردن شكم خانواده‌هایشان برنمی‌آیند را برانگیخته است. این گروه می‌گویند به دزدی دریایی و راهزنی روی آورده‌اند تا بتوانند در دنیایی كه آنها را فراموش كرده است شكم خود و خانواده‌هایشان را سیر نگاهدارند.
قذافی با دیدگاههای خود بار دیگر به چهره‌ای خبرساز تبدیل شده و اگرچه از نگاه بسیاری از غربی‌ها او تروریستی با دست‌هایی آلوده به خون افراد بی‌گناه است اما در عین حال تلاش‌های او برای بازگرداندن حیات به یكی از منفعل‌ترین مناطق دنیا و یكی از بی‌ثمرترین سازمان‌های منطقه‌ای را باید به فال نیك گرفت.
سال‌هاست دولت قذافی را به‌عدم پاسخگویی و بی‌توجهی به خواست و اراده ملت لیبی متهم می‌كنند. اكنون فرصت خوبی است تا به انتظار نشست و عملكرد او را در سمت رئیس اتحادیه آفریقا نظاره كرد.
