شاید شاه بیت مصاحبه با محسن رضایی خبری بود كه از دل این گفتوگو منتشر میشود یعنی انتشار كتاب خاطرات این فرمانده جنگ كه به گفته وی چگونگی پایان جنگ و نیز بخشی از نامههایش به امام در این كتاب آمده است.سال گذشته نیز رضایی در بحبوحه تبلیغات انتخاباتی گفته بود كه 1400 صفحه از نامه هایش به امام را روزی منتشر میكند و این وعده امسال تحقق پیدا میكند.
گفتوگو با محسن رضایی به بهانه سالروز سوم خرداد و با محوریت بازخوانی مدیریت جنگ صورت گرفت.وی در گفتوگوی تفصیلی خود با ایلنا میگوید كه یكی از اشتباهات بزرگمردان سیاست ایران این است كه از سبك مدیریت جنگ نتوانستند به خوبی استفاده كنند و اگر این كار را كرده بودند، امروز با اكثر مشكلات كه مواجه هستیم، روبرو نبودیم.
* آیا شیوه مدیریت جنگ كه منجر به فتح خرمشهر شده میتواند راهگشای مشكلات فعلی باشد؟
ــ مدیریت دفاع مقدس دو مرحله دارد: 1ـ سال اول جنگ كه مدیریت كلاسیك بر آن حاكم بود و در این مرحله ایران چهار عملیات بزرگ را بهطور ناموفق پشت سر گذاشت 2ـ سبك جدید مدیریت كه از سال دوم جنگ آغاز شد، در این زمان فرماندهان سپاه و ارتش تغییر یافتند. این فرماندهان سبك جدید مدیریت را آغاز كردند كه كاملا با قبل از آن متفاوت بود؛ مدیریت جدید از اصولی متفاوت با مدیریت قبلی برخوردار بود. ابداعات جدید داشت مثلا مدیریت قبل در روز میجنگید و مدیریت جدید، جنگ شبانه را در پیش گرفت كه نوآوری بود، ابداعات زیادی هم هست كه میتوان درباره آن صحبت كرد. در مجموع این نوع مدیریت را «جنگ منظم انقلابی» نامگذاری میكنیم كه اولین عملیات آن، ثامنالائمه بود و طی آن حصر آبادان شكسته میشود (5 مهر 1360) و سپس عملیات طریقالقدس، فتحالمبین و سرانجام بیتالمقدس بود. تمام این عملیاتها به پیروزی انجامید و لذا با این نوع جدید فرماندهی موفق شدیم دفاع مقدس را به نفع ایران تمام كنیم.
سبك جدید به این خاطر كه با فرهنگ و منابع انسانی ما سازگار بود میتواند منابع انسانی را به بهترین شكل اداره كند و بكار گیرد و ضمنا با امكانات در دسترس ما هم سازگاری دارد (منابع انسانی، تجهیزاتی و مالی، اقتصادی)، الگوی موفق بود و لذا پس از جنگ این نوع مدیریت میتواند مورد استفاده واقع شود. البته این اتفاق افتاده است، اما به طور سراسری و همگانی نبوده است. هركدام از مدیران جنگ كه به بخشهای غیرنظامی مانند اقتصادی و صنعتی رفتهاند و آن سبك را هم با خود بردند، در آن بنگاهها تحولات بزرگی به وجود آوردند. البته مدیریت در جنگ سطوح مختلفی دارد: سطح متوسط (قرارگاهها)، سطح خرد (لشكرها) و سطح عالی (مدیریت مركزی جنگ)؛ یكی از اشتباهات بزرگمردان سیاست ایران این بود كه پس از جنگ، از این سبك مدیریت نتوانستند به خوبی استفاده كنند و اگر این كار را كرده بودند، امروز با اكثر مشكلات كه مواجه هستیم، روبرو نبودیم.
* آیا تجربیات منتقل نشده است و یا اینكه تبعیت نشده است؟
ــ الگوی مدیریتی ارتباطی با جنگ و صلح ندارد و در هرشرایطی قابل عمل است .در بخش های غیر دفاعی آن تجربیات میتوانست منتقل شود، اما نشد. بخشهایی هم كه به طور خودجوش منتقل شده به طور محدود باقی ماند و درون سیستمهای دولتی گسترش نیافت. به طور مثال، سد كرخه با چنین مدیریتی ساخته شد. این سد بزرگترین سد ایران است و پیچیدگیهای زیادی دارد كه در خاورمیانه چهارمین سد و در جهان یازدهمین سد است. اما كسانی كه آن را ساختند تجربهشان در همین حد منتقل شد و سرایت نكرد.
* منظور شما فقط مدیریت اقتصادی است؟
ــ خیر! مدیریت سیاسی هم میتوانست اینگونه باشد. ما در جنگ به این نتیجه رسیده بودیم كه باید از مردم استفاده كنیم، اما نه به شكل توده وار؛ بلكه به طور سازمانیافته. لذا لشكرهای مردمی ایجاد كردیم كه از سازمان نظامی برخوردار بودند ولی مردمی بودند دانشجو، كارگر و ... بودند. ما حتی فرمانده لشكر ”بنا“ هم داشتیم، فرمانده لشكری هم داشتیم كه دانشجوی دانشكده فنی تبریز بوده است (آقا مهدی باكری). بنابراین مردم را در سازمان جنگ میبینید، ولی كاملا سازمانیافته هستند و به شكل پوپولیستی كار را پیش نبردیم. اما در مدیریت سیاسی این شیوه را استفاده نكردیم. در زمان ریاست جمهوری قبلی این مدیریت مردمی، عمدتا حالت كلاسیك و غربی به خود گرفت كه در قالب NGOها ظاهر شد، در دوره فعلی هم اگر نگوییم، به شكل پوپولیستی، به حالت ”تودهوار“ از مردم استفاده میشود. در جنگ هیچ یك از این دو كار انجام نمیشد؛ یعنی اینگونه نبود كه لشكرهای ارتش را كپیبرداری كنیم، در عین حال نیروها را تودهوار و مانند عشایر به خط نمیراندیم و در غالب تیپ و لشكر و به شكل جدید، سامان میدادیم.
* اكنون گفته میشود كه سپاه قصد دارد، جای توتال یا شل را بگیرد، پس نتیجه میگیریم كه انتقال تجربیات جنگ، در عرصه مدیریت اقتصادی به خوبی صورت گرفته است، آیا این مسئله را قبول دارید؟
ــ خیر! سپاه چنین قصدی ندارد ، سپاه یك نهاد انقلابی و نظامی است نه یك نهاد اقتصادی بحث انتقال مدیریت، به معنای انتقال مسئولیتها نیست. من مخالفم كه نیروهای نظامی جایگزین دولت شوند، دولت باید كار خود را كند، مردم و نیروهای نظامی هم وظایف خود را دارند. اگر مدیریت دفاع مقدس به دولت منتقل میشد، بدون آنكه نیروهای مسلح بخواهند جایگزین دولت شوند، میتوانست تحولات بزرگی در ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به وجود آورد.
* چرا مرحله سوم عملیات بیتالمقدس با تاخیر آغاز شد؟
ــ به دلیل آماده سازی نیروها و تجهیزات چند روز به تاخیر افتاد. در آن مرحله، از نقطهای كه باید آغاز میكردیم تا به مرز برسیم، مطابق برنامه قبلی، این آمادگی وجود نداشت. قرارگاه نصر به فرماندهی حسنیسعدی از ارتش و شهید باقری از سپاه، به دلیل درگیری شدید از دو جبهه چپ و جلو، برای كسب آمادگی بیشتر كمی تاخیر داشت.
* این تاخیر، تاثیری در افكار عمومی داشت؟
ــ خیر، در مسیر طرح كاملا پیش رفتیم و به اهداف مرحله سوم رسیدیم.
* علاوه بر نقش سپاه و ارتش در مقاومت، نیروهای مردمی چه تاثیری در روند جنگ داشتند؟
ــ وقتی عراق به ایران حمله كرد، انتظار داشت برادران عرب خوزستان به او لبیك گویند، اما برخلاف انتظار او اتفاق افتاد. یعنی اولین مردمی كه اسلحه به دوش گرفتند، كسانی بودند كه در خرمشهر، هویزه و سوسنگرد زندگی میكردند كه وقتی دیدند توپ و تانك آمده است و زندگی و مزارعشان را زیر آتش گرفته است، مقاومت مستحكمی در مقابل عراق شكل دادند. این مقاومتها باعث شد كه عراق به بسیاری از اهدافش دیرتر دست پیدا كند و بعضا دست نیابد. مثلا آبادان و اهواز را نتوانست اشغال كند. هر چند كه خرمشهر، دشت آزادگان، مهران، دهلران و ... سقوط كردند، اما آن دو شهر مهم در اثر مقاومت مردمی حفظ شدند. در هنگام حمله ما و عبور از كارون و ورود به خرمشهر، بخش مهمی از نیروهای ما مردمی بودند؛ یعنی پاسداران، ارتشیها و بسیجیها. بخش مهمی از این بسیجیها از خوزستان و برادران عرب بودند كه در لشكر 7 ولیعصر یا تیپ 37 نور به فرماندهی علی هاشمی در واحدهای مهندسی و توپخانه برای آزادسازی خرمشهر میجنگیدند. لذا كل مردم و از جمله مردم خوزستان در آزادسازی خرمشهر نقش داشتند.
* در مطالعه تاریخ جنگ اختلاف سلیقه زیادی میان شما و فرمانده ارتش مشاهده میشود؟ جنس آن اختلافات چه تفاوتی با اختلافات فعلی در كشور داشت؟
ــ تا مقطع آزادسازی خرمشهر، اختلافات قابل كنترل و حل شدن و عمدتا تخصصی بود. مثلا نیروهای سپاه معتقد بودند باید از كارون عبور كنیم و برادران ارتش میگفتند باید از شمال خرمشهر (جاده اهواز ـ خرمشهر) حمله كنیم. بحث ما در پایان به نتیجه مشترك میرسید. زیرا سیستم اینگونه بود كه برادران ارتش طراحی میكردند و برادران سپاه هم طرحهای خود را میآوردند و به من و برادر صیاد میدادند و سپس ما دو نفر تصمیم میگرفتیم و ابلاغ میكردیم. در حقیقت نوعی متدولوژی هماهنگ وجود داشت و تا پایان فتح خرمشهر اختلافات پیش خودمان حل میشد. اما بعد از آن اختلافات به جایی رسید كه حل آنها بدون حضور عنصر سوم امكانپذیر نبود، لذا ابتدا مقام معظم رهبری هماهنگ كننده ارتش و سپاه شد و یكسال هم در این مسئولیت بودند (از عملیات والفجر مقدماتی و 1، یعنی از اواخر سال 61 تا اواسط سال 62)، سپس آقای هاشمی برای هماهنگی ادامه عملیاتهای والفجر آمدند كه در اواخر جنگ هم به عنوان جانشین فرمانده كل قوا منصوب شدند.
* اشخاص سومی كه شما اشاره میكنید، اختلاف را چگونه حل میكردند؟
ــ از طریق تقسیم كار...
*ظاهرا شما در سال 66 درخواست انتقال مدیریت ارتش به خودتان را كرده بودید...
ــ (میخندد)، در آینده اینها را توضیح میدهم.
* درقالب انتشار همان 1400 صفحه نامهای كه به امام فرستاده بودید و به دلایلی منتشر نكردهاید این مطالب را توضیح میدهید؟
ــ اولین بخش خاطرات من طی امسال منتشر میشود و برخی از این مسائل هم در آن خواهد بود، تدوین این كتاب در حال اتمام است.
* به طور روزانه خاطرات را نوشته بودید یا بعد از جنگ نوشتید؟ سررسید هم داشتید؟
ــ (با خنده)هم سر رسید داشتم و هم اینكه تمام جلسات مهم را ضبط كردهایم.فعلا بخش انتهایی جنگ را منتشر میكنم. این كتاب از ابتدای 66 تا انتهای 67 است.
* محور اصلی این خاطرات شامل چه مطالبی است؟
ــ چگونگی پایان جنگ را توضیح دادهام. بسیاری از مطالب آن كتاب تاكنون گفته نشده است و نامههای من به امام و مسئولین هم در آن آمده است.
* به نظر شما علت ابهامات و تردیدها درباره توانمندی نیروهای جوان در فرماندهی دفاع مقدس چیست؟
ــ نیروهای جوان با دو شیوه میتوانند كارهای بسیار بزرگی انجام دهند؛ یكی اینكه مربی بالای سر آنها باشد كه بتواند قهرمانان بزرگی را از آنها تربیت كنند، بسیاری از كسانی كه در جهان، در سن جوانی قهرمان شدند، مربی داشتهاند دوم، مكانیزم و متد «رشد سریع» است. در جنگ یكی، دو جوان قهرمان نمیدیدیم؛ صدها جوان بودند كه توانستند مراحل زیادی را طی كنند. پس یك روش عمومی حاكم بوده است و با كمك آن مراحل رشد و ترقی را سریع طی كردند. پس رشد سریع افراد متدولوژی دارد. جوانانی كه در جبهه تبدیل به فرماندهان بزرگ شدند، مربی آنچنانی نداشتند. اما از این روش استفاده كردند؛ در مدیریت جنگ روشی اتخاذ شد كه جوانانی كه تا یكسال قبل ناشناخته بودند و توان محدودی در اختیار داشتند و حداكثر 40ـ 50 نفر را اداره میكردند، طی یك سال تبدیل به فرماندهانی شدند كه چند هزار نفر را اداره میكردند و از سطح فرماندهی خرد تبدیل به فرمانده بزرگ شدند و علت آن، شیوه مدیریت تعبیه شده در جنگ بود كه اگر امروز اگر آن شیوه بكار گرفته شود، با توجه به اینكه شاید نتوان محیط جهادی را بازسازی كرد، باز هم میتوان از نسل سوم و چهارم انقلاب استفاده كرد و سطح فراگیری از جوانان (نه تعداد محدود) را درگیر این رشد و ترقی كرد.
*پس باید از این نظر نمره قبولی به دولت احمدینژاد داد؟
ــ من اظهار نظری در این باره نمی كنم ولی آن سبك مدیریتی هنوز بكار گرفته نشده است. اگر ایشان و یا هر كس دیگری بتواند جوانان را بكار گیرد و آن روشها را هم استفاده كند، مردان بزرگ و بسیار زیادی از جوانان برای آینده كشور تربیت میشوند.
* همان سبك مدیریتی كه در دوران انتخابات میگفتید....
ــ یكی از انگیزههای من برای حضور در انتخابات این بود كه آینده انقلاب را بیمه كنم و از نسل سوم و چهارم آنقدر مردان بزرگ و كادر تربیت شود كه تا 30ـ40 سال آینده را بتوانند اداره كنند، كما اینكه در سه دولت گذشته از كادرهای ساخته شده در جنگ استفاده شد. در دولت آقای هاشمی 3-4 نفر از وزرا از ساخته شدههای دوران دفاع مقدس بودند. در زمان آقای خاتمی افرادی مانند آقای بیطرف و .... همینطور؛ در دولت احمدینژاد هم اینگونه بود. اینها همه از كیسه دفاع مقدس، یعنی دهه اول انقلاب، استفاده كردند، در حالی كه در دهه دوم و سوم میتوانستیم جوانان را آماده كنیم تا مسئولیت آینده كشور را بپذیرند و دهه چهارم هم آخرین فرصت ماست.
* بر چهره محسن رضایی هنوز گرد و غبار جنگ باقی مانده است و وقتی به سایتش سر میزنیم، تصویر شهید هاشمی و .... را میبینیم و از اقتصاد و سیاست اثر كمتری هست. هنوز هم همه شما را به عنوان جنگ میشناسند، در حالی كه كمتر فرماندهانی از آن دوران اینگونه باقی ماندهاند و وارد كار های دیگری شدهاند. دلیل این امر چیست؟
ــ جنگ چیز خوبی نیست و نباید كاری كنیم كه ایران به سمت جنگ برود. ولی آنچه در دفاع مقدس صورت گرفت، پدیده بینظیری از ملت ایران بود كه هر كس بخواهد آن را فراموش كند، فراموش كردن خودش خواهد بود و من چون نمیخواهم از خود بیگانه شوم، با دوستانم زندگی میكنم و با خاطراتم خودم را نگه میدارم و این بدان معنا نیست كه جنگ چیزی خوبی است، اما آنچه اتفاق افتاد، از صحنههای حماسی و پرافتخار ملت ایران است و لذا نمیخواهم خودم را از آن افتخارات جدا كنم و حالت بیگانگی میان من با آن حادثه بزرگ فاصله ایجاد كنم.
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع:ilna.ir
