باراك اوباما، رئيسجمهوري آمريكا ابراز اميدوارى كرد سناى اين كشور تا ماهنوامبر پيمان كاهش تسليحاتى با روسيه را امضا كند.
اوباما زماني اين مطلب را اظهار داشت كه رئيس اكثريت سنا درباره اين كه اين پيمان تا پيش از سال 2011 ميلادى تصويب شود، ابراز ترديد كرده بود.
رئيسجمهوري آمريكا در اشارهبه انتخابات كنگره اين كشور كه قرار است دوم نوامبر برگزار شود، گفت: اين پيمان بايد تا پيش از انتخابات تصويب شود.
با اين حال سناى آمريكا تا پيش از انتخابات، با حجم كارى فراوانىروبرو است كه از جمله آن، قوانين جديد سختگيرانه صنايع آمريكا و تاييد نامزد ديوان عالى اين كشور است.
«هرى ريد» رهبراكثريت دموكرات در سناى آمريكا ماه آوريل ابراز ترديد كرده بود كه پيمان جديد كه جايگزين پيمان كاهش تسليحات استراتژيك سال 1991 ميلادى موسوم به «استارت» شده است، تا اوايل 2011 تصويب شود.
براى تصويب اين پيمان، رأى مثبت سناى آمريكا ضرورى است. در صورتى كه اين پيمان تصويب شود، بايد شمار كلاهكهاى هستهاي آمريكا و روسيه 30درصد كاهش يابد.
اوباما گفت دولت وى قصد دارد متن اين پيمان و ضميمههاى آن را به زودى به سنا ارائه كند، به اميد آنكه سنا نيز براى تصويب هرچه سريعتر آن اقدام كند.
انتظار ميرود اين پيمان نامه، ماه جارى ميلادى به سناى آمريكا ارائه شود دوماى روسيه نيز بايد اين پيمان را تصويب كند.
پيش از اين، رئيس كميتهامور خارجى شوراى فدراسيون روسيه اعلام كرده بود پيمان راهبردى جديد كاهش تسليحاتى امضا شده بين روسيه و آمريكا، در ماه مه به پارلمانهاى دو كشور ارائه مىشود.
«ميخاييل مارگلف» گفت: اين پيمان نيمه نخست ماه مه به پارلمانهاى دو كشورارائه مى شود. (دميترى مدودف، رئيسجمهورى روسيه و باراك اوباما رئيسجمهورى آمريكا، هشتم آوريل (19 فروردين) پيمان جديد كاهش تسليحاتى را امضا كردند.
اين پيمان جايگزين پيمان «استارت ـ1» شد كه در تاريخ 5 دسامبرسال 2009 ميلادى منقضى شد. دو كشور كه حدود 90 درصد زرادخانههاى تسليحاتى جهان را در اختيار دارند، توافق كردهاند هر يك شمار كلاهكهاى هستهاي را به 1550 و شمار تجهيزات حملكننده اين كلاهكهارا تا 800 عدد كاهش دهند.
مسكو تاكيد دارد پارلمانهاى دو كشور به طور همزمان اين پيمان را تصويب كنند.
همچنين در تحولى مرتبط، ژنرال «نيكلاى ماكاروف» رئيس ستاد مشترك ارتش روسيه اخيرا به دعوت آدميرال مايك مولن رئيسستاد مشترك ارتش آمريكا به اين كشور سفر كرد. گفتوگو درباره اجراى پيمان جديد استارت، مهمترين محور اينسفر بود.
يك مقام آمريكايى نزديك به دولت اوباما اعلام كرده است باراك اوباما قصد ندارد تا زماني كه پيمان جديد استارت ميان روسيه و آمريكا در سناى آمريكا به تصويب برسد، پيمان منع فراگير آزمايشهاى هستهاي را براى تصويب به سنا بفرستد.
اخيراً معاون وزير خارجه آمريكا در يك كنفرانس خبرى اعلام كرد اولويت دولت اوباما، تصويب پيمان جديد كنترل تسليحاتى استارت در سنا است.
ازسوى ديگر با توجه به نزديك بودن انتخابات ميان دورهاي كنگره در ماه نوامبر و ابراز نگرانى جمهوريخواهان از پيمان جديد استارت، تصويب فورى اين پيمان در سنا بعيد به نظر ميرسد.
روسيه و آمريكا قصد داشتندتا قبل از انقضاى پيمان استارت، پيمان جديدى را جايگزين آن كنند، اما نتوانستند به چنين توافقى برسند.
پيمان استارت كه ابتدا سال 1991 امضا شد، آمريكا و روسيه را ملزم مىكرد كه تعداد كلاهكها و موشكهاى هستهاي خود راكاهش دهند مذاكرات براى تصويب پيمان جديد استارت از زمان روى كار آمدن باراك اوباما از سرگرفته شد.
پيمان منع فراگير آزمايشهاى هستهاي نيز كه تمامي آزمايشهاى هستهاي براى اهداف نظامى و غيرنظامى را ممنوع ميكند، در سال 1996 در ابتدا به امضاى 71 كشور از جمله پنج عضو دائم شوراى امنيت يعنى آمريكا، روسيه، چين، انگليس و فرانسه كه داراى سلاح هستهاي هستند، رسيد.
تاكنون 182 كشور اين پيمان را امضا كرده و از اين تعداد 151 كشور آن را به تصويب پارلمان هاى خود رساندهاند.
اوباما گفتهاست «همكارى با مدودف بسيار آسان است و من فكر ميكنم كه روابطى براساس اعتماد واقعى برقرار كردهايم كه مىتواند در مذاكرات سال آتى، نتيجه بخش باشد.»
جنگ سرد در پراگ پايان نميگيرد
سران آمريکا و روسيه بعد از ماهها زمينه سازي براي پيمان جايگزين كردن «استارت ـ1» در پراگ گرد آمدند. دولت اوباما با امضاي اين پيمان اميدوار است در وهله اول روابط مسکو و واشنگتن را از فضاي ترس و تهديد خارج كند و در مرحله بعد تسلط آمريکا را بر مراودات عرصه هستهاي جهان افزايش دهد.
روزنامه «واشنگتن پست» از پيمان پراگ به عنوان پيش درآمد کنفرانس مهم امنيت هستهاي ياد کرد که به فاصله چهار روز پس از امضاي معاهده جايگزين استارت در آمريکا برگزار شد.
در نگاه آمريکاييها، پيمان جايگزين استارت اين تفاوت را با معاهدات سنتي آمريکا و روسيه دارد که علاوه بر موضوع حفظ توازن قدرت دو سوي آتلانتيک، در پي ايجاد يک «نظم نوين هستهاي» است که داراي عناصر و مولفههاي مطلوب آمريکا است. به طور خاص دولت اوباما بر اين پندار است که در سايه اين پيمان علاوه بر اين که چهرهاي صلحطلب از آمريکا ارائه کند، کنترل خويش را بر فعاليت دولتهاي حريف آمريکا که در روند هستهاي شدن حرکت ميکنند، افزايش دهد.
تجهيزات اساسي که اين پيمان بر کاهش آنها اصرار دارد، شامل موشکهاي قاره پيماي بالستيک زميني، موشکهاي بالستيک در زير درياييها و بمب افکنهاي سنگين استراتژيک است.
با اين همه، پرسشهاي جدي درباره دورنماي مذاکرات دو بازيگر عمده عرصه هستهاي (آمريکا و روسيه) وجود دارد. يک سال تاخير در مسير مذاکرات پيمان استارت به روشني از دشواريهاي توافق دو قدرت حکايت دارد. چنان که نشريه آمريکايي «فارين پاليسي» در گزارش خود از پرونده اختلافهاي آمريکا و روسيه تشريح کرده است، پس از طرح سپر موشکي آمريکا در شرق اروپا و جنگ قفقاز در آگوست سال 2008، بدبيني روسها به اوج رسيد و جنگ سرد تازهاي را شکل داد.
به باور استراتژيستهاي روس، اجلاسهاي هستهاي نظير پراگ يا اجلاس هفته آينده واشنگتن، بازتابي از علائق و منافع امنيتي آمريکا است که دولت باراک اوباما، سعي ميکند به اين بخش از علائق خود، پوشش «رسالت جهاني» بدهد. به همين دليل محافل روسيه به اظهارات ماه مارس «جو بايدن»، معاون رياست جمهوري آمريکا که از سرمايه گذاري براي ساخت مراکز هستهاي جديد خبر داده بود، واکنش جدي نشان دادند. اوباما در شرايطي ميزباني مذاکرات خلع سلاح هستهاي را بر عهده گرفت که نظريه پردازان آمريکايي، هنوز به «برتري در فنآوري هستهاي» به عنوان يک برگ برنده در معادلات سياسي جهان مينگرند.
از بارزترين تناقضات در اجلاس هستهاي پراگ و واشنگتن اين است که از يک سو طبق معاهده استارت جديد، آمريکاييها از 74 درصد توان تسليحات اتمي خويش چشم پوشي ميکنند و بايد تسليحات هستهاي پرهزينه نسل يک و دو را از بين ببرند، اما در همان، حال نسل جديد بمبهاي هستهاي با قدرت بسيار بالاتري از بمبهاي نسل يک و دو، دست نخورده باقي ميماند.
جدا از اين که تضاد منافع دو قدرت در عرصههاي بينالمللي، چيزي نيست که با امضاي يک توافقنامه پايان پذيرد، مانع بزرگتر اين است که پيمانهاي ياد شده بايد پس از امضاي مدودوف و اوباما، مسيري طولاني را تا عملياتي شدن طي کنند. حيات آينده اين پيمانها را «اراده و تمايل سياسي» جناحهاي حاکم بر کاخ سفيد و کرملين رقم ميزنند. بنابراين در صورتي ميتوان به تحقق اين معاهدات خوشبين بود که دو قدرت، فرآيند کامل تنش زدايي را پشت سر گذاشته باشند. در حالي که اين فرآيند تنشزدايي هنوز قدم به پلکان اول نيز نگذاشته است.
دولت اوباما، اندک روزنه اميد براي تفاهم دو قدرت پس از لغو سپر موشکي در شرق اروپا را دوباره با اعلام طرح تازه استقرار سيستم موشکي در روماني و بلغارستان، بست. شگرد رهبران اين دو کشور براي فرار از معاهده، آنجا تعبيه شده است که دو طرف تحقق اين پيمان را به تصويب پارلمانهاي خويش موکول کردهاند، پارلمانهايي که بيترديد، همانگونه كه پيش از اين ذكر شد، با ملاحظه منافع و مصالح کشور اين پيمانها را بررسي خواهند کرد.
هم اکنون در داخل آمريکا جمهوريخواهان نيم نگاهي به انتخابات کنگره دارند، راهبرد هستهاي اوباما را به چالش کشيدهاند. اين نکته را اغلب کارشناسان غربي گوشزد کردهاند که در صورت پيروزي اين حزب در انتخابات کنگره، نه فقط پيمان استارت، بلکه کل راهبرد امنيتي اوباما اعتبار خود را از دست خواهد داد، زيرا نظريهپردازان اين جناح بر اين باورند که رهبر دموکراتها به جاي ارائه يک سياست جديد، کليشهاي ناقص و آشفته از استراتژي جمهوريخواهان عصر بوش ارائه کردهاست.
بازي پرهيجان اما نافرجام
از آغاز سال جديد، ديپلماتهاي آمريکا بازي تازهاي را حول موضوع هستهاي ايران آغاز کردهاند. هدف اعلام شده اين بازي، همراه كردن چين با طرح موسوم به تشديد تحريم هستهاي است که دولت اوباما عليه جمهوري اسلامي ايران در ذهن ميپروراند. به باور آمريکاييها، «سکوت و ترديد چينيها» در قبال سياستهاي ضدايراني غرب، در اين مرحله به نفع تهران تمام شده است. آمريکاييها ميگويند ريشه بنبست عملکرد گروه 1+5 در قبال برنامه هستهاي ايران طي سال 2009 را بايد در ترديدها و مخالفتهاي پکن با پيشنويسهاي قطعنامه جديد تحريم ايران جست و جو کرد.
بر اين اساس در دور جديد مذاکرات هستهاي مربوط به ايران، آمريکاييها بيش از گذشته بر «ديپلماسي عمومي» و قدرت رسانهها تکيه کردهاند و تلاش ميکنند از تاکتيک فشار رواني و حيثيتي براي تاثيرگذاري بر ذهنيت حريف بهره گيرند. به اين صورت، تبليغات رسانهاي آمريکا و گروه غرب در روزهاي اخير به سمتي رفت که چين به عنوان يک کشور «تکرو و مانع» در برابر همکاريهاي بينالمللي معرفي شود. بر همين اساس آمريکاييها معتقدند نقطه ضعف قدرتهاي بزرگي مثل روسيه و چين، وجهه بينالمللي آنها و بهترين راه اعمال فشار بر اين قدرتها، ساخت چهرهاي هنجارشکن از آنها است. آمريکا اين هدف را با سازمان دادن «جبهه فشار سياسي عليه چين» دنبال کرد.
سياستگذاران کاخ سفيد پيشتر اين تاکتيک را در ماجراي تبت عليه چينيها به کار بستند. با اين تفاوت که در ماجراي تبت، آنان پکن را با اتهام «نقض حقوق بشر» درگير کردند، اما چين در قضيه هستهاي ايران با اتهامهايي مانند «پنهانکاري» يا «دوگانگي» روبرو شد.
پيش از ورود تيم اوباما به بازي پيچيده با پکن، شريک ديرين آمريکا يعني انگليس، وزير خارجه خود، «ديويد ميليبند» را به اميد جلب نظر چينيها راهي خاوردور کرد، اما آن گونه که روزنامه «گاردين» فاش کرد فرستاده انگليس در ماموريت خاور دور با شکستي سنگين روبرو شد. طبق اين گزارش «يانگ جيهچي»، وزير خارجه چين بعد از چند ساعت گفتوگو با ميليبند، بر حل ديپلماتيک مسئله هستهاي ايران تاکيد کرد. آخرين توصيه ميزبان چيني به طرف انگليسي اين بود که تمامي کشورهاي دخيل در مذاکرات درباره برنامه هستهاي ايران، با اتخاذ اقدامات سازندهتر، تلاشهاي منسجمي براي ارتقاي مذاکرات و گفتوگو درباره اين مسئله داشته باشند و از تبديل اين موضوع به يک بحران بپرهيزند.
اما آمريکاييها در چانه زني اخير با طرفهاي چيني بر سر ماجراي هستهاي ايران، حتي يک گام فراتر برداشتهاند. آنها علاوه بر احياي بحث هنجارشکني چين، موضوع هستهاي ايران را به اختلافهاي ديگرشان با پکن بر سر تبت، تايوان و تبادلات تجاري پيوند زدند. تا جايي که نشريه «فارين پاليسي» نوشت؛ کاخ سفيد در صورت همراهي چين با برنامه تحريم ايران، احتمالا وعده کنار گذاشتن قراردادهاي همکاري خويش با تايوان را خواهد داد.
با اين اقدامهاي سياسي گسترده، آمريکا نخستين شانس خود را براي همراه کردن چين آزمود. باراک اوباما مذاکرهاي يک ساعته با همتاي چيني خويش، هو جين تائو، براي جلب رضايت او داشت. اين مذاکره طولاني چنانکه روزنامه «گاردين» توصيف کرده است، مشت چين را باز نکرد. واقعبينانهترين برآورد از نتيجه مرحله اول چانه زني اوباما با طرفهاي چيني به نوشته روزنامه «واشنگتن پست»، اين بود که همه، چيز به ديدارهاي آينده مقامهاي ارشد وزارت خارجه چين از واشنگتن موکول شد. با اين همه محافل سياسي آمريکا، منتظر پايان اين ماراتون ديپلماتيک نمانده و سوت پيروزي اوباما را به صورت زودهنگام و شتابزده به صدا در آوردهاند!
با تمامي هيجاني که رسانهها به مذاکرات هستهاي آمريکا و چين بخشيدند، اين بازي براي ايران چندان غيرمنتظره و شگفت انگيز نيست. اساسا هنگامي که گروه 1+5 پس از تصويب سه قطعنامه تحريم عليه ايران به بن بست رسيد، تهران پيش بيني چنين تحرکات جنجالي را از سوي سياستمداران آمريکايي داشت.
از نگاه ايران، ادعاي جناح حاکم بر آمريکا مبني بر گره گشايي از يک مناقشه بينالمللي در موضوع هستهاي، نوعي فرافکني است، زيرا آمريکا سعي دارد گناه شکست پروژه تحريم ايران را به گردن قدرت ثالثي مثل چين بيندازد. مشابه اين بازي را کاخ سفيد طي هشت سال دوران رياست جمهوري جرج بوش در مقابل ديگر شريک منطقهاي ايران، يعني روسيه دنبال کرد و عاقبت نيز هيچ طرفي از اين مذاکرات طولاني نبست. بنابراين دوندگيهاي وزير امورخارجه آمريکا در مسير چين، حال و هواي چانهزنيهاي «کاندوليزا رايس»، وزير پيشين امورخارجه اين کشور را در کرملين بر سر موضوع ايران تداعي ميکند. وقتي تيم رايس در اوج يکه تازي آمريکا در منطقه نتوانست راه هستهاي شدن ايران را ببندد، تيم اوباما و کلينتون چگونه در دوران آشفته رهبري دموکراتها ميخواهند به اين مقصود برسند؟!
اوباما زماني اين مطلب را اظهار داشت كه رئيس اكثريت سنا درباره اين كه اين پيمان تا پيش از سال 2011 ميلادى تصويب شود، ابراز ترديد كرده بود.
رئيسجمهوري آمريكا در اشارهبه انتخابات كنگره اين كشور كه قرار است دوم نوامبر برگزار شود، گفت: اين پيمان بايد تا پيش از انتخابات تصويب شود.
با اين حال سناى آمريكا تا پيش از انتخابات، با حجم كارى فراوانىروبرو است كه از جمله آن، قوانين جديد سختگيرانه صنايع آمريكا و تاييد نامزد ديوان عالى اين كشور است.
«هرى ريد» رهبراكثريت دموكرات در سناى آمريكا ماه آوريل ابراز ترديد كرده بود كه پيمان جديد كه جايگزين پيمان كاهش تسليحات استراتژيك سال 1991 ميلادى موسوم به «استارت» شده است، تا اوايل 2011 تصويب شود.
براى تصويب اين پيمان، رأى مثبت سناى آمريكا ضرورى است. در صورتى كه اين پيمان تصويب شود، بايد شمار كلاهكهاى هستهاي آمريكا و روسيه 30درصد كاهش يابد.
اوباما گفت دولت وى قصد دارد متن اين پيمان و ضميمههاى آن را به زودى به سنا ارائه كند، به اميد آنكه سنا نيز براى تصويب هرچه سريعتر آن اقدام كند.
انتظار ميرود اين پيمان نامه، ماه جارى ميلادى به سناى آمريكا ارائه شود دوماى روسيه نيز بايد اين پيمان را تصويب كند.
پيش از اين، رئيس كميتهامور خارجى شوراى فدراسيون روسيه اعلام كرده بود پيمان راهبردى جديد كاهش تسليحاتى امضا شده بين روسيه و آمريكا، در ماه مه به پارلمانهاى دو كشور ارائه مىشود.
«ميخاييل مارگلف» گفت: اين پيمان نيمه نخست ماه مه به پارلمانهاى دو كشورارائه مى شود. (دميترى مدودف، رئيسجمهورى روسيه و باراك اوباما رئيسجمهورى آمريكا، هشتم آوريل (19 فروردين) پيمان جديد كاهش تسليحاتى را امضا كردند.
اين پيمان جايگزين پيمان «استارت ـ1» شد كه در تاريخ 5 دسامبرسال 2009 ميلادى منقضى شد. دو كشور كه حدود 90 درصد زرادخانههاى تسليحاتى جهان را در اختيار دارند، توافق كردهاند هر يك شمار كلاهكهاى هستهاي را به 1550 و شمار تجهيزات حملكننده اين كلاهكهارا تا 800 عدد كاهش دهند.
مسكو تاكيد دارد پارلمانهاى دو كشور به طور همزمان اين پيمان را تصويب كنند.
همچنين در تحولى مرتبط، ژنرال «نيكلاى ماكاروف» رئيس ستاد مشترك ارتش روسيه اخيرا به دعوت آدميرال مايك مولن رئيسستاد مشترك ارتش آمريكا به اين كشور سفر كرد. گفتوگو درباره اجراى پيمان جديد استارت، مهمترين محور اينسفر بود.
يك مقام آمريكايى نزديك به دولت اوباما اعلام كرده است باراك اوباما قصد ندارد تا زماني كه پيمان جديد استارت ميان روسيه و آمريكا در سناى آمريكا به تصويب برسد، پيمان منع فراگير آزمايشهاى هستهاي را براى تصويب به سنا بفرستد.
اخيراً معاون وزير خارجه آمريكا در يك كنفرانس خبرى اعلام كرد اولويت دولت اوباما، تصويب پيمان جديد كنترل تسليحاتى استارت در سنا است.
ازسوى ديگر با توجه به نزديك بودن انتخابات ميان دورهاي كنگره در ماه نوامبر و ابراز نگرانى جمهوريخواهان از پيمان جديد استارت، تصويب فورى اين پيمان در سنا بعيد به نظر ميرسد.
روسيه و آمريكا قصد داشتندتا قبل از انقضاى پيمان استارت، پيمان جديدى را جايگزين آن كنند، اما نتوانستند به چنين توافقى برسند.
پيمان استارت كه ابتدا سال 1991 امضا شد، آمريكا و روسيه را ملزم مىكرد كه تعداد كلاهكها و موشكهاى هستهاي خود راكاهش دهند مذاكرات براى تصويب پيمان جديد استارت از زمان روى كار آمدن باراك اوباما از سرگرفته شد.
پيمان منع فراگير آزمايشهاى هستهاي نيز كه تمامي آزمايشهاى هستهاي براى اهداف نظامى و غيرنظامى را ممنوع ميكند، در سال 1996 در ابتدا به امضاى 71 كشور از جمله پنج عضو دائم شوراى امنيت يعنى آمريكا، روسيه، چين، انگليس و فرانسه كه داراى سلاح هستهاي هستند، رسيد.
تاكنون 182 كشور اين پيمان را امضا كرده و از اين تعداد 151 كشور آن را به تصويب پارلمان هاى خود رساندهاند.
اوباما گفتهاست «همكارى با مدودف بسيار آسان است و من فكر ميكنم كه روابطى براساس اعتماد واقعى برقرار كردهايم كه مىتواند در مذاكرات سال آتى، نتيجه بخش باشد.»
جنگ سرد در پراگ پايان نميگيرد
سران آمريکا و روسيه بعد از ماهها زمينه سازي براي پيمان جايگزين كردن «استارت ـ1» در پراگ گرد آمدند. دولت اوباما با امضاي اين پيمان اميدوار است در وهله اول روابط مسکو و واشنگتن را از فضاي ترس و تهديد خارج كند و در مرحله بعد تسلط آمريکا را بر مراودات عرصه هستهاي جهان افزايش دهد.
روزنامه «واشنگتن پست» از پيمان پراگ به عنوان پيش درآمد کنفرانس مهم امنيت هستهاي ياد کرد که به فاصله چهار روز پس از امضاي معاهده جايگزين استارت در آمريکا برگزار شد.
در نگاه آمريکاييها، پيمان جايگزين استارت اين تفاوت را با معاهدات سنتي آمريکا و روسيه دارد که علاوه بر موضوع حفظ توازن قدرت دو سوي آتلانتيک، در پي ايجاد يک «نظم نوين هستهاي» است که داراي عناصر و مولفههاي مطلوب آمريکا است. به طور خاص دولت اوباما بر اين پندار است که در سايه اين پيمان علاوه بر اين که چهرهاي صلحطلب از آمريکا ارائه کند، کنترل خويش را بر فعاليت دولتهاي حريف آمريکا که در روند هستهاي شدن حرکت ميکنند، افزايش دهد.
تجهيزات اساسي که اين پيمان بر کاهش آنها اصرار دارد، شامل موشکهاي قاره پيماي بالستيک زميني، موشکهاي بالستيک در زير درياييها و بمب افکنهاي سنگين استراتژيک است.
با اين همه، پرسشهاي جدي درباره دورنماي مذاکرات دو بازيگر عمده عرصه هستهاي (آمريکا و روسيه) وجود دارد. يک سال تاخير در مسير مذاکرات پيمان استارت به روشني از دشواريهاي توافق دو قدرت حکايت دارد. چنان که نشريه آمريکايي «فارين پاليسي» در گزارش خود از پرونده اختلافهاي آمريکا و روسيه تشريح کرده است، پس از طرح سپر موشکي آمريکا در شرق اروپا و جنگ قفقاز در آگوست سال 2008، بدبيني روسها به اوج رسيد و جنگ سرد تازهاي را شکل داد.
به باور استراتژيستهاي روس، اجلاسهاي هستهاي نظير پراگ يا اجلاس هفته آينده واشنگتن، بازتابي از علائق و منافع امنيتي آمريکا است که دولت باراک اوباما، سعي ميکند به اين بخش از علائق خود، پوشش «رسالت جهاني» بدهد. به همين دليل محافل روسيه به اظهارات ماه مارس «جو بايدن»، معاون رياست جمهوري آمريکا که از سرمايه گذاري براي ساخت مراکز هستهاي جديد خبر داده بود، واکنش جدي نشان دادند. اوباما در شرايطي ميزباني مذاکرات خلع سلاح هستهاي را بر عهده گرفت که نظريه پردازان آمريکايي، هنوز به «برتري در فنآوري هستهاي» به عنوان يک برگ برنده در معادلات سياسي جهان مينگرند.
از بارزترين تناقضات در اجلاس هستهاي پراگ و واشنگتن اين است که از يک سو طبق معاهده استارت جديد، آمريکاييها از 74 درصد توان تسليحات اتمي خويش چشم پوشي ميکنند و بايد تسليحات هستهاي پرهزينه نسل يک و دو را از بين ببرند، اما در همان، حال نسل جديد بمبهاي هستهاي با قدرت بسيار بالاتري از بمبهاي نسل يک و دو، دست نخورده باقي ميماند.
جدا از اين که تضاد منافع دو قدرت در عرصههاي بينالمللي، چيزي نيست که با امضاي يک توافقنامه پايان پذيرد، مانع بزرگتر اين است که پيمانهاي ياد شده بايد پس از امضاي مدودوف و اوباما، مسيري طولاني را تا عملياتي شدن طي کنند. حيات آينده اين پيمانها را «اراده و تمايل سياسي» جناحهاي حاکم بر کاخ سفيد و کرملين رقم ميزنند. بنابراين در صورتي ميتوان به تحقق اين معاهدات خوشبين بود که دو قدرت، فرآيند کامل تنش زدايي را پشت سر گذاشته باشند. در حالي که اين فرآيند تنشزدايي هنوز قدم به پلکان اول نيز نگذاشته است.
دولت اوباما، اندک روزنه اميد براي تفاهم دو قدرت پس از لغو سپر موشکي در شرق اروپا را دوباره با اعلام طرح تازه استقرار سيستم موشکي در روماني و بلغارستان، بست. شگرد رهبران اين دو کشور براي فرار از معاهده، آنجا تعبيه شده است که دو طرف تحقق اين پيمان را به تصويب پارلمانهاي خويش موکول کردهاند، پارلمانهايي که بيترديد، همانگونه كه پيش از اين ذكر شد، با ملاحظه منافع و مصالح کشور اين پيمانها را بررسي خواهند کرد.
هم اکنون در داخل آمريکا جمهوريخواهان نيم نگاهي به انتخابات کنگره دارند، راهبرد هستهاي اوباما را به چالش کشيدهاند. اين نکته را اغلب کارشناسان غربي گوشزد کردهاند که در صورت پيروزي اين حزب در انتخابات کنگره، نه فقط پيمان استارت، بلکه کل راهبرد امنيتي اوباما اعتبار خود را از دست خواهد داد، زيرا نظريهپردازان اين جناح بر اين باورند که رهبر دموکراتها به جاي ارائه يک سياست جديد، کليشهاي ناقص و آشفته از استراتژي جمهوريخواهان عصر بوش ارائه کردهاست.
بازي پرهيجان اما نافرجام
از آغاز سال جديد، ديپلماتهاي آمريکا بازي تازهاي را حول موضوع هستهاي ايران آغاز کردهاند. هدف اعلام شده اين بازي، همراه كردن چين با طرح موسوم به تشديد تحريم هستهاي است که دولت اوباما عليه جمهوري اسلامي ايران در ذهن ميپروراند. به باور آمريکاييها، «سکوت و ترديد چينيها» در قبال سياستهاي ضدايراني غرب، در اين مرحله به نفع تهران تمام شده است. آمريکاييها ميگويند ريشه بنبست عملکرد گروه 1+5 در قبال برنامه هستهاي ايران طي سال 2009 را بايد در ترديدها و مخالفتهاي پکن با پيشنويسهاي قطعنامه جديد تحريم ايران جست و جو کرد.
بر اين اساس در دور جديد مذاکرات هستهاي مربوط به ايران، آمريکاييها بيش از گذشته بر «ديپلماسي عمومي» و قدرت رسانهها تکيه کردهاند و تلاش ميکنند از تاکتيک فشار رواني و حيثيتي براي تاثيرگذاري بر ذهنيت حريف بهره گيرند. به اين صورت، تبليغات رسانهاي آمريکا و گروه غرب در روزهاي اخير به سمتي رفت که چين به عنوان يک کشور «تکرو و مانع» در برابر همکاريهاي بينالمللي معرفي شود. بر همين اساس آمريکاييها معتقدند نقطه ضعف قدرتهاي بزرگي مثل روسيه و چين، وجهه بينالمللي آنها و بهترين راه اعمال فشار بر اين قدرتها، ساخت چهرهاي هنجارشکن از آنها است. آمريکا اين هدف را با سازمان دادن «جبهه فشار سياسي عليه چين» دنبال کرد.
سياستگذاران کاخ سفيد پيشتر اين تاکتيک را در ماجراي تبت عليه چينيها به کار بستند. با اين تفاوت که در ماجراي تبت، آنان پکن را با اتهام «نقض حقوق بشر» درگير کردند، اما چين در قضيه هستهاي ايران با اتهامهايي مانند «پنهانکاري» يا «دوگانگي» روبرو شد.
پيش از ورود تيم اوباما به بازي پيچيده با پکن، شريک ديرين آمريکا يعني انگليس، وزير خارجه خود، «ديويد ميليبند» را به اميد جلب نظر چينيها راهي خاوردور کرد، اما آن گونه که روزنامه «گاردين» فاش کرد فرستاده انگليس در ماموريت خاور دور با شکستي سنگين روبرو شد. طبق اين گزارش «يانگ جيهچي»، وزير خارجه چين بعد از چند ساعت گفتوگو با ميليبند، بر حل ديپلماتيک مسئله هستهاي ايران تاکيد کرد. آخرين توصيه ميزبان چيني به طرف انگليسي اين بود که تمامي کشورهاي دخيل در مذاکرات درباره برنامه هستهاي ايران، با اتخاذ اقدامات سازندهتر، تلاشهاي منسجمي براي ارتقاي مذاکرات و گفتوگو درباره اين مسئله داشته باشند و از تبديل اين موضوع به يک بحران بپرهيزند.
اما آمريکاييها در چانه زني اخير با طرفهاي چيني بر سر ماجراي هستهاي ايران، حتي يک گام فراتر برداشتهاند. آنها علاوه بر احياي بحث هنجارشکني چين، موضوع هستهاي ايران را به اختلافهاي ديگرشان با پکن بر سر تبت، تايوان و تبادلات تجاري پيوند زدند. تا جايي که نشريه «فارين پاليسي» نوشت؛ کاخ سفيد در صورت همراهي چين با برنامه تحريم ايران، احتمالا وعده کنار گذاشتن قراردادهاي همکاري خويش با تايوان را خواهد داد.
با اين اقدامهاي سياسي گسترده، آمريکا نخستين شانس خود را براي همراه کردن چين آزمود. باراک اوباما مذاکرهاي يک ساعته با همتاي چيني خويش، هو جين تائو، براي جلب رضايت او داشت. اين مذاکره طولاني چنانکه روزنامه «گاردين» توصيف کرده است، مشت چين را باز نکرد. واقعبينانهترين برآورد از نتيجه مرحله اول چانه زني اوباما با طرفهاي چيني به نوشته روزنامه «واشنگتن پست»، اين بود که همه، چيز به ديدارهاي آينده مقامهاي ارشد وزارت خارجه چين از واشنگتن موکول شد. با اين همه محافل سياسي آمريکا، منتظر پايان اين ماراتون ديپلماتيک نمانده و سوت پيروزي اوباما را به صورت زودهنگام و شتابزده به صدا در آوردهاند!
با تمامي هيجاني که رسانهها به مذاکرات هستهاي آمريکا و چين بخشيدند، اين بازي براي ايران چندان غيرمنتظره و شگفت انگيز نيست. اساسا هنگامي که گروه 1+5 پس از تصويب سه قطعنامه تحريم عليه ايران به بن بست رسيد، تهران پيش بيني چنين تحرکات جنجالي را از سوي سياستمداران آمريکايي داشت.
از نگاه ايران، ادعاي جناح حاکم بر آمريکا مبني بر گره گشايي از يک مناقشه بينالمللي در موضوع هستهاي، نوعي فرافکني است، زيرا آمريکا سعي دارد گناه شکست پروژه تحريم ايران را به گردن قدرت ثالثي مثل چين بيندازد. مشابه اين بازي را کاخ سفيد طي هشت سال دوران رياست جمهوري جرج بوش در مقابل ديگر شريک منطقهاي ايران، يعني روسيه دنبال کرد و عاقبت نيز هيچ طرفي از اين مذاکرات طولاني نبست. بنابراين دوندگيهاي وزير امورخارجه آمريکا در مسير چين، حال و هواي چانهزنيهاي «کاندوليزا رايس»، وزير پيشين امورخارجه اين کشور را در کرملين بر سر موضوع ايران تداعي ميکند. وقتي تيم رايس در اوج يکه تازي آمريکا در منطقه نتوانست راه هستهاي شدن ايران را ببندد، تيم اوباما و کلينتون چگونه در دوران آشفته رهبري دموکراتها ميخواهند به اين مقصود برسند؟!
گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع:todaylink.ir
www.seemorgh.com/culture
منبع:todaylink.ir
