این فقیه و دانشمند روشن بین و زمانه شناس، در سال 1935م (1354ق) در نجف اشرف در خانواده روحانى دیده به جهان گشود.
تحت اشراف پدرش سید عبدالروف فضل الله –از مراجع مذهبى شیعه- مراحل تربیت و تعلیم را به شیوه اى كه در آن زمان مرسوم بود گذراند. در دوره كودكى وارد مكتب خانه شد تا خواندن و نوشتن و قرائت قرآن را بیاموزد. اما فضاى خشن مكتب خانه كه تحت اداره افراد كهنسال بود با مزاجش سازگار نیامد و حتى آثار منفى بر روحیه اش گذارد. به زودى وارد مدرسه اى شد كه مركزى با نام (منتدى النشر) به سبك جدید تاسیس كرده بود.
وى وارد كلاس سوم این دبستان شد و زمانى كه كلاس چهارم را مى گذراند، دبستان را هم ترك گفت و در سن نه سالگى تحصیلات حوزوى اش را آغاز كرد. هم زمان با تحصیلات حوزوى و به تناسب سن و ذهنیت خویش به فضاى پیرامون و اوضاع زمانه توجه داشت و اندیشه ها و دغدغه هاى فرهنگى و سیاسى زمانه اش را از طریق مجلات مصر و لبنان و روزنامه هاى عراقى پى گیرى مى كرد.
سید محمد حسین، دروس مرسوم حوزوى از صرف و نحو و معانى و بیان تامنطق و اصول فقه را نزد پدر خود فراگرفت و در این مرحله استادى غیر از پدرش نداشت. تا این كه براى فراگیر جلد دوم كتاب كفایة الاصول به محضر یكى از اساتید ایرانى اش به نام شیخ مجتبى لنكرانى مى شتابد.
با اتمام كتاب كفایة الاصول به درس خارج مراجع أن دوره مانند سید ابوالقاسم خویى، سید محسن حكیم، سید محمود شاهرودى و شیخ حسین حلى راه یافت و در كنار دروس خارج اصول فقه و فقه، بخشى از كتاب (الاسفار الارهم) معروف به (حكمت متعالیه) ملاصدرا شیرازى را نزد ملاصدرا بادكوبهاى فرا گرفت و مدت پنج سال نیز این درس را از سید محمد باقر صدر فراگرفت. استادش سید ابوالقاسم خویى به او توصیه كرده بود تا این درس را به طور جدى پیگیرى كند.
فضل الله در سال 1952م در سن هفده سالگى براى نخستین بار به قصد دید و بازدید خانوادگى به لبنان رفت و در این سفر كه هم زمان با اربعین درگذشت سید محسن امین عاملى بود قصیدهاى در رثاى او سرود و در آیین یادبود او قرائت كرد. وى در این قصیده بسیارى از مسایل سیاسى روز و از جمله مساله وحدت و بیدارى اسلامى و مهاجرت جوانان را مطرح و استعمار فرانسه را تقبیح كرد. روزنامههاى آن روز لبنان این قصیده را تحریك كننده و احساس برانگیز توصیف كردند.
در سال 1966م جمعى از موسسان انجمن مذهبى "اسرة التآخى" منطقه نبعه در حاشیه شرقى بیروت از فضل الله دعوت كردند تا در آن منطقه رحل اقامت افكند.
وى این دعوت را پذیرفت و در همین سال به قصد اقامت دائم به وطن اصلى خویش بازگشت.
فضل الله به مدت 6 سال به نگارش مقاله و تالیف كتاب ادامه داد و در كنار سید محمد باقر صدر در تشكیل جنبشى شیعى در عراق نقش ایفا كرد. حاصل رایزنىها و همفكرىهاى فضل الله و صدر، پیدایى نخستین جنبش اسلامى شیعى در عراق با نام حزب الدعوة الاسلامیه بود. تا آن زمان جامعه سنى عراق از چند حزب و جنبش –مانند اخوان المسلمین و حزب التحریر الاسلامى- برخوردار بود. فضل الله كتابهاى (قضایانا على ضوء الاسلام) و (اسلوب الدعوة فى القرآن) را در چنین مرحلهاى نگاشته است.
وى پس از بازگشت به لبنان در سال 1966م فعالیتهاى علمى، فرهنگى و اجتماعى گستردهاى را در لبنان به راه انداخت كه امروزه پس از 45 سال از آغاز این فعالیتها كارنامه پربارى از آن در ابعاد مختلف مشهود است.
وى با برگزارى جلسات تفسیر و وعظ دینى و اخلاقى و برنامههاى پاسخ به پرسشها- كه هنوز هم به صورت منظم تداوم دارد- توانست تحول عظیمى در چندین نسل پدید آورد و چنان كه خود مىگوید: افتخار تربیت غالب نیروهاى مبارز و فعالان مذهبى شیعه را از آن خود نماید.
تأسیس حوزه علوم دینى به نام "المعهد الشرعى الاسلامى" به هدف پرورش طلاب علوم دینى بخش دیگرى از فعالیتهاى فرهنگى و علمى سید محمد حسین فضلالله است. وى در این مدرسه تدریس درس خارج اصول وفقه را برعهده دارد. بسیارى از شخصیتهاى جنبش مقاومت اسلامى لبنان تربیت شده این مدرسه هستند. شهید شیخ راغب حرب از نخستین طلاب این مدرسه بود.
وى علاوه بر "المعهد الشرعى" كه در شهر بیروت واقع است، حوزه علمیه ویژه زنان را نیز در بیروت و حوزهاى نیز در صور و حوزه المرتضى در دمشق (سیده زینب) را تاسیس كرده است.
شكل گیرى حركت مقاومت اسلامى لبنان
چنان كه پیشتر گذشت، سید محمد حسین فضل الله در سالهاى حضور در نجف در صف بنیادگذاران نخستین حركتهاى شیعى در عراق قرار داشت و از همراهان نزدیك سید محمد باقر صدر در مسایل سیاسى و تشكیلاتى بود.
فضل الله پس از بازگشت به وطن پدرى خویش (لبنان) درپى طرح صبغه سیاسى اسلام در جامعه مسلمانان لبنان برآمد، به گونهاى كه اسلامگرایى سیاسى و مردمگرایى از وجوه بارز شخصیت او به شمار مى آید.
زمانى كه كشور لبنان مورد تهاجم رژیم صهیونیست واقع شد، جوانانى كه غالباً تحت تاثیر اندیشه و حركت فضل الله بودند و گویا از پیش براى چنین دورهاى تربیت شده بودند، حركت نامنظم و غیر تشكیلاتى مقاومت اسلامى را كه برخوردار از بدنهاى مردمى و مستحكم بود، به راه انداختند. این حركت كه امروزه (حزبالله) لبنان شكل سازمان یافته و اصلىترین شاخه آن است، همواره از فضل الله تغذیه فكرى و سیاسى شده و مىشود. وسایل ارتباط جمعى جهان همیشه از فضل الله به عنوان (رهبر معنوى حزبالله) یاد مى كنند- اما وى انتساب تشكیلاتى و سازمانى خود را به هر گروه سیاسىاى رد مى كند و مىگوید: (این نامگذارى ناشى از این است كه اغلب این مبارزان مومن در نمازهاى جمعه و جماعت كه به امامت من تشكیل مىشود و یا در درسها و سخنرانىهاى من حاضر مىشوند كه این را تداعى مىكند كه من سمت رهبرى آنان را به عهده دارم.)
هرچند ارتباطى بین فضل الله و حزبالله وجود نداشت اما وجود تربیتشدگان فضلالله در سطوح رهبرى این جنبش _كه به رجال فضل الله معروفند- حضور غیر مستقیم وى را در این جنبش تامین مى كرد.
در جریان انفجار مقر فرماندهى نیروهاى آمریكایى و فرانسوى، رسانههاى غربى انگشت اتهام را به طرف فضل الله گرفتند و او را مسئول این انفجارها معرفى كردند.
وقوع این حوادث سبب مطرح شدن وى به عنوان طراح و هدایت كننده اصلى یكى از بزرگترین حركتهاى مقاومت اسلامى در سطح وسایل ارتباط جمعى جهان شد. فضل الله در سال 1367ش در گفتوگو با مجله حوزه (قم) تصرح كرد: من از این تهمتى كه تبلیغات استعمارى جهان به من مىزنند و مرا مسئول انفجار مقر فرماندهى نیروهاى امریكایى در لبنان (مارنیز) و یا فرانسوىها و دیگران مىدانند استفاده كردم و از فرصتى كه پیش آمد و تمام وسایل ارتباط جمعى جهان اعم از امریكایى، انگلیسى، فرانسوى، روسى، ژاپنى، چینى یا كشورهاى اروپاى شرقى را بر روى من باز كرد. غالباً خبرنگاران آنها براى روزنامه و یا تلویزیونهاى خود با ممن مصاحبه كردند و درباره جمهورى اسلامى ایران و سیاست اسلامى و مذهب شیعه مطالبى پرسیدند و من از این فرصت استفاده مهمى كردم. در عین حال كه آنان سعى در وارونه جلوه دادن مسایل و آلوده كردن چهره مرا داشتند، توانستم نداى اسلام را به تمام جهان برسانم.
جایگاه و نقش رهبرانه فضل الله در جنبش مقاومت اسلامى لبنان سبب شد تا یك بار ربوده و چهار بار ترور شود.
سید محمد حسین فضل الله خاطره خویش را از ربوده شدن خود به وسیله نیروهاى كتائب در سال 1982م چنین بازگو مىكند:
زمانى كه اسراییل لبنان را (در سال 1982م) اشغال كرد و این اتفاق كه ما از پیش بیم داشتیم اتفاق افتاد من به دعوت جمهورى اسلامى ایران براى شركت در جشنهاى پیروزى انقلاب در این كشور به سر مىبردم. در همانجا با شركت جمعى از علماى شیعه و سنى لبنانى مساله را بررسى و بیانیهاى صادر و اشغالگرى اسراییل را محكوم كردیم و به سرعت آماده بازگشت به لبنان شدیم. اما برخلاف انتظار متوجه شدیم كه بیشتر ورودىهاى بیروت از سوى اسراییلىها و یا نیروهاى داخلى همپیمانشان بسته شده است. در تلاش براى رسیدن به بیروت از راه بند امنیتى اسراییلىها در منطقه شرقى بیروت گذشتیم و ناگهان در دام راه بند نیروهاى كتائب در نزدیكى اسراییلىها افتادیم. آنان را متوقف كردند و ما و اتومبیلمان را بازرسى كردند و از داخل اتومبیل برخى اوراق و مصاحبههاى مطبوعاتى را یافتند. ما را به دفتر كتائب در منطقه حازمیه بردند. همراه من پسرم (على) و جمعى از دوستانم بودند.
براى نخستین بار معناى (ربوده شدن ) را درك كردیم. تلاش ما براى مذاكراه با ربایندگان به جایى نرسید. زیرا آنان منتظر دستورهاى بعدى از سوى مقامات بالاتر بودند. در همان حال كه ما را به بازداشتگاه مىبردند، برخى از مردم بامشاهده وضع اسارت ما، مرا به یكدیگر نشان مىدادند و مىگفتند: خمینی… از حسن اتفاق برخى نزدیكان ما شاهد اسارت ما بودند، به بیروت غربى و ناحیه جنوبى آن آمدند و مردم را آگاه كردند.
انتشار خبر ربوده شدن در میان مردم، مقدمه بحرانى سیاسى را فراهم آورده بود. اما پیش از تیرهتر شدن اوضاع، ربایندگان درصدد جبران برآمدند. ناباورانه دیدیم كه آنان -كه پیش از این حاضر به سخن گفتن با ما نبودند- نزد ما آمدند و از ما عذرخواهى كردند و ما را به ناحیه جنوبى بیروت منتقل كردند.
فضل الله درباره عملیاتهاى ترورى كه در معرض آن قرار گرفت چنین مىگوید: نخستین بار در اوایل دهه هشتاد در منطقه (روضه الشهیدین) نزدیك محله الغبیرى بیروت، زمانى كه براى ایراد سخنرانى در حسینیه الشیاح به آنجا مىرفتم، در كمین نظامىاى افتادیم كه یكى از احزاب عربى (بعث عراق) بر سر راه ما نهاده بود. بارانى از گلوله به سمت اتومبیل هیات ما سرازیر شد، به گونهاى كه بسیارى از گلولهها به اتومبیل جلویى و عقبى اصابت كرد . اما تیرى به اتومبیل ما نخورد و ما به شكل طبیعى راه خود را ادامه دادیم و در موعد مقرر در حسینیه سخنرانى كردم ولى ماجرا ترور را براى مردم باز نگفتم.
مدتى پس از از این عملیات ناكام گروهى مسلح وارد منزلم در منطقه (الغبیرى) شدند و برنامهاشان این بود كه پس از كشتن پاسداران به اتاقم هجوم آورند. آنان به شكلى كاملاً امنیتى وارد خانه شدند و پاسداران كه احساس كردند اوضاع غیر عادى است، با آنان درگیر شدند و یكى از پاسداران منزل به شهادت رسید ولى عملیات تروریستها ناكام ماند.
عملیات ترور سوم به گونهاى متفاوت انجام شد. این بار تروریستها، كمى پیش از اذان صبح موشكى را به سمت اتاق خوابم -در ساختمان آپارتمانى- شلیك كردند اما این موشك به خطا به یك طبقه پایینتر _یعنى طبقه چهارم- اصابت كرد.
در همان زمان به گروهى از خبرنگاران كه از من چیزى براى گفتن مى خواستند گفتم: تصور مىكردم كسى كه در كنار شما نشسته است دیگر در معرض عملیات ترور قرار نخواهد گرفت اما دیدم كه مساله برعكس است.
همین مساله سبب شد تا به توصیه مقامات امنیتى اسلامى از منطقه (الغبیرى) كه نزدیك به مناطق حضور سازمانهاى فلسطینى و ناامن بود به منطقه (بئرالعبد) انتقال یابم)
اما انفجار بزرگ 1984م كه هدف آن كشتن من بود، در پاسخ به عملیات انفجار مقر مار نیز و المظلیین (مقر نیروهاى امریكایى و فرانسوى) رخ داد. زیرا دستگاههاى تبلیغاتى در آن زمان سعى كردند تا مرا مسئول این انفجارها معرفى كنند. استناد آنها به گزارشهاى مقامهاى اطلاعاتى محلى در منطقه شرقى بیروت بود كه گزارش كرده بودند كه من به دو جوان شهادت طلب كه آن دو عملیات را اجرا كردند، تبریك گفتهام و به آنان در صورت انجام این عملیات بشارت بهشت را دادهام و پیش از انجام عملیات براى تكمیل برنامه و اطمینان از موفقیت آن به این مواضع سركشى كردهام. دستگاههاى تبلیغاتى هم این افسانهها را كه شبیه رخدادهاى شگفت رمانها یا نمایشنامهها بود، بال و پر مى دادند.
به این ترتیب تبلیغات جهانى با شاخ و برگ دادن به این گزارش، نام مرا در ردیف عناوین عمده قرار داد. به تصور من این آغاز برنامهریزى براى ترور من بود. اما باید به این گزراشها، اطلاعاتى را بیفزایم كه بعدها از میان اسناد امریكایى به دست آوردیم و نشان مىدهد كه مساله فراتر از حد اتهام دست داشتن در انفجار مقر مارنیز (مقر نیروهاى نظامى امریكایى) بود. مساله این بود كه من عنصرى دردسر ساز براى سیاست امریكا در لبنان بودم. این اطلاعات را از طریق روزنامه واشنگتن پست -مدتى پس از انفجار بئرالعبد- به دست آوردیم. بعدها نیر در كتاب "پرده" (خاطرات ویلیام كیسى رییس سازمان اطلاعات مركزى امریكا) خواندیم كه وى در ضمن خاطراتش از جلسهاى كه با امیر بندر بن سلطان بن عبدالعزیز سفیر عربستان سعودى در یكى از قهوهخانههاى واشنگتن داشته سخن مىگوید. براساس آنچه در كتاب آمده ویلیام كیسى و بندر بن سلطان در آن جلسه به این نتیجه مىرسند كه من عنصرى ناخوشایند براى سیاست امریكا هستم و باید ازدست من خلاص شوند. امیر بندر بن سلطان چكى به مبلغ سه میلیون دلار جهت مخارج ترور من به سازمان سیا تحویل مىدهد. زیرا بنابر آنچه در این كتاب آمده، كنگره امریكا با هزینه شدن مخارج چنین عملیاتى از بودجه كنگره امریكا موافقت نمىكرد. سازمان سیا براى انجام این عملیات یكى از مأموران سازمان اطلاعاتى انگلستان را به لبنان اعزام مىكند و او نیز با اجیر كردن عدهاى مزدور در اطلاعات ارتش لبنان -كه در آن زمان تحت ریاست سرهنگ سیمون قسیس بود - و نیز به كارگیرى مردان و زنانى - غالباً از منطقه "مشغره" در بقاع غربى- شبكه ترور را سازماندهى و مدت یك سال كامل براى تكمیل برنامهاشان برنامهریزى كردند. آنان اتومبیل مرگ را كه انباشته از مواد منفجره بود به نزدیك منزلم در منطقه بئر العبد منتقل كردند تا مرا ترور كنند. براساس برنامه آنان من مىبایست در لحظه انفجار اتومبیل به محل توقف آن رسیده باشم. اما الطاف خداى بزرگ سبب ناكامى عملیات كینهتوزانهاشان شد. شكست این عملیات از آنرو بود كه من پس از اتمام نمازجمعه در حالى كه خسته بودم آماده بازگشت بودم كه زنى مومن از آشنایان نزد من آمد. او پس از خروج از مسجد استخاره كرده بود كه براى مشورت و صحبت درباره برخى مسایل شرعى و مشاكل شخصاش نزد من بیاید. از قضا نتیجه استخارهاش هم خوب بود. ابتدا به خاطر خستگى ناشى از 5 ساعت فعالیت حال شنیدن حرفهایش را نداشتم و از او خواستم به منزلم بیاید. اما او اصرارى فوقالعاده داشت كه همان جا حرفهایش را با من در میان بگذارد. ناچار پذیرفتم و او هم حرفهایش را زد. نمىدانستم كه این مشیت الاهى است. اتفاقاً در همین لحاظات اتومبیلى شبیه اتومبیل ما به نزدیكى منزل ما رسید. هدایت كنندگان عملیات كه گمان مىكردند اتومبیل ما به محل مورد نظرشان رسیده است، دگمه را فشار دادند و اتومبیل كار گذاشته را منفجر كردند. در زمان انفجار من در مسجد بودم و به صحبتهاى آن زن گوش مىكردم. اگر آن زن مرا معطل نكرده بود در زمان انفجار در همان مكان مىبودم. جالب توجه است كه برخى رادیوهاى محلى لبنان پنج دقیقه پس از عملیات اعلام كردند كه فضلالله در این انفجار نابوده شده است و این نشان مىدهد كه براى ترور من علاوه بر برنامهریزى امنیتى، برنامهریزى تبلیغاتى هم شده بود.
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع:fararu.com
www.seemorgh.com/news
منبع:fararu.com
