شش سال پیش، هنگامی که نامش در فهرست انتخاباتی اصولگرایان برای انتخابات مجلس شورای اسلامی قرار گرفت کمتر کسی او را می شناخت.
اما او فرزند بزرگترین متفکر سیاسی انقلاب اسلامی، استاد مرتضی مطهری بود و همین کافی بود تا مردم تهران به او اعتماد کرده و وی را به عنوان نماینده خود به مجلس شورای اسلامی بفرستند، بخصوص آنکه اصولگرایان از او برای شرکت در انتخابات حمایت کرده بودند.
علی مطهری قبل از آن، نقدهای تند و تیزی در روزنامه کیهان علیه اصلاحات و اصلاح طلبان می نوشت و این کافی بود تا اصولگرایان به او اعتماد کنند. اما این همراهی دیری نپایید و او تنها چند ماه پس از روی کار آمدن دولت احمدی نژاد به سرسخت ترین منتقد دولت در اردوگاه اصولگرایان تبدیل شد.
به نظر می رسد فاصله او از حامیان دولت هر روز بیشتر و بیشتر می شود، نکته ای که خود نیز آن را تایید می کند اما اصرار دارد قبل از هر چیز باید تعریف مشخصی از اصولگرایی ارائه شده و بر مبنای آن تحلیل و ارزیابی شود.
به گزارش الف، هفته نامه سروش با دکتر علی مطهری استاد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، در خانه اش در تهران درباره تلویزیون، سیاست و فرهنگ گفتوگو کرده است:
باید این فرهنگ در كشور نهادینه شود كه به بهانه شرایط كشور این وظایف تعطیل نشود. باید جامعه ما به آن حد از رشد اجتماعی و سیاسی برسد كه حتی در حالی كه كشور زیر بمباران دشمن است مثلا سئوال از رئیس جمهور در كمال آرامش انجام شود و یك امر طبیعی باشد.
وحدت برای این است که اصولی باقی بماند، اگر قرار است اصولی باقی نماند که وحدت دیگر به درد نمیخورد.
معتقدم اگر مشکلی مثل کهریزک ایجاد میشود یا حادثهای مغایر حقوق بشر در کشور رخ می دهد، ما باید اولین نفری باشیم که اعتراض میکنیم. قبل از اینکه دیگران بگویند اصولگرایان باید بگویند.
اگر یك دهم اظهارات و موضعگیریها و اقدامات فرهنگی مسئولان در دوره فعلی، در دوره اصلاحات وجود داشت، آقایان اصولگرا اعتراض میكردند، فریاد میزدند و حتی كفنپوش به خیابان میآمدند، اما الان برخی از آنها خیلی عادی از كنار آن میگذرند و این مسئله نشان میدهد كه اینها اصولگرا نیستند.
به بهانههای مختلف کنار میکشیم. گاهی هم چون میخواهیم از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنیم، رهبری و ولایت فقیه و تضعیف نظام را بهانه میکنیم.
اینکه رئیس جمهور خیلی راحت بیاید بگوید من این قانون را قبول ندارم و اجرا نمیکنم، پدیده بسیار زشت و نوظهوری است. این نشانه استبداد است. به علاوه من نماینده مجلس هستم و وظیفه دارم از حقوق مردم دفاع كنم.
الان چند ماه است که ایشان قانون تسهیلات ارزی به مترو را اجرا نمیکند. با اینکه قانون کشور است میگوید اجرا نمیکنم، این یعنی چه؟ یا اینکه اکنون چند ماه است برخلاف قانون اساسی مصوبات دولت به مجلس ارسال نمیشود، چه معنایی میتواند داشته باشد؟
به نظر میرسد شما در میانه جناحهای سیاسی كشور وضعیت نامشخصی دارید. از نظر دیدگاههای سیاسی كم و بیش از اصولگرایان فاصله گرفته اید، اما از نظر مباحث فرهنگی نه تنها با اصلاحطلبان هیچ قرابتی ندارید بلكه در میان اصولگرایان نیز در حد نهایی آن قرار گرفتهاید.
بله، من این نظر را تا حد زیادی تأیید میكنم و اساساً مشكل من با اصولگرایان و اصلاحطلبان هم همین است. من میگویم به همان اندازه كه بر آزادی بیان تأكید میكنیم، باید با لیبرالیسم و رهاسازی فرهنگی و تصور نامحدود بودن آزادیهای اجتماعی هم مقابله كنیم.
فكر نمیكنید اینجا دچار تناقض میشوید؟
چرا؟
چون نمیشود از آزادی بیان در حد بالای آن سخن گفت و از آن طرف آزادیهای اجتماعی را محدود كرد. در هر صورت هر دوی آنها نوعی و شاخهای از آزادی هستند و نمیتوان یكی را پذیرفت و دیگری را نه.
آزادی اقسام مختلفی دارد و همه این اقسام یك حكم ندارند. من معتقد به آزادی بیان در حد عالی آن هستم ولی آزادیهای اجتماعی را نامحدود نمیدانم.
در هر صورت آزادی، آزادی است. نمیشود یكی نامحدود و دیگری محدود باشد.
البته هیچ كدام از آنها نامحدود نیست. هر كدام از این اقسام آزادی، فلسفه خودش را دارد. اینكه میگوییم تفكر و بیان باید آزاد باشد به خاطر این است که قوه تفكر یك استعداد خدادادی است و نمیتوان آن را محدود كرد. آنچه كه باید محدود باشد تفكر نیست، نفاق و فریب است. در واقع وجود هر استعدادی در انسان منشأ یك حق است. وجود قوه تفكر و اندیشه در انسان منشأ حق آزادی فكر و به دنبال آن آزادی بیان است یا مثلاً میل به جنس مخالف در انسان منشأ حق ازدواج است.
نمیتوان اینها را محدود كرد. ولی ما در آزادیهای اجتماعی میگوییم كه مصلحت فرد و مصلحت اجتماع نیز در این آزادیها دخالت دارد. برخلاف غرب كه مرز آزادی اجتماعی را آزادی دیگران میداند و میگوید فرد تا جایی آزاد است كه آزادی او خدشهای به آزادی دیگران وارد نكند، ما میگوییم علاوه بر این، مصلحت خود فرد و مصلحت جامعه نیز آزادی اجتماعی را محدود می كند.
البته همان طور كه گفتم آزادی تفكر و آزادی بیان نیز بدون مرز نیست، مرز آن نفاق و دروغ و نیرنگ و فریب مردم است. معیارها در آزادی بیان و آزادی اجتماعی با هم متفاوت است.
به هر حال تایید میكنید كه فاصله شما با اصولگرایان در حال زیاد شدن است؟
اغلب اصولگرایان نظرات ما را درباره آزادیهای اجتماعی قبول دارند. فقط در موضوع آزادی بیان است كه ما با آنها مشكل داریم و البته با اصلاحطلبان هم درباره آزادیهای اجتماعی مقداری اختلاف نظر داریم. اگر الان میبینید اصولگرایان در برابر برخی نظرات درباره آزادیهای اجتماعی، به ویژه نظرات رئیسجمهور و اطرافیانش واكنشی نشان نمیدهند، به خاطر تعصبات گروهی و جناحی است.
به نظر میرسد در حال حاضر از نظر فرهنگی هم، میان اصولگرایان طیفبندی مشخصی به وجود آمده؛ بخشی خواستار آزادیهای اجتماعی بیشتر هستند و برخی معتقد به كنترل و نظارت بیشتر. ظاهراً شما هم جزو منتقدان آن نوع آزادیهایی هستید كه رئیسجمهور و اطرافیانش مطرح میكنند.
تا حدودی این چنین است. پیروان آقای احمدینژاد و آقای مشایی در میان اصولگرایان، نگاه خاصی به آزادیهای اجتماعی دارند كه البته اغلب اصولگرایان این دیدگاه را قبول ندارند. حتی بسیاری از طرفداران دولت نیز این نگاه را قبول ندارند، اما به دلیل تعصبات جناحی سكوت كردهاند.
چرا فكر میكنید دیدگاه آقایان احمدینژاد و مشایی در این زمینه اشتباه است؟
چون با مبانی اسلام سازگار نیست. اتفاقاً تناقضی كه در جریان اصولگرایی پیش آمده مربوط به همین موضوع است. اگر یك دهم اظهارات و موضعگیریها و اقدامات فرهنگی مسئولان در دوره فعلی، در دوره اصلاحات وجود داشت، آقایان اصولگرا اعتراض میكردند، فریاد میزدند و حتی كفنپوش به خیابان میآمدند، اما الان برخی از آنها خیلی عادی از كنار آن میگذرند و این مسئله نشان میدهد كه اینها اصولگرا نیستند.
شاید الان كه آقای احمدینژاد در مصدر قدرت قرار گرفته دریافته كه برای اداره كشور، دیدگاهها هم باید عوض شود و با مواضع و نظرات برخی اصولگرایان نمیتوان كشور را اداره كرد.
ملاك، دیدگاه یك شخص یا تغییر و تحول در دیدگاه او نیست. ملاك همان اصولی است كه اسلام گفته است. اسلام گفته امر به معروف و نهی از منكر، آنجا كه نیاز به اعمال قدرت است، وظیفه دولت است و نه مردم. دولت اسلامی وظیفه دارد در این جاها وارد شود. پس یك رئیسجمهور نمیتواند بگوید من این نظر را قبول ندارم. آقای احمدینژاد اگر این را قبول نداشته، اصلاً نباید كاندیدا میشده است. همچنین نمیتواند بگوید من نگاه دیگری داشتم و حالا نظرم عوض شده است و من قانون را اجرا نمیكنم.
البته ایشان پنج سال پیش هم همین نظرات را داشتند و در رقابتهای انتخاباتی گفتند چه معنی دارد ما به موی جوانهایمان گیر بدهیم و...
بحث امر به معروف و نهی از منكر بحث موی جوانها نیست. اینها بحثهای انحرافی است، در واقع مغالطه است، صورت مسئله را عوض كردن و بعد پاسخ دادن است.
حتی در امر به معروف و نهی از منكر هم گفته شده كه به شرط اینكه احتمال تأثیر دهید واجب است و در غیر این صورت نه.
گفته شده احتمال تأثیر بدهید و مفسده ای هم بر آن مترتب نباشد.البته بستگی به موضوع امر به معروف و نهی از منكر دارد.بسته به اهمیت موضوع، معنی اینها هم فرق می كند.
در بحث مربوط به دولت هم همین است. اگر حكومت احتمال تأثیر ندهد چرا بیاید خودش را درگیر این كار كند؟
احتمال تأثیر به روشنی وجود دارد.
یعنی میگویید با استفاده از پلیس و نیروی انتظامی، احتمال تأثیر وجود دارد؟
نظارت بر امور فرهنگی منحصر در كار پلیسی نیست،
كار پلیسی آخرین مرحله و در موارد خاص است. راههای مختلفی برای دولت وجود دارد، میتواند از ادارات دولتی شروع كند. همین كه مردم بدانند دولت روی این موضوع حساس است، نیمی از مشكل حل است، اما وقتی ببینند رئیسجمهور كشورشان حساسیتی نسبت به این موضوع ندارد، اوضاع بدتر میشود، كما اینكه شما دیدید بعد از مصاحبه تلویزیونی رئیسجمهور اوضاع خیلی بدتر شد و این كار درستی نبود.
منكر و مشكل از نظر شما فقط به بدحجابی زنان منحصر میشود؟ بعضی می گویند به اندازهای كه ما به روسری و حجاب زنان پرداختهایم، به منكرهای دیگر نپرداختهایم. فكر نمیكنید ما تا اندازهای باطن قضایا را رها كرده و به ظاهر چسبیدهایم؟ ظاهرا از نظر شما منكر منحصر به بد حجابی است.
از كجای حرف من این مطلب را نتیجه گرفتید؟ اتفاقا دولتها تا كنون به این مسئله نپرداخته اند، هر چه بوده از طرف مردم یا روحانیت بوده است، اقشاری كه واقعا دین دارند. به علاوه، ظاهر و باطن هر دو باید درست باشد، هیچ كدام را نمی توان به بهانه دیگری رها كرد. درباره سایر منكرات هم زیاد سخن گفته میشود، اما محدودیتهایی وجود دارد، مثلاً اگر شما الان از مسئولان رده بالای دولت انتقاد صریح كنید چاپ نمیشود. هر روزنامهای هم بخواهد این انتقادات را بنویسد توقیف میشود و یا اگر سایتی بخواهد این حرفها را منتشر كند، برایش دردسر درست میكنند. الان چند ماهی است كه مصاحبههایی كه با خود من انجام میشود كامل چاپ نمیشود. هر جایی كه احتمال میرود به رئیسجمهور یا دولت بربخورد حذف میشود. میگوییم چرا حذف كردید؟ میگویند اگر چاپ كنیم روزنامهمان را میبندند. شما در این وضعیت میخواهید نهی از منكر كنیم؟ متأسفانه فضا را بستهاند. یك فضای نیمهخفقانی حاكم شده است. تا یكسال پیش حرفها راحت گفته میشد، اما الان شرایط عوض شده است. در عین حال این درست نیست كه به دلیل متوقف ماندن برخی ارزشهای دیگر، ما بیاییم و جلو اقدامات دیگر را بگیریم.
شما چه در دوره اصلاحات و چه الان همیشه منتقد وضع موجود بودهاید. برادر دیگر شما هم همین انتقادها را البته بهمراتب صریحتر و شفافتر مطرح میكند. این ویژگی، یك خصلت فردی است یا نتیجه تربیت خانوادگی شماست؟
این در واقع روش اسلامی است، عمل به توصیه ای است كه امیرالمومنین علی علی السلام كرده است كه می فرماید از من در خفا و آشكار انتقاد كنید. فكر میكنم چون با آثار شهید مطهری خیلی مأنوس بودهام و در سی سال گذشته، شب و روز من با مطالعه آثار ایشان و در زمینه تنظیم و تدوین آثارشان طی شده و در این سالها اینقدر نوارهای ایشان را برای تنظیم مطالب گوش كردهام كه گاهی با صدای ایشان به خواب میروم، لذا فكر میكنم انحرافشناسی ما هم نتیجه انس با آثار شهید مطهری است. خیلی زود متوجه میشویم كه این مواضع با آن اصول منافات دارد.
یعنی اگر استاد مطهری الان در قید حیات بودند، مثل شما وضع موجود چه در دوره اصلاحطلبان و چه اصولگرایان را برنمیتابیدند؟
بدون شك. قطعاً ایشان هم این حساسیتها را داشتند، كما اینكه در آثارشان وجود دارد. قطعاً اگر امروز حضور داشتند، این وضعیت آزادی بیان را نمیپذیرفتند و راجع به رهاسازی فرهنگی هم حساسیت نشان میدادند. البته من نمیتوانم از جانب ایشان صحبت كنم، ولی كسی كه آثارشان را مطالعه كرده باشد، درمییابد كه ایشان این حساسیتها را دارند.
ظاهراً شما میگویید وضعیت آزادیها در كشورمان در حال حاضر برعكس شده است، یعنی به جای اینكه آزادی بیان در حد اعلا باشد، ولنگاری اجتماعی كنترل شود، الان برعكس عمل میشود.
تا حدودی این چنین شده است. البته یك مقدار قضایا سیاسی شده است. من الان هم شك دارم این سیاستهای دولت از روی اعتقاد باشد. حرفهایی كه اینها درباره حجاب، كراوات و... میزنند بعید است از روی اعتقاد باشد.
اگر از روی اعتقاد نباشد، پس چیست؟
شابد به خاطر اهداف سیاسی است.
یعنی چه؟
شاید به دنبال این هستند كه رأی برخی از مردم را با خود داشته باشند. این با اصولگرایی سازگار نیست. ما باید به اصول پایبند باشیم؛ فارغ از اینكه مردم رأی بدهند یا ندهند. ما باید حرف خودمان را بزنیم. باید با مردم صادق باشیم و بگوییم نگاه فرهنگیمان چیست. بهتر بود آقای احمدینژاد پنج سال پیش میآمد و دیدگاههای خودش را شفاف میگفت. بسیاری از مردم چون فكر میكردند ایشان اصولگرا و حزباللهی است، به ایشان رأی دادند.
آقای احمدی نژاد که در تبلیغات انتخاباتی هم صراحتا این حرفها را زده است. ضمنا اگر دیگران شما را متهم کنند که برای جذب آراء عده ای طرفدار آزادی بیان هستید می پذیرید؟
به هیچ وجه ایشان در تبلیغات انتخاباتی سال84 صراحتا این حرفها را نزد، در تبلیغات انتخاباتی سال88 هم اشاره ای كرد و گذشت. در مورد قسمت دوم سئوال، هركسی حق دارد این احتمال را بدهد. مهم این است كه این حدس درست است یا نه. ضمنا این قیاس یك قیاس مع الفارق است، زیرا قبول نداشتن وظیفه دولت در نظارت بر امور فرهنگی مخالف اسلام است و تاكید بر آزادی بیان موافق اسلام. اولی استفاده از ابزار نامشروع است و دومی استفاده از ابزار مشروع.
پس در هر صورت شما میگویید آقای احمدی نژاد اصولگرا نیست؟
بله. من قبلاً هم گفتهام كه این گروه را اصولگرا نمیدانم؛ نه اصولگرا و نه اصلاحطلب. اینها یك گروه خاصی هستند با مبانی فكری خاص.
یعنی چه؟
اینها نگاهی خاص به اسلام دارند؛ همین نگاهی كه به مسائل فرهنگی دارند، آنها را از اصولگرایان جدا میكند. مشكل دیگر، نگاه آنها به روحانیت است و همچنین نگاهی كه به ولایت فقیه دارند. اینها ظاهراً مقصودشان از ولایت، ولایت امام زمان (عج) است و كمتر به ولایت فقیه توجه دارند. تاكید بیش از حد آنها بر مساله مهدویت، این احتمال را تقویت می كند.
شما خودتان با قاطعیت حرف نمی زنید و می گوئید "ظاهرا" ، فكر نمیكنید دارید به آنها تهمت میزنید؟
اینها چیزهایی است كه خودشان مطرح كردهاند.
به نظر شما در مبانی ولایت فقیه مشكل یا نظر متفاوتی دارند؟
اینها به نوعی خودكفایی در شناخت اسلام معتقدند، یعنی ما خودمان بدون واسطه میفهمیم. به همین دلیل اعتقاد چندانی به روحانیت و مراجع تقلید ندارند، لذا حرف مراجع برای آنها اهمیت چندانی ندارد.
کجا چنین حرفی زده اند؟
حرفها و عملشان نشان می دهد.
اما اغلب روحانیون در كشور از دولت و به ویژه آقای احمدینژاد حمایت میكنند.
این طور نیست. این به خاطر ملاحظه رهبری است، چون رهبر انقلاب فعلاً از دولت حمایت میكنند آنها هم حمایت میكنند.
یعنی رهبری از دولتی حمایت می کنند که ولایت فقیه را قبول ندارد و اعتقاد به روحانیت هم ندارد؟
نه، دولتی كه برداشت خاصی از ولایت فقیه دارد و گاهی هم از دستورات ولی فقیه تمرد می كند و احساس خودكفایی نسبت به شناخت اسلام دارد و در این زمینه احساس نیاز به روحانیت نمی كند. مصلحت كشور فعلا اقتضا می كند كه رهبری از این دولت حمایت كنند. البته دیگران می توانند انتقاد كنند.
اما شاید دلیل حمایت اغلب روحانیون از آقای احمدی نژاد این باشد که تضعیف دولت اصولگرا ـ كاری كه شما الان دارید انجام میدهید را درست نمیدانند.
نه، اینكه یك دولت اسم خودش را اصولگرا بگذارد و چون اسمش اصولگرا شد ما همه ساكت باشیم، حرف درستی نیست. اتفاقاً این یكی از انحرافات اصولگرایان است. میگویند انتقاد نكنید، چون باعث تقویت اصلاحطلبان میشود یا باعث تقویت سران فتنه میشود. من این حرفها را قبول ندارم. اتفاقاً اصولگرایان باید خودشان ضعفهایشان را برطرف كنند؛ وگرنه به سرنوشت اصلاحطلبان دچار خواهند شد. اخیرا من خدمت رهبری بودم، از عدم مقابله دولت با رواج الفاظ لاتین و عدم اجرای قانون عفاف و حجاب انتقاد كردم و گفتم ما درباره این دو مسئله از وزیر ارشاد و وزیر كشور سئوال كردیم و اینها به كمیسیون فرهنگی آمدند. ایشان گفتند حرفهای حقی است، سئوال از وزیر باید همین گونه سئوالهای اساسی باشد نه سئوالهایی كه وقت مجلس و دولت را می گیرد. بنابراین ایشان با انتقاد موافق اند.
فكر نمیكنید ایرادها و ضعفها را كه شما به این شكل مطرح كرده و میكنید بیشتر به تضعیف اصولگرایان میانجامد؟
اتفاقاً باعث تقویت میشود.
اینكه چنددستگی در جریان اصولگرا به وجود بیاید، تقویت است؟
همین كه در جریان اصولگرا چند نفری الان هستند كه انتقاد میكنند و به دنبال اصلاح جریان اصولگرایی هستند، تقویت است. این باعث میشود جریان اصولگرایی از بین نرود. اگر همه اصولگراها به همان شكل افراطی بودند، الان هیچ اثری از اصولگرایی باقی نمانده بود.
ولی قرائن و شواهد نشان میدهد آن تفكر بیشتر مورد قبول توده مردم قرار گرفته است.
اینطور نیست. چون قدرت و رسانه در دست این جریان است، این طور نمود دارد، اما در بدنه اجتماعی این چنین نیست. اینها سروصدایشان زیاد است، اما واقعیت این نیست.
شما راه حلی برای اصلاح روند سراغ ندارید؟
راه حل، گفتوگوست. بسیاری از اصولگراها الان به حرفهایی که ما قبلاً میزدیم رسیدهاند. من در سال 85 نامه سرگشادهای به آقای احمدینژاد نوشتم و نسبت به نگاه فرهنگی ایشان انتقاد کردم. گفتم احساس میشود این نگاه باز فرهنگی با اصولگرایی سازگار نیست. آن موقع، این حرف برای خیلیها عجیب بود. یا در مجلس گفتم رئیس جمهور در مسائل فرهنگی لیبرال است. خیلی از اصولگرایان از حرف من ناراحت شدند. الان همین حرف را خود همان آقایان دارند میزنند. آقای سیداحمد خاتمی، یا آقای سیدمرتضی نبوی و بسیاری از ائمه جمعه و اكثر مراجع عظام تقلید به همین حرف رسیدهاند و میگویند. یا درباره نگاه این گروه به روحانیت، من چند سال پیش در مصاحبهای گفتم که اینها از حیث احساس خودکفایی در شناخت اسلام، به گروه فرقان شباهت دارند، از نظر نادیده گرفتن روحانیت و احساس استغنا شبیه این گروه هستند. امروز میبینید که آقای مرتضی نبوی هم شبیه همین حرفها را میزند، میگوید اینها گروه شبه اصولگرای منهای روحانیت هستند.
ایشان این دیدگاه را به رئیس جمهور هم نسبت میدهد یا فقط به اطرافیان او؟
درباره این گروه به طور كلی صحبت كرده اند.
چون برخی معتقدند حرفها و دیدگاههای آقای مشایی لزوماً دیدگاه رئیسجمهور نیست و مشایی حرفهای خودش را میزند.
نه، الان که دیگر نمیشود این دو را از هم جدا کرد. آقای احمدینژاد بارها بهصراحت دیدگاههای مشایی را تایید کرده است. الان آقای نبوی و دوستانشان هم همین حرفها را میزنند؛ در حالی که تا دو، سه سال پیش همین حرفها برای آنها خیلی عجیب بود. الان خیلی از اصولگرایان به حرفهایی که من میگفتم، رسیدهاند.
در عین حال من معتقدم با گفتوگو و با مشخص کردن دقیق مبانی و اصول میتوانیم با هم صحبت کنیم و به نتیجه برسیم تا مبانی مشخص شود، هر کس قبول داشت در این دایره بماند، هر کس قبول نداشت بیرون برود، کلیگویی فایدهای ندارد.
یعنی مبانی روشن شود، اگر آقای احمدینژاد و آقای مشایی و دوستانشان در این دایره قرار نگرفتند، از جناح اصولگرا خارج شوند؟
بله، هر کسی که در دایره قرار نگرفت. ما الان نیاز به بازنگری در اصولگرایی داریم. باید بگوییم مبانی ما به صورت ریز و جزئی چیست؟ اینکه بگوییم مبنای ما ولایت فقیه، قانون اساسی، خط امام و … است، کافی نیست. اینها الفاظ مشترکی است که هر کسی برای خودش معنایی از آن اراده میکند.
این مبانی را شما می خواهید تعیین کنید؟
هر كسی كه مایل است.اگر من تعیین كنم بر اساس نظرات امام، شهید مطهری و رهبری تعیین می كنم.
باید به طور دقیق روشن شود كه التزام به ولایت فقیه یعنی چه؟ مثلا اگر در زمان انتخابات، ما به این نتیجه رسیدیم که نظر ولی فقیه به یک نامزد است، آیا ما مجاز هستیم فرد دیگری را معرفی کنیم یا به او رأی دهیم؟ این مشکلی است که در انتخابات اخیر هم داشتیم. امثال ما میگفتیم آقای احمدینژاد ایرادهایی دارد و باید فرد دیگری معرفی شود. آقای ولایتی را معرفی کردیم و تلاش کردیم نامزد شود، ولی نشد، چون همه میگفتند ما احساس میکنیم تمایل قلبی آقا به آقای احمدینژاد است؛ با اینکه ایشان اصلاً به زبان نیاورده بودند.
من بالاتر از آن میگویم. حتی اگر ایشان به زبان بیاورند، آیا ما مجاز هستیم به سراغ فرد دیگری برویم یا نه؟ من میگویم مجازیم. اصلاً انتخابات یعنی همین؛ یعنی رقابت.
شما آقای احمدی نژاد را متهم می کنید که ولایت فقیه را قبول ندارد، فکر نمی کنید این نظر شما هم با ولایت پذیری در تناقض قرا می گیرد؟
من نگفتم قبول ندارد، گفتم این گروه برداشت خاصی دارند و بیشتر به مساله مهدویت توجه دارند و ایشان تمردهایی هم داشته اند. اما این نظر من چه تناقضی با التزام به ولایت فقیه دارد؟ اتفاقاً نکته ظریف همین جاست. طبیعت انتخابات یعنی اینکه آزاد باشد و رقابتی. اگر شما گفتید ما برویم تمایل رهبری را به نامزدها کشف بکنیم ـ با اینکه ایشان خودشان مایل نیستند روشن شود ـ یا به لطایفالحیل برویم كشف كنیم آقای الف در فلان روز در ملاقاتی با آقا اینطور استنباط کرده که نظر ایشان به فلانی است و بعد همه نامزدها کنار بکشند، من میگویم این غلط است. این اصولگرایی و پیروی از ولایت فقیه نیست. یا مثلاً رهبری اگر در یک مسئلهای، نظری داشتند، آیا یک نماینده مجلس مجاز است برخلاف نظر رهبری رأی دهد یا خیر؟ مثلاً درباره تعرفه واردات خودرو. من میگویم مجاز است بر اساس نظر خودش رأی دهد، والا رأیگیری معنا ندارد. یا در مورد رأی اعتماد به وزیران، رهبری میفرمایند سعی کنید به همه رأی دهید. آیا نماینده مجاز است که اگر به این تشخیص رسیده که یک وزیری مناسب نیست رأی ندهد؟ بعضی میگویند همین که نماینده احساس کرد نظر رهبری چیست، دیگر تمام است و باید بر آن اساس رأی داد.اما ما میگوییم به این تشخیص رسیدهایم که این فرد صلاحیت ندارد، رأی منفی میدهیم. آن جایی که شک دارم صالح است یا خیر، چون رهبری توصیه کردهاند، رأی مثبت میدهم. استفتاء اخیر از ایشان كه فرموده اند مرز التزام به ولایت فقیه احكام حكومتی است این مطلب را تایید كند. اتفاقا این استفتاء می تواند اصول گرایان را در مساله ولایت فقیه به وحدت نظر برساند.
پس اگر قرار باشد هرجا نظر، مثل نظر من بود با آن همراهی کنم و آنجا که نبود، نظر خودم را عمل نمایم که اساساً فردی ولایتپذیر هم نباشد همین گونه رفتار میکند. هر جا که نظرش موافق بود رأی میدهد هر جا نبود به نظر خود عمل میکند.
نظر رهبری، یک وقت حکم حکومتی است، همه باید بپذیرند. اینجا اگر کسی مخالف باشد جای چون و چرا نیست. مثلاً حکم حکومتی میدهند که این طرح یا لایحه از دستور مجلس خارج شود. لابد ایشان مصلحتی دیدهاند که حکم دادهاند، ما اینجا باید بپذیریم، ولی جایی که حکمی در کار نیست، ما آزادیم. ما نباید اینجا کاتولیکتر از پاپ شویم و به دنبال کشف نظر رهبری برویم.
سیره امیرالمومنین (ع) و دیگر ائمه چگونه بوده است؟
اگر امیرالمومنین حکم جهاد میداده، طبیعی است که مخالفت با آن، مخالفت با ولی امر بوده و همه باید گردن مینهادند. اما در جاهایی که حکم نبوده، مردم مخیر بودهاند. کما اینکه ایشان خود خطاب به مردم میگویند در خفا و آشکار از من انتقاد كنید.
شما آزادی بیان را جزو اصول میدانید؟
بله، آزادی بیان یکی از اصول مهم است. ببینید، یکی از مهمترین مشکلات ما، نگاهی است که به اصلاحطلبان داریم. یک وحشت بیجایی از اصلاحطلبان در اصولگرایان وجود دارد و یک دیوار ضخیمی میان خود ایجاد کردهاند، بعد فکر میکنند هر انتقادی باعث تقویت آنها میشود و بهتر است در برابر هر اشتباهی سکوت کنیم و هیچ نگوییم تا وحدت از بین نرود. این خیلی غلط است. من معتقدم اگر مشکلی مثل کهریزک ایجاد میشود یا حادثهای مغایر حقوق بشر در کشور رخ می دهد، ما باید اولین نفری باشیم که اعتراض میکنیم. قبل از اینکه دیگران بگویند اصولگرایان باید بگویند.
این موجب تضعیف نظام نمی شود؟
این تضعیف نیست، تقویت نظام است. گاهی ما از این جمله امام (ره) كه حفظ نظام بالاتر از هر چیز دیگر است، سوء برداشت داشته ایم.
در هر صورت باید ما همه اینها را روشن کنیم تا متوجه بشویم اصولگرایی یعنی چه و چه کسی اصولگراست؟ یا آزادی بیان، همه به زبان میگوییم بله تفکر آزاد است، بیان آزاد است، ولی در عمل، ده تا روزنامه را با هم میبندند، دلایل هم خیلی محکم نیست، ولی میبینیم که هیچ صدایی از طرف اصولگرایان بلند نمیشود. این خلاف اصولگرایی است.
اگر صدایی بلند شود، وحدت در اصولگرایان از بین میرود.
خب برود. وحدت برای این است که اصولی باقی بماند، اگر قرار است اصولی باقی نماند که وحدت دیگر به درد نمیخورد. وحدت بر سر چه؟
در مورد استیضاح آقای کردان عدهای میگفتند تضعیف نظام است. اما ما معتقدیم باعث تقویت نظام شد. من میخواهم بگویم دست ما بسته نیست، اما به بهانههای مختلف کنار میکشیم. گاهی هم چون میخواهیم از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنیم، رهبری و ولایت فقیه و تضعیف نظام را بهانه میکنیم. من میگویم یک بار بیاییم بنشینیم اینها را شفاف کنیم و اصولگرایی را از نو تعریف کنیم.
پس راه حل این است که یک طیفبندی جدیدی شکل بگیرد و شکاف را عمیقتر کنیم یا اینکه میشود با از بین بردن شکاف، اصولگرایان را به هم نزدیکتر کرد.
من میگویم راه گفتوگو باز است.
گفتوگویی که نتیجه آن از قبل مشخص است چه ثمری دارد؟
حداقل اول یک بار باید بنشینیم و سئوالاتمان را مطرح کرده و شفاف پاسخ بدهیم.
پاسخ سئوالات را که میدانید.
بله. میدانیم.
خب، دیگر چه کار میتوانید بکنید. یک موقع است که شما میگویید اختلافاتی وجود دارد، ما مینشینیم صحبت میکنیم و بعد توصیه میکنیم که دیدگاهها به هم نزدیک شود. در حالی که دوطرف حرف و نظر خودشان را عین اصولگرایی می دانند نتیجه این گفت و گو چیست؟
حداقل برای اتمام حجت که ایرادی ندارد. ضمن اینكه در مقام گفت و گوی رو در رو بسیاری از نظرات به هم نزدیك می شود. ما تلاش میکنیم، اگر نشد چاره دیگری نیست. والا توافق کردن بر سر یک اصول مبهم و تنها با هدف مبارزه با اصلاحطلبان متحد شدن، کار درستی نیست.
چرا در زمانی که جریان اصولگرایی و حتی نظام در برابر امواج سنگین مخالفان قرار گرفته تصور میکنید باید شکافها شفافتر و روشنتر شود؟ چرا سعی نمیکنید اشکالات را در خفا گوشزد کنید و به دولت و جریان اصولگرایی کمک کنید در جهت خدمت بیشتر به مردم؟
ما این حرفها را ابتدابهساکن رسانهای نکردیم. ما قبلاً با این آقایان کلی صحبت کردهایم و حرفهایمان را زدهایم. من خودم بشخصه با آقای احمدینژاد در این زمینه ها صحبت کردهام. با آقای مشایی هم صحبت کردهام.
آقای احمدینژاد ظاهراً گفته بودند اگر با آقای مشایی صحبت کنید شما را قانع خواهند کرد.
به من نگفته بودند.
ولی فکر کنم توصیه کرده بودند با هم صحبت کنید.
ایشان گفتند "آقای مشایی هم مثل خودت است؛ زلال!" ایشان زلال است اما زلالی که برخی افکارش درست نیست. ما با آقای مشایی در جلسات شورای نظات بر صداوسیما صحبت میکنیم. با اینکه میداند من دیدگاههایش را قبول ندارم ولی حرفهایش را راحت میزند.
در هر صورت ما بحثهایمان را با آنها به صورت خصوصی مطرح کردهایم. اتفاقاً ما با حامیان متعصب دولت بحثهای مختلفی داشتهایم. جالب اینکه اکثر نظرات ما را در مسائل فرهنگی قبول دارند. میگویند قبول داریم ولی حریف نمیشویم.
دولت مجموعهای از سیاست، فرهنگ، اقتصاد، سیاست خارجی و ... است. حال به فرض که شما ایرادی به دیدگاههای دولت در زمینه فرهنگی داشته باشید، این دلیل نمیشود که شما کلیت دولت را زیر سوال ببرید یا با انتقادهای خود آن را تضعیف کنید.
من نقاط قوت دولت را همیشه گوشزد كرده ام. موضع عزتمندانه ای كه در مقابل قدرتهای بزرگ دارد و جدیتی كه در مسئله انرژی هسته ای داشته است یا پركاری آن همیشه مورد تقدیر من بوده است. ولی وقتی ما میبینیم در دولت انحرافاتی به وجود آمده، وظیفه داریم انتقاد کنیم و بگوییم. مثلاً همین قانونگریزی دولت. اینکه رئیس جمهور خیلی راحت بیاید بگوید من این قانون را قبول ندارم و اجرا نمیکنم، پدیده بسیار زشت و نوظهوری است. این نشانه استبداد است. به علاوه من نماینده مجلس هستم و وظیفه دارم از حقوق مردم دفاع كنم.
برخی مخالفین هم در چند وقت اخیر همین حرف ها را زده اند. شما هم دارید همین حرفها را می زنید.
نه به آن شدت، ولی حرف درستی است. این یك واقعیت است که میل به تکروی در آقای احمدینژاد وجود دارد و قابل کتمان نیست. الان چند ماه است که ایشان قانون تسهیلات ارزی به مترو را اجرا نمیکند. با اینکه قانون کشور است میگوید اجرا نمیکنم، این یعنی چه؟ یا اینکه اکنون چند ماه است برخلاف قانون اساسی مصوبات دولت به مجلس ارسال نمیشود، چه معنایی میتواند داشته باشد؟
شما چند وقت پیش هم گفته بودید رابطه دولت و مجلس رو به وخامت است. راه حل جلوگیری از آن چیست؟
راه حل، اصلاح دولت است، راه حل تمکین دولت به قانون است. راه حل اقتدار مجلس است.
مجلس نیاز به اصلاح ندارد؟
در مسئله قانون گریزی دولت باید خود را اصلاح كند و الا هیچ نهادی بی نیاز از اصلاح نیست.
سرانجام این رابطه چه خواهد بود؟
اگر مجلس درست به وظیفه خودش عمل کند و حتی اگر لازم است از رئیس جمهور سؤال کند به نفع کشور خواهد بود.
ارادهای در مجلس برای این کار وجود دارد؟
تا حدودی زمینه آن فراهم است.
پیشبینی شما چیست؟
من معتقدم مجلس باید از خودش استقلال نشان دهد و شخصیت خودش را حفظ کند.مجلس در این مدت تا حدودی تحقیر شده و در حال حاضر منفعل است. من احساس میکنم الان باید از رئیس جمهور در مجلس سوال شود. حال ممکن است عدهای هم مخالف باشند، ولی ما وظیفه خودمان را انجام میدهیم. باید این فرهنگ در كشور نهادینه شود كه به بهانه شرایط كشور این وظایف تعطیل نشود. باید جامعه ما به آن حد از رشد اجتماعی و سیاسی برسد كه حتی در حالی كه كشور زیر بمباران دشمن است مثلا سئوال از رئیس جمهور در كمال آرامش انجام شود و یك امر طبیعی باشد.
چرا کار به اینجا رسیده است؟
به خاطر اینکه مجلس قوی نبوده و به وظیفهاش عمل نکرده است؛ وگرنه کار به اینجا نمیرسید که رئیس جمهور هرگونه بخواهد عمل کند. یک مقدار از رفتار آقای احمدینژاد به دلیل عملکرد مجلس هفتم و ضعف آن مجلس و روحیات آقای حدادعادل است که راه را برای رفتارهای آقای احمدینژاد باز گذاشت. مجلس هشتم مقداری بهتر شد، ولی باز هم آنچه باید باشد نیست و استقلال لازم را ندارد. همچنین ثبات قدم ندارد. گاهی خودی نشان داده ولی بعداً متزلزل ظاهر شده است.
این اشکال به سازوکارهای قانونی برمیگردد یا به ویژگیهای نمایندگان؟
یک مقدار به روحیات هیئت رئیسه مربوط است، یک مقدار به برداشت نادرست برخی نمایندگان از ولایت فقیه. من معتقدم هر آنچه رهبری علنی میفرمایند و در رسانهها منتشر میشود ملاک عمل ماست ولی اینکه گفته شود احساس میشود چنی
اما او فرزند بزرگترین متفکر سیاسی انقلاب اسلامی، استاد مرتضی مطهری بود و همین کافی بود تا مردم تهران به او اعتماد کرده و وی را به عنوان نماینده خود به مجلس شورای اسلامی بفرستند، بخصوص آنکه اصولگرایان از او برای شرکت در انتخابات حمایت کرده بودند.
علی مطهری قبل از آن، نقدهای تند و تیزی در روزنامه کیهان علیه اصلاحات و اصلاح طلبان می نوشت و این کافی بود تا اصولگرایان به او اعتماد کنند. اما این همراهی دیری نپایید و او تنها چند ماه پس از روی کار آمدن دولت احمدی نژاد به سرسخت ترین منتقد دولت در اردوگاه اصولگرایان تبدیل شد.
به نظر می رسد فاصله او از حامیان دولت هر روز بیشتر و بیشتر می شود، نکته ای که خود نیز آن را تایید می کند اما اصرار دارد قبل از هر چیز باید تعریف مشخصی از اصولگرایی ارائه شده و بر مبنای آن تحلیل و ارزیابی شود.
به گزارش الف، هفته نامه سروش با دکتر علی مطهری استاد دانشکده الهیات دانشگاه تهران، در خانه اش در تهران درباره تلویزیون، سیاست و فرهنگ گفتوگو کرده است:
باید این فرهنگ در كشور نهادینه شود كه به بهانه شرایط كشور این وظایف تعطیل نشود. باید جامعه ما به آن حد از رشد اجتماعی و سیاسی برسد كه حتی در حالی كه كشور زیر بمباران دشمن است مثلا سئوال از رئیس جمهور در كمال آرامش انجام شود و یك امر طبیعی باشد.
وحدت برای این است که اصولی باقی بماند، اگر قرار است اصولی باقی نماند که وحدت دیگر به درد نمیخورد.
معتقدم اگر مشکلی مثل کهریزک ایجاد میشود یا حادثهای مغایر حقوق بشر در کشور رخ می دهد، ما باید اولین نفری باشیم که اعتراض میکنیم. قبل از اینکه دیگران بگویند اصولگرایان باید بگویند.
اگر یك دهم اظهارات و موضعگیریها و اقدامات فرهنگی مسئولان در دوره فعلی، در دوره اصلاحات وجود داشت، آقایان اصولگرا اعتراض میكردند، فریاد میزدند و حتی كفنپوش به خیابان میآمدند، اما الان برخی از آنها خیلی عادی از كنار آن میگذرند و این مسئله نشان میدهد كه اینها اصولگرا نیستند.
به بهانههای مختلف کنار میکشیم. گاهی هم چون میخواهیم از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنیم، رهبری و ولایت فقیه و تضعیف نظام را بهانه میکنیم.
اینکه رئیس جمهور خیلی راحت بیاید بگوید من این قانون را قبول ندارم و اجرا نمیکنم، پدیده بسیار زشت و نوظهوری است. این نشانه استبداد است. به علاوه من نماینده مجلس هستم و وظیفه دارم از حقوق مردم دفاع كنم.
الان چند ماه است که ایشان قانون تسهیلات ارزی به مترو را اجرا نمیکند. با اینکه قانون کشور است میگوید اجرا نمیکنم، این یعنی چه؟ یا اینکه اکنون چند ماه است برخلاف قانون اساسی مصوبات دولت به مجلس ارسال نمیشود، چه معنایی میتواند داشته باشد؟
به نظر میرسد شما در میانه جناحهای سیاسی كشور وضعیت نامشخصی دارید. از نظر دیدگاههای سیاسی كم و بیش از اصولگرایان فاصله گرفته اید، اما از نظر مباحث فرهنگی نه تنها با اصلاحطلبان هیچ قرابتی ندارید بلكه در میان اصولگرایان نیز در حد نهایی آن قرار گرفتهاید.
بله، من این نظر را تا حد زیادی تأیید میكنم و اساساً مشكل من با اصولگرایان و اصلاحطلبان هم همین است. من میگویم به همان اندازه كه بر آزادی بیان تأكید میكنیم، باید با لیبرالیسم و رهاسازی فرهنگی و تصور نامحدود بودن آزادیهای اجتماعی هم مقابله كنیم.
فكر نمیكنید اینجا دچار تناقض میشوید؟
چرا؟
چون نمیشود از آزادی بیان در حد بالای آن سخن گفت و از آن طرف آزادیهای اجتماعی را محدود كرد. در هر صورت هر دوی آنها نوعی و شاخهای از آزادی هستند و نمیتوان یكی را پذیرفت و دیگری را نه.
آزادی اقسام مختلفی دارد و همه این اقسام یك حكم ندارند. من معتقد به آزادی بیان در حد عالی آن هستم ولی آزادیهای اجتماعی را نامحدود نمیدانم.
در هر صورت آزادی، آزادی است. نمیشود یكی نامحدود و دیگری محدود باشد.
البته هیچ كدام از آنها نامحدود نیست. هر كدام از این اقسام آزادی، فلسفه خودش را دارد. اینكه میگوییم تفكر و بیان باید آزاد باشد به خاطر این است که قوه تفكر یك استعداد خدادادی است و نمیتوان آن را محدود كرد. آنچه كه باید محدود باشد تفكر نیست، نفاق و فریب است. در واقع وجود هر استعدادی در انسان منشأ یك حق است. وجود قوه تفكر و اندیشه در انسان منشأ حق آزادی فكر و به دنبال آن آزادی بیان است یا مثلاً میل به جنس مخالف در انسان منشأ حق ازدواج است.
نمیتوان اینها را محدود كرد. ولی ما در آزادیهای اجتماعی میگوییم كه مصلحت فرد و مصلحت اجتماع نیز در این آزادیها دخالت دارد. برخلاف غرب كه مرز آزادی اجتماعی را آزادی دیگران میداند و میگوید فرد تا جایی آزاد است كه آزادی او خدشهای به آزادی دیگران وارد نكند، ما میگوییم علاوه بر این، مصلحت خود فرد و مصلحت جامعه نیز آزادی اجتماعی را محدود می كند.
البته همان طور كه گفتم آزادی تفكر و آزادی بیان نیز بدون مرز نیست، مرز آن نفاق و دروغ و نیرنگ و فریب مردم است. معیارها در آزادی بیان و آزادی اجتماعی با هم متفاوت است.
به هر حال تایید میكنید كه فاصله شما با اصولگرایان در حال زیاد شدن است؟
اغلب اصولگرایان نظرات ما را درباره آزادیهای اجتماعی قبول دارند. فقط در موضوع آزادی بیان است كه ما با آنها مشكل داریم و البته با اصلاحطلبان هم درباره آزادیهای اجتماعی مقداری اختلاف نظر داریم. اگر الان میبینید اصولگرایان در برابر برخی نظرات درباره آزادیهای اجتماعی، به ویژه نظرات رئیسجمهور و اطرافیانش واكنشی نشان نمیدهند، به خاطر تعصبات گروهی و جناحی است.
به نظر میرسد در حال حاضر از نظر فرهنگی هم، میان اصولگرایان طیفبندی مشخصی به وجود آمده؛ بخشی خواستار آزادیهای اجتماعی بیشتر هستند و برخی معتقد به كنترل و نظارت بیشتر. ظاهراً شما هم جزو منتقدان آن نوع آزادیهایی هستید كه رئیسجمهور و اطرافیانش مطرح میكنند.
تا حدودی این چنین است. پیروان آقای احمدینژاد و آقای مشایی در میان اصولگرایان، نگاه خاصی به آزادیهای اجتماعی دارند كه البته اغلب اصولگرایان این دیدگاه را قبول ندارند. حتی بسیاری از طرفداران دولت نیز این نگاه را قبول ندارند، اما به دلیل تعصبات جناحی سكوت كردهاند.
چرا فكر میكنید دیدگاه آقایان احمدینژاد و مشایی در این زمینه اشتباه است؟
چون با مبانی اسلام سازگار نیست. اتفاقاً تناقضی كه در جریان اصولگرایی پیش آمده مربوط به همین موضوع است. اگر یك دهم اظهارات و موضعگیریها و اقدامات فرهنگی مسئولان در دوره فعلی، در دوره اصلاحات وجود داشت، آقایان اصولگرا اعتراض میكردند، فریاد میزدند و حتی كفنپوش به خیابان میآمدند، اما الان برخی از آنها خیلی عادی از كنار آن میگذرند و این مسئله نشان میدهد كه اینها اصولگرا نیستند.
شاید الان كه آقای احمدینژاد در مصدر قدرت قرار گرفته دریافته كه برای اداره كشور، دیدگاهها هم باید عوض شود و با مواضع و نظرات برخی اصولگرایان نمیتوان كشور را اداره كرد.
ملاك، دیدگاه یك شخص یا تغییر و تحول در دیدگاه او نیست. ملاك همان اصولی است كه اسلام گفته است. اسلام گفته امر به معروف و نهی از منكر، آنجا كه نیاز به اعمال قدرت است، وظیفه دولت است و نه مردم. دولت اسلامی وظیفه دارد در این جاها وارد شود. پس یك رئیسجمهور نمیتواند بگوید من این نظر را قبول ندارم. آقای احمدینژاد اگر این را قبول نداشته، اصلاً نباید كاندیدا میشده است. همچنین نمیتواند بگوید من نگاه دیگری داشتم و حالا نظرم عوض شده است و من قانون را اجرا نمیكنم.
البته ایشان پنج سال پیش هم همین نظرات را داشتند و در رقابتهای انتخاباتی گفتند چه معنی دارد ما به موی جوانهایمان گیر بدهیم و...
بحث امر به معروف و نهی از منكر بحث موی جوانها نیست. اینها بحثهای انحرافی است، در واقع مغالطه است، صورت مسئله را عوض كردن و بعد پاسخ دادن است.
حتی در امر به معروف و نهی از منكر هم گفته شده كه به شرط اینكه احتمال تأثیر دهید واجب است و در غیر این صورت نه.
گفته شده احتمال تأثیر بدهید و مفسده ای هم بر آن مترتب نباشد.البته بستگی به موضوع امر به معروف و نهی از منكر دارد.بسته به اهمیت موضوع، معنی اینها هم فرق می كند.
در بحث مربوط به دولت هم همین است. اگر حكومت احتمال تأثیر ندهد چرا بیاید خودش را درگیر این كار كند؟
احتمال تأثیر به روشنی وجود دارد.
یعنی میگویید با استفاده از پلیس و نیروی انتظامی، احتمال تأثیر وجود دارد؟
نظارت بر امور فرهنگی منحصر در كار پلیسی نیست،
كار پلیسی آخرین مرحله و در موارد خاص است. راههای مختلفی برای دولت وجود دارد، میتواند از ادارات دولتی شروع كند. همین كه مردم بدانند دولت روی این موضوع حساس است، نیمی از مشكل حل است، اما وقتی ببینند رئیسجمهور كشورشان حساسیتی نسبت به این موضوع ندارد، اوضاع بدتر میشود، كما اینكه شما دیدید بعد از مصاحبه تلویزیونی رئیسجمهور اوضاع خیلی بدتر شد و این كار درستی نبود.
منكر و مشكل از نظر شما فقط به بدحجابی زنان منحصر میشود؟ بعضی می گویند به اندازهای كه ما به روسری و حجاب زنان پرداختهایم، به منكرهای دیگر نپرداختهایم. فكر نمیكنید ما تا اندازهای باطن قضایا را رها كرده و به ظاهر چسبیدهایم؟ ظاهرا از نظر شما منكر منحصر به بد حجابی است.
از كجای حرف من این مطلب را نتیجه گرفتید؟ اتفاقا دولتها تا كنون به این مسئله نپرداخته اند، هر چه بوده از طرف مردم یا روحانیت بوده است، اقشاری كه واقعا دین دارند. به علاوه، ظاهر و باطن هر دو باید درست باشد، هیچ كدام را نمی توان به بهانه دیگری رها كرد. درباره سایر منكرات هم زیاد سخن گفته میشود، اما محدودیتهایی وجود دارد، مثلاً اگر شما الان از مسئولان رده بالای دولت انتقاد صریح كنید چاپ نمیشود. هر روزنامهای هم بخواهد این انتقادات را بنویسد توقیف میشود و یا اگر سایتی بخواهد این حرفها را منتشر كند، برایش دردسر درست میكنند. الان چند ماهی است كه مصاحبههایی كه با خود من انجام میشود كامل چاپ نمیشود. هر جایی كه احتمال میرود به رئیسجمهور یا دولت بربخورد حذف میشود. میگوییم چرا حذف كردید؟ میگویند اگر چاپ كنیم روزنامهمان را میبندند. شما در این وضعیت میخواهید نهی از منكر كنیم؟ متأسفانه فضا را بستهاند. یك فضای نیمهخفقانی حاكم شده است. تا یكسال پیش حرفها راحت گفته میشد، اما الان شرایط عوض شده است. در عین حال این درست نیست كه به دلیل متوقف ماندن برخی ارزشهای دیگر، ما بیاییم و جلو اقدامات دیگر را بگیریم.
شما چه در دوره اصلاحات و چه الان همیشه منتقد وضع موجود بودهاید. برادر دیگر شما هم همین انتقادها را البته بهمراتب صریحتر و شفافتر مطرح میكند. این ویژگی، یك خصلت فردی است یا نتیجه تربیت خانوادگی شماست؟
این در واقع روش اسلامی است، عمل به توصیه ای است كه امیرالمومنین علی علی السلام كرده است كه می فرماید از من در خفا و آشكار انتقاد كنید. فكر میكنم چون با آثار شهید مطهری خیلی مأنوس بودهام و در سی سال گذشته، شب و روز من با مطالعه آثار ایشان و در زمینه تنظیم و تدوین آثارشان طی شده و در این سالها اینقدر نوارهای ایشان را برای تنظیم مطالب گوش كردهام كه گاهی با صدای ایشان به خواب میروم، لذا فكر میكنم انحرافشناسی ما هم نتیجه انس با آثار شهید مطهری است. خیلی زود متوجه میشویم كه این مواضع با آن اصول منافات دارد.
یعنی اگر استاد مطهری الان در قید حیات بودند، مثل شما وضع موجود چه در دوره اصلاحطلبان و چه اصولگرایان را برنمیتابیدند؟
بدون شك. قطعاً ایشان هم این حساسیتها را داشتند، كما اینكه در آثارشان وجود دارد. قطعاً اگر امروز حضور داشتند، این وضعیت آزادی بیان را نمیپذیرفتند و راجع به رهاسازی فرهنگی هم حساسیت نشان میدادند. البته من نمیتوانم از جانب ایشان صحبت كنم، ولی كسی كه آثارشان را مطالعه كرده باشد، درمییابد كه ایشان این حساسیتها را دارند.
ظاهراً شما میگویید وضعیت آزادیها در كشورمان در حال حاضر برعكس شده است، یعنی به جای اینكه آزادی بیان در حد اعلا باشد، ولنگاری اجتماعی كنترل شود، الان برعكس عمل میشود.
تا حدودی این چنین شده است. البته یك مقدار قضایا سیاسی شده است. من الان هم شك دارم این سیاستهای دولت از روی اعتقاد باشد. حرفهایی كه اینها درباره حجاب، كراوات و... میزنند بعید است از روی اعتقاد باشد.
اگر از روی اعتقاد نباشد، پس چیست؟
شابد به خاطر اهداف سیاسی است.
یعنی چه؟
شاید به دنبال این هستند كه رأی برخی از مردم را با خود داشته باشند. این با اصولگرایی سازگار نیست. ما باید به اصول پایبند باشیم؛ فارغ از اینكه مردم رأی بدهند یا ندهند. ما باید حرف خودمان را بزنیم. باید با مردم صادق باشیم و بگوییم نگاه فرهنگیمان چیست. بهتر بود آقای احمدینژاد پنج سال پیش میآمد و دیدگاههای خودش را شفاف میگفت. بسیاری از مردم چون فكر میكردند ایشان اصولگرا و حزباللهی است، به ایشان رأی دادند.
آقای احمدی نژاد که در تبلیغات انتخاباتی هم صراحتا این حرفها را زده است. ضمنا اگر دیگران شما را متهم کنند که برای جذب آراء عده ای طرفدار آزادی بیان هستید می پذیرید؟
به هیچ وجه ایشان در تبلیغات انتخاباتی سال84 صراحتا این حرفها را نزد، در تبلیغات انتخاباتی سال88 هم اشاره ای كرد و گذشت. در مورد قسمت دوم سئوال، هركسی حق دارد این احتمال را بدهد. مهم این است كه این حدس درست است یا نه. ضمنا این قیاس یك قیاس مع الفارق است، زیرا قبول نداشتن وظیفه دولت در نظارت بر امور فرهنگی مخالف اسلام است و تاكید بر آزادی بیان موافق اسلام. اولی استفاده از ابزار نامشروع است و دومی استفاده از ابزار مشروع.
پس در هر صورت شما میگویید آقای احمدی نژاد اصولگرا نیست؟
بله. من قبلاً هم گفتهام كه این گروه را اصولگرا نمیدانم؛ نه اصولگرا و نه اصلاحطلب. اینها یك گروه خاصی هستند با مبانی فكری خاص.
یعنی چه؟
اینها نگاهی خاص به اسلام دارند؛ همین نگاهی كه به مسائل فرهنگی دارند، آنها را از اصولگرایان جدا میكند. مشكل دیگر، نگاه آنها به روحانیت است و همچنین نگاهی كه به ولایت فقیه دارند. اینها ظاهراً مقصودشان از ولایت، ولایت امام زمان (عج) است و كمتر به ولایت فقیه توجه دارند. تاكید بیش از حد آنها بر مساله مهدویت، این احتمال را تقویت می كند.
شما خودتان با قاطعیت حرف نمی زنید و می گوئید "ظاهرا" ، فكر نمیكنید دارید به آنها تهمت میزنید؟
اینها چیزهایی است كه خودشان مطرح كردهاند.
به نظر شما در مبانی ولایت فقیه مشكل یا نظر متفاوتی دارند؟
اینها به نوعی خودكفایی در شناخت اسلام معتقدند، یعنی ما خودمان بدون واسطه میفهمیم. به همین دلیل اعتقاد چندانی به روحانیت و مراجع تقلید ندارند، لذا حرف مراجع برای آنها اهمیت چندانی ندارد.
کجا چنین حرفی زده اند؟
حرفها و عملشان نشان می دهد.
اما اغلب روحانیون در كشور از دولت و به ویژه آقای احمدینژاد حمایت میكنند.
این طور نیست. این به خاطر ملاحظه رهبری است، چون رهبر انقلاب فعلاً از دولت حمایت میكنند آنها هم حمایت میكنند.
یعنی رهبری از دولتی حمایت می کنند که ولایت فقیه را قبول ندارد و اعتقاد به روحانیت هم ندارد؟
نه، دولتی كه برداشت خاصی از ولایت فقیه دارد و گاهی هم از دستورات ولی فقیه تمرد می كند و احساس خودكفایی نسبت به شناخت اسلام دارد و در این زمینه احساس نیاز به روحانیت نمی كند. مصلحت كشور فعلا اقتضا می كند كه رهبری از این دولت حمایت كنند. البته دیگران می توانند انتقاد كنند.
اما شاید دلیل حمایت اغلب روحانیون از آقای احمدی نژاد این باشد که تضعیف دولت اصولگرا ـ كاری كه شما الان دارید انجام میدهید را درست نمیدانند.
نه، اینكه یك دولت اسم خودش را اصولگرا بگذارد و چون اسمش اصولگرا شد ما همه ساكت باشیم، حرف درستی نیست. اتفاقاً این یكی از انحرافات اصولگرایان است. میگویند انتقاد نكنید، چون باعث تقویت اصلاحطلبان میشود یا باعث تقویت سران فتنه میشود. من این حرفها را قبول ندارم. اتفاقاً اصولگرایان باید خودشان ضعفهایشان را برطرف كنند؛ وگرنه به سرنوشت اصلاحطلبان دچار خواهند شد. اخیرا من خدمت رهبری بودم، از عدم مقابله دولت با رواج الفاظ لاتین و عدم اجرای قانون عفاف و حجاب انتقاد كردم و گفتم ما درباره این دو مسئله از وزیر ارشاد و وزیر كشور سئوال كردیم و اینها به كمیسیون فرهنگی آمدند. ایشان گفتند حرفهای حقی است، سئوال از وزیر باید همین گونه سئوالهای اساسی باشد نه سئوالهایی كه وقت مجلس و دولت را می گیرد. بنابراین ایشان با انتقاد موافق اند.
فكر نمیكنید ایرادها و ضعفها را كه شما به این شكل مطرح كرده و میكنید بیشتر به تضعیف اصولگرایان میانجامد؟
اتفاقاً باعث تقویت میشود.
اینكه چنددستگی در جریان اصولگرا به وجود بیاید، تقویت است؟
همین كه در جریان اصولگرا چند نفری الان هستند كه انتقاد میكنند و به دنبال اصلاح جریان اصولگرایی هستند، تقویت است. این باعث میشود جریان اصولگرایی از بین نرود. اگر همه اصولگراها به همان شكل افراطی بودند، الان هیچ اثری از اصولگرایی باقی نمانده بود.
ولی قرائن و شواهد نشان میدهد آن تفكر بیشتر مورد قبول توده مردم قرار گرفته است.
اینطور نیست. چون قدرت و رسانه در دست این جریان است، این طور نمود دارد، اما در بدنه اجتماعی این چنین نیست. اینها سروصدایشان زیاد است، اما واقعیت این نیست.
شما راه حلی برای اصلاح روند سراغ ندارید؟
راه حل، گفتوگوست. بسیاری از اصولگراها الان به حرفهایی که ما قبلاً میزدیم رسیدهاند. من در سال 85 نامه سرگشادهای به آقای احمدینژاد نوشتم و نسبت به نگاه فرهنگی ایشان انتقاد کردم. گفتم احساس میشود این نگاه باز فرهنگی با اصولگرایی سازگار نیست. آن موقع، این حرف برای خیلیها عجیب بود. یا در مجلس گفتم رئیس جمهور در مسائل فرهنگی لیبرال است. خیلی از اصولگرایان از حرف من ناراحت شدند. الان همین حرف را خود همان آقایان دارند میزنند. آقای سیداحمد خاتمی، یا آقای سیدمرتضی نبوی و بسیاری از ائمه جمعه و اكثر مراجع عظام تقلید به همین حرف رسیدهاند و میگویند. یا درباره نگاه این گروه به روحانیت، من چند سال پیش در مصاحبهای گفتم که اینها از حیث احساس خودکفایی در شناخت اسلام، به گروه فرقان شباهت دارند، از نظر نادیده گرفتن روحانیت و احساس استغنا شبیه این گروه هستند. امروز میبینید که آقای مرتضی نبوی هم شبیه همین حرفها را میزند، میگوید اینها گروه شبه اصولگرای منهای روحانیت هستند.
ایشان این دیدگاه را به رئیس جمهور هم نسبت میدهد یا فقط به اطرافیان او؟
درباره این گروه به طور كلی صحبت كرده اند.
چون برخی معتقدند حرفها و دیدگاههای آقای مشایی لزوماً دیدگاه رئیسجمهور نیست و مشایی حرفهای خودش را میزند.
نه، الان که دیگر نمیشود این دو را از هم جدا کرد. آقای احمدینژاد بارها بهصراحت دیدگاههای مشایی را تایید کرده است. الان آقای نبوی و دوستانشان هم همین حرفها را میزنند؛ در حالی که تا دو، سه سال پیش همین حرفها برای آنها خیلی عجیب بود. الان خیلی از اصولگرایان به حرفهایی که من میگفتم، رسیدهاند.
در عین حال من معتقدم با گفتوگو و با مشخص کردن دقیق مبانی و اصول میتوانیم با هم صحبت کنیم و به نتیجه برسیم تا مبانی مشخص شود، هر کس قبول داشت در این دایره بماند، هر کس قبول نداشت بیرون برود، کلیگویی فایدهای ندارد.
یعنی مبانی روشن شود، اگر آقای احمدینژاد و آقای مشایی و دوستانشان در این دایره قرار نگرفتند، از جناح اصولگرا خارج شوند؟
بله، هر کسی که در دایره قرار نگرفت. ما الان نیاز به بازنگری در اصولگرایی داریم. باید بگوییم مبانی ما به صورت ریز و جزئی چیست؟ اینکه بگوییم مبنای ما ولایت فقیه، قانون اساسی، خط امام و … است، کافی نیست. اینها الفاظ مشترکی است که هر کسی برای خودش معنایی از آن اراده میکند.
این مبانی را شما می خواهید تعیین کنید؟
هر كسی كه مایل است.اگر من تعیین كنم بر اساس نظرات امام، شهید مطهری و رهبری تعیین می كنم.
باید به طور دقیق روشن شود كه التزام به ولایت فقیه یعنی چه؟ مثلا اگر در زمان انتخابات، ما به این نتیجه رسیدیم که نظر ولی فقیه به یک نامزد است، آیا ما مجاز هستیم فرد دیگری را معرفی کنیم یا به او رأی دهیم؟ این مشکلی است که در انتخابات اخیر هم داشتیم. امثال ما میگفتیم آقای احمدینژاد ایرادهایی دارد و باید فرد دیگری معرفی شود. آقای ولایتی را معرفی کردیم و تلاش کردیم نامزد شود، ولی نشد، چون همه میگفتند ما احساس میکنیم تمایل قلبی آقا به آقای احمدینژاد است؛ با اینکه ایشان اصلاً به زبان نیاورده بودند.
من بالاتر از آن میگویم. حتی اگر ایشان به زبان بیاورند، آیا ما مجاز هستیم به سراغ فرد دیگری برویم یا نه؟ من میگویم مجازیم. اصلاً انتخابات یعنی همین؛ یعنی رقابت.
شما آقای احمدی نژاد را متهم می کنید که ولایت فقیه را قبول ندارد، فکر نمی کنید این نظر شما هم با ولایت پذیری در تناقض قرا می گیرد؟
من نگفتم قبول ندارد، گفتم این گروه برداشت خاصی دارند و بیشتر به مساله مهدویت توجه دارند و ایشان تمردهایی هم داشته اند. اما این نظر من چه تناقضی با التزام به ولایت فقیه دارد؟ اتفاقاً نکته ظریف همین جاست. طبیعت انتخابات یعنی اینکه آزاد باشد و رقابتی. اگر شما گفتید ما برویم تمایل رهبری را به نامزدها کشف بکنیم ـ با اینکه ایشان خودشان مایل نیستند روشن شود ـ یا به لطایفالحیل برویم كشف كنیم آقای الف در فلان روز در ملاقاتی با آقا اینطور استنباط کرده که نظر ایشان به فلانی است و بعد همه نامزدها کنار بکشند، من میگویم این غلط است. این اصولگرایی و پیروی از ولایت فقیه نیست. یا مثلاً رهبری اگر در یک مسئلهای، نظری داشتند، آیا یک نماینده مجلس مجاز است برخلاف نظر رهبری رأی دهد یا خیر؟ مثلاً درباره تعرفه واردات خودرو. من میگویم مجاز است بر اساس نظر خودش رأی دهد، والا رأیگیری معنا ندارد. یا در مورد رأی اعتماد به وزیران، رهبری میفرمایند سعی کنید به همه رأی دهید. آیا نماینده مجاز است که اگر به این تشخیص رسیده که یک وزیری مناسب نیست رأی ندهد؟ بعضی میگویند همین که نماینده احساس کرد نظر رهبری چیست، دیگر تمام است و باید بر آن اساس رأی داد.اما ما میگوییم به این تشخیص رسیدهایم که این فرد صلاحیت ندارد، رأی منفی میدهیم. آن جایی که شک دارم صالح است یا خیر، چون رهبری توصیه کردهاند، رأی مثبت میدهم. استفتاء اخیر از ایشان كه فرموده اند مرز التزام به ولایت فقیه احكام حكومتی است این مطلب را تایید كند. اتفاقا این استفتاء می تواند اصول گرایان را در مساله ولایت فقیه به وحدت نظر برساند.
پس اگر قرار باشد هرجا نظر، مثل نظر من بود با آن همراهی کنم و آنجا که نبود، نظر خودم را عمل نمایم که اساساً فردی ولایتپذیر هم نباشد همین گونه رفتار میکند. هر جا که نظرش موافق بود رأی میدهد هر جا نبود به نظر خود عمل میکند.
نظر رهبری، یک وقت حکم حکومتی است، همه باید بپذیرند. اینجا اگر کسی مخالف باشد جای چون و چرا نیست. مثلاً حکم حکومتی میدهند که این طرح یا لایحه از دستور مجلس خارج شود. لابد ایشان مصلحتی دیدهاند که حکم دادهاند، ما اینجا باید بپذیریم، ولی جایی که حکمی در کار نیست، ما آزادیم. ما نباید اینجا کاتولیکتر از پاپ شویم و به دنبال کشف نظر رهبری برویم.
سیره امیرالمومنین (ع) و دیگر ائمه چگونه بوده است؟
اگر امیرالمومنین حکم جهاد میداده، طبیعی است که مخالفت با آن، مخالفت با ولی امر بوده و همه باید گردن مینهادند. اما در جاهایی که حکم نبوده، مردم مخیر بودهاند. کما اینکه ایشان خود خطاب به مردم میگویند در خفا و آشکار از من انتقاد كنید.
شما آزادی بیان را جزو اصول میدانید؟
بله، آزادی بیان یکی از اصول مهم است. ببینید، یکی از مهمترین مشکلات ما، نگاهی است که به اصلاحطلبان داریم. یک وحشت بیجایی از اصلاحطلبان در اصولگرایان وجود دارد و یک دیوار ضخیمی میان خود ایجاد کردهاند، بعد فکر میکنند هر انتقادی باعث تقویت آنها میشود و بهتر است در برابر هر اشتباهی سکوت کنیم و هیچ نگوییم تا وحدت از بین نرود. این خیلی غلط است. من معتقدم اگر مشکلی مثل کهریزک ایجاد میشود یا حادثهای مغایر حقوق بشر در کشور رخ می دهد، ما باید اولین نفری باشیم که اعتراض میکنیم. قبل از اینکه دیگران بگویند اصولگرایان باید بگویند.
این موجب تضعیف نظام نمی شود؟
این تضعیف نیست، تقویت نظام است. گاهی ما از این جمله امام (ره) كه حفظ نظام بالاتر از هر چیز دیگر است، سوء برداشت داشته ایم.
در هر صورت باید ما همه اینها را روشن کنیم تا متوجه بشویم اصولگرایی یعنی چه و چه کسی اصولگراست؟ یا آزادی بیان، همه به زبان میگوییم بله تفکر آزاد است، بیان آزاد است، ولی در عمل، ده تا روزنامه را با هم میبندند، دلایل هم خیلی محکم نیست، ولی میبینیم که هیچ صدایی از طرف اصولگرایان بلند نمیشود. این خلاف اصولگرایی است.
اگر صدایی بلند شود، وحدت در اصولگرایان از بین میرود.
خب برود. وحدت برای این است که اصولی باقی بماند، اگر قرار است اصولی باقی نماند که وحدت دیگر به درد نمیخورد. وحدت بر سر چه؟
در مورد استیضاح آقای کردان عدهای میگفتند تضعیف نظام است. اما ما معتقدیم باعث تقویت نظام شد. من میخواهم بگویم دست ما بسته نیست، اما به بهانههای مختلف کنار میکشیم. گاهی هم چون میخواهیم از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنیم، رهبری و ولایت فقیه و تضعیف نظام را بهانه میکنیم. من میگویم یک بار بیاییم بنشینیم اینها را شفاف کنیم و اصولگرایی را از نو تعریف کنیم.
پس راه حل این است که یک طیفبندی جدیدی شکل بگیرد و شکاف را عمیقتر کنیم یا اینکه میشود با از بین بردن شکاف، اصولگرایان را به هم نزدیکتر کرد.
من میگویم راه گفتوگو باز است.
گفتوگویی که نتیجه آن از قبل مشخص است چه ثمری دارد؟
حداقل اول یک بار باید بنشینیم و سئوالاتمان را مطرح کرده و شفاف پاسخ بدهیم.
پاسخ سئوالات را که میدانید.
بله. میدانیم.
خب، دیگر چه کار میتوانید بکنید. یک موقع است که شما میگویید اختلافاتی وجود دارد، ما مینشینیم صحبت میکنیم و بعد توصیه میکنیم که دیدگاهها به هم نزدیک شود. در حالی که دوطرف حرف و نظر خودشان را عین اصولگرایی می دانند نتیجه این گفت و گو چیست؟
حداقل برای اتمام حجت که ایرادی ندارد. ضمن اینكه در مقام گفت و گوی رو در رو بسیاری از نظرات به هم نزدیك می شود. ما تلاش میکنیم، اگر نشد چاره دیگری نیست. والا توافق کردن بر سر یک اصول مبهم و تنها با هدف مبارزه با اصلاحطلبان متحد شدن، کار درستی نیست.
چرا در زمانی که جریان اصولگرایی و حتی نظام در برابر امواج سنگین مخالفان قرار گرفته تصور میکنید باید شکافها شفافتر و روشنتر شود؟ چرا سعی نمیکنید اشکالات را در خفا گوشزد کنید و به دولت و جریان اصولگرایی کمک کنید در جهت خدمت بیشتر به مردم؟
ما این حرفها را ابتدابهساکن رسانهای نکردیم. ما قبلاً با این آقایان کلی صحبت کردهایم و حرفهایمان را زدهایم. من خودم بشخصه با آقای احمدینژاد در این زمینه ها صحبت کردهام. با آقای مشایی هم صحبت کردهام.
آقای احمدینژاد ظاهراً گفته بودند اگر با آقای مشایی صحبت کنید شما را قانع خواهند کرد.
به من نگفته بودند.
ولی فکر کنم توصیه کرده بودند با هم صحبت کنید.
ایشان گفتند "آقای مشایی هم مثل خودت است؛ زلال!" ایشان زلال است اما زلالی که برخی افکارش درست نیست. ما با آقای مشایی در جلسات شورای نظات بر صداوسیما صحبت میکنیم. با اینکه میداند من دیدگاههایش را قبول ندارم ولی حرفهایش را راحت میزند.
در هر صورت ما بحثهایمان را با آنها به صورت خصوصی مطرح کردهایم. اتفاقاً ما با حامیان متعصب دولت بحثهای مختلفی داشتهایم. جالب اینکه اکثر نظرات ما را در مسائل فرهنگی قبول دارند. میگویند قبول داریم ولی حریف نمیشویم.
دولت مجموعهای از سیاست، فرهنگ، اقتصاد، سیاست خارجی و ... است. حال به فرض که شما ایرادی به دیدگاههای دولت در زمینه فرهنگی داشته باشید، این دلیل نمیشود که شما کلیت دولت را زیر سوال ببرید یا با انتقادهای خود آن را تضعیف کنید.
من نقاط قوت دولت را همیشه گوشزد كرده ام. موضع عزتمندانه ای كه در مقابل قدرتهای بزرگ دارد و جدیتی كه در مسئله انرژی هسته ای داشته است یا پركاری آن همیشه مورد تقدیر من بوده است. ولی وقتی ما میبینیم در دولت انحرافاتی به وجود آمده، وظیفه داریم انتقاد کنیم و بگوییم. مثلاً همین قانونگریزی دولت. اینکه رئیس جمهور خیلی راحت بیاید بگوید من این قانون را قبول ندارم و اجرا نمیکنم، پدیده بسیار زشت و نوظهوری است. این نشانه استبداد است. به علاوه من نماینده مجلس هستم و وظیفه دارم از حقوق مردم دفاع كنم.
برخی مخالفین هم در چند وقت اخیر همین حرف ها را زده اند. شما هم دارید همین حرفها را می زنید.
نه به آن شدت، ولی حرف درستی است. این یك واقعیت است که میل به تکروی در آقای احمدینژاد وجود دارد و قابل کتمان نیست. الان چند ماه است که ایشان قانون تسهیلات ارزی به مترو را اجرا نمیکند. با اینکه قانون کشور است میگوید اجرا نمیکنم، این یعنی چه؟ یا اینکه اکنون چند ماه است برخلاف قانون اساسی مصوبات دولت به مجلس ارسال نمیشود، چه معنایی میتواند داشته باشد؟
شما چند وقت پیش هم گفته بودید رابطه دولت و مجلس رو به وخامت است. راه حل جلوگیری از آن چیست؟
راه حل، اصلاح دولت است، راه حل تمکین دولت به قانون است. راه حل اقتدار مجلس است.
مجلس نیاز به اصلاح ندارد؟
در مسئله قانون گریزی دولت باید خود را اصلاح كند و الا هیچ نهادی بی نیاز از اصلاح نیست.
سرانجام این رابطه چه خواهد بود؟
اگر مجلس درست به وظیفه خودش عمل کند و حتی اگر لازم است از رئیس جمهور سؤال کند به نفع کشور خواهد بود.
ارادهای در مجلس برای این کار وجود دارد؟
تا حدودی زمینه آن فراهم است.
پیشبینی شما چیست؟
من معتقدم مجلس باید از خودش استقلال نشان دهد و شخصیت خودش را حفظ کند.مجلس در این مدت تا حدودی تحقیر شده و در حال حاضر منفعل است. من احساس میکنم الان باید از رئیس جمهور در مجلس سوال شود. حال ممکن است عدهای هم مخالف باشند، ولی ما وظیفه خودمان را انجام میدهیم. باید این فرهنگ در كشور نهادینه شود كه به بهانه شرایط كشور این وظایف تعطیل نشود. باید جامعه ما به آن حد از رشد اجتماعی و سیاسی برسد كه حتی در حالی كه كشور زیر بمباران دشمن است مثلا سئوال از رئیس جمهور در كمال آرامش انجام شود و یك امر طبیعی باشد.
چرا کار به اینجا رسیده است؟
به خاطر اینکه مجلس قوی نبوده و به وظیفهاش عمل نکرده است؛ وگرنه کار به اینجا نمیرسید که رئیس جمهور هرگونه بخواهد عمل کند. یک مقدار از رفتار آقای احمدینژاد به دلیل عملکرد مجلس هفتم و ضعف آن مجلس و روحیات آقای حدادعادل است که راه را برای رفتارهای آقای احمدینژاد باز گذاشت. مجلس هشتم مقداری بهتر شد، ولی باز هم آنچه باید باشد نیست و استقلال لازم را ندارد. همچنین ثبات قدم ندارد. گاهی خودی نشان داده ولی بعداً متزلزل ظاهر شده است.
این اشکال به سازوکارهای قانونی برمیگردد یا به ویژگیهای نمایندگان؟
یک مقدار به روحیات هیئت رئیسه مربوط است، یک مقدار به برداشت نادرست برخی نمایندگان از ولایت فقیه. من معتقدم هر آنچه رهبری علنی میفرمایند و در رسانهها منتشر میشود ملاک عمل ماست ولی اینکه گفته شود احساس میشود چنی
- توضیحات
- بازدید: 2323
