تحولات صورت گرفته در یک ساله اخیر موجب شد، گمانه زنی و نگرانی در مورد ادامه فعالیت در عرصه سیاسی افزایش یابد و برخی معتقدند که هزینه آن در شرایط کنونی بیش از فایده و ثمرات آن است. افراط گری ها در این بین موجب شده تا بسیاری از شخصیتها ترجیح می دهند در این فضا سکوت کرده و بیشتر نقطه نظرات خود را با دوری از فضای رسانه ای انتقال دهند. محمد هاشمی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و از پایه گذاران حزب کارگزاران سازندگی بر این اعتقاد دارد که افراط و تفریط از همان ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون وجود داشته است و در مقاطع مختلف زمانی شیوه آن دستخوش تغییر شده است و اصل موضوع تفاوتی با گذشته ندارد. وی در طول مصاحبه با صبر و حوصله به سوالات پاسخ داد و در این گفتگو برای بازتر شدن مباحث، خاطراتی از دوران رهبری امام خمینی و تجربه ها و اتفاقات پیش آمده در آن زمان نقل کرد.
در این مصاحبه موضوعات مختلفی همچون قانون و قانونمداری، اصل تفکیک قوا، تخریب شخصیتها به بحث گذاشته شد. هاشمی در این مصاحبه تاکید دارد که همه مردم و مسوولین باید بر محور قانونمداری حرکت کنند و رمز موفقیت حرکت بر محور قانون است حتی اگر کسی قانون را قبول نداشته باشد. این عضو مجمع تشخیص تنها راه وحدت با حفظ کثرت و احترام به سلایق مختلف را حضور و نقش بزرگان نظام می داند که این روزها نقش برخی آنها کمرنگ شده است و همین عامل موجب شده تا عده ای برای بزرگ جلوه دادن خود به دنبال کنار زدن رقیب خود با استفاده از هر روشی باشند. با هم این گفتگو را می خوانیم:
یکی از اهداف انقلاب اسلامی تحقق فرآیندی تحت قانون مداری و قانون محوری است که در این راستا امام خمینی(ره) نیز بر آن تاکید داشتند. نهادینه شدن حاکمیت قانون در جامعه و مسوولین از دیدگاه بنیانگذار انقلاب اسلامی بر چه اساس و چه محوری شکل گرفت؟
اصولا در نظام های حکومتی، قانون مداری یکی از مباحث اساسی و حکومتی محسوب می شود و تخلف از قانون جرم است، به عنوان مثال قوانین مالیاتی، مدنی، حقوقی، اجتماعی و ... در کشور وضع می شود برای اداره هرچه بهتر آن است و محور همواره قانون قرار گرفته می شود. در نظام های حکومتی، اداره کشور و رفتار مردم اعم از اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی بر اساس قانون است. در نظام اسلامی و اندیشه حضرت امام، بحث حکومتی و حکومت ها مطرح بوده و هست، به دلیل اینکه نظام ما، نظامی ارزشی به شمار میآید; علاوه بر قوانین مدنی، امام(ره) مواردی دیگر را به آن اضافه کردند که همان بحث موازین شرعی بود که در این بخش تعاریف خاصی از قانون وجود دارد.
این در حالی است که ایشان بحث حاکمیت قانون را همانند نظام های دیگر قبول داشتند و بر آن تاکید می کردند; بحث قانون از زاویه شرع نیز در دیدگاه ایشان در مسائل مدنی و اجتماعی نیز وجود داشت و مباحثی همچون حلال و حرام نیز در بعد اجتماعی مطرح بود. در همین جا یک نقل قول از حضرت امام که به صورت واسطه به من عنوان شده را بگویم که امام خمینی می فرمودند، حتی عبور از چراغ قرمز گناه دارد; یعنی ملاک شرعی که حلال و حرام دراسلام است، عنوان می شود. با این حال امام(ره) معیارهای قانونی را هم براساس ادبیات شرعی بیان می کردند. بنابراین نظام ما، نظامی مبتنی بر مردم سالاری دینی که در آن مجلس، قانون وضع می کند و در بخش دیگر آن با پسوند اسلامی بعد ارزشی را مطرح می کند.
بنابراین قانونمداری و قانون محوری در اندیشه امام هم به لحاظ جمهوریت و هم به لحاظ اسلامیت مطرح بوده است. اینکه امام می فرمودند "مجلس در راس امور است"، ایشان ساختمان مجلس را که نمی گفتند در راس امور است; حتی رئیس مجلس و نمایندگان را هم نمی گفتند، امام خمینی (ره) نتیجه و حاصل کار مجلس که قانون است را می گفتند، در راس امور است. یعنی همه قانون پذیر باشند و کشور براساس قانون باید اداره شود و تخلف از قانون را در تعبیر خودشان خلاف شرع می دانستند که در ادبیات شرعی هرکسی گناهی انجام می دهد، جرمی انجام داده است و باید مجازات شود که البته در این بخش رابطه فرد با خدا راه بازگشت را برای هرکسی باز گذاشته و آن راه، توبه است، توبه یعنی اینکه از کرده خودم پشیمان باشم و فرد قصد آن داشته باشد که در راه ترک گناه حرکت کند و سوم اینکه درجهت جبران برآید که اینها بخش فردی قضیه است; اما از نظر حاکم نیز باید تعزیر شود، یعنی فرد علاوه بر مسوول بودن برابر جامعه در نظام اسلامی برابر خدای خویش نیز مسوول
در این مصاحبه موضوعات مختلفی همچون قانون و قانونمداری، اصل تفکیک قوا، تخریب شخصیتها به بحث گذاشته شد. هاشمی در این مصاحبه تاکید دارد که همه مردم و مسوولین باید بر محور قانونمداری حرکت کنند و رمز موفقیت حرکت بر محور قانون است حتی اگر کسی قانون را قبول نداشته باشد. این عضو مجمع تشخیص تنها راه وحدت با حفظ کثرت و احترام به سلایق مختلف را حضور و نقش بزرگان نظام می داند که این روزها نقش برخی آنها کمرنگ شده است و همین عامل موجب شده تا عده ای برای بزرگ جلوه دادن خود به دنبال کنار زدن رقیب خود با استفاده از هر روشی باشند. با هم این گفتگو را می خوانیم:
یکی از اهداف انقلاب اسلامی تحقق فرآیندی تحت قانون مداری و قانون محوری است که در این راستا امام خمینی(ره) نیز بر آن تاکید داشتند. نهادینه شدن حاکمیت قانون در جامعه و مسوولین از دیدگاه بنیانگذار انقلاب اسلامی بر چه اساس و چه محوری شکل گرفت؟
اصولا در نظام های حکومتی، قانون مداری یکی از مباحث اساسی و حکومتی محسوب می شود و تخلف از قانون جرم است، به عنوان مثال قوانین مالیاتی، مدنی، حقوقی، اجتماعی و ... در کشور وضع می شود برای اداره هرچه بهتر آن است و محور همواره قانون قرار گرفته می شود. در نظام های حکومتی، اداره کشور و رفتار مردم اعم از اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی بر اساس قانون است. در نظام اسلامی و اندیشه حضرت امام، بحث حکومتی و حکومت ها مطرح بوده و هست، به دلیل اینکه نظام ما، نظامی ارزشی به شمار میآید; علاوه بر قوانین مدنی، امام(ره) مواردی دیگر را به آن اضافه کردند که همان بحث موازین شرعی بود که در این بخش تعاریف خاصی از قانون وجود دارد.
این در حالی است که ایشان بحث حاکمیت قانون را همانند نظام های دیگر قبول داشتند و بر آن تاکید می کردند; بحث قانون از زاویه شرع نیز در دیدگاه ایشان در مسائل مدنی و اجتماعی نیز وجود داشت و مباحثی همچون حلال و حرام نیز در بعد اجتماعی مطرح بود. در همین جا یک نقل قول از حضرت امام که به صورت واسطه به من عنوان شده را بگویم که امام خمینی می فرمودند، حتی عبور از چراغ قرمز گناه دارد; یعنی ملاک شرعی که حلال و حرام دراسلام است، عنوان می شود. با این حال امام(ره) معیارهای قانونی را هم براساس ادبیات شرعی بیان می کردند. بنابراین نظام ما، نظامی مبتنی بر مردم سالاری دینی که در آن مجلس، قانون وضع می کند و در بخش دیگر آن با پسوند اسلامی بعد ارزشی را مطرح می کند.
بنابراین قانونمداری و قانون محوری در اندیشه امام هم به لحاظ جمهوریت و هم به لحاظ اسلامیت مطرح بوده است. اینکه امام می فرمودند "مجلس در راس امور است"، ایشان ساختمان مجلس را که نمی گفتند در راس امور است; حتی رئیس مجلس و نمایندگان را هم نمی گفتند، امام خمینی (ره) نتیجه و حاصل کار مجلس که قانون است را می گفتند، در راس امور است. یعنی همه قانون پذیر باشند و کشور براساس قانون باید اداره شود و تخلف از قانون را در تعبیر خودشان خلاف شرع می دانستند که در ادبیات شرعی هرکسی گناهی انجام می دهد، جرمی انجام داده است و باید مجازات شود که البته در این بخش رابطه فرد با خدا راه بازگشت را برای هرکسی باز گذاشته و آن راه، توبه است، توبه یعنی اینکه از کرده خودم پشیمان باشم و فرد قصد آن داشته باشد که در راه ترک گناه حرکت کند و سوم اینکه درجهت جبران برآید که اینها بخش فردی قضیه است; اما از نظر حاکم نیز باید تعزیر شود، یعنی فرد علاوه بر مسوول بودن برابر جامعه در نظام اسلامی برابر خدای خویش نیز مسوول
اینکه امام می فرمودند "مجلس در راس امور است"، ایشان ساختمان مجلس را که نمی گفتند در راس امور است; حتی رئیس مجلس و نمایندگان را هم نمی گفتند، امام خمینی (ره) نتیجه و حاصل کار مجلس که قانون است را می گفتند، در راس امور است.
است. در همینجا بگویم که امام (ره) حتی تخلف از قوانین مدنی و اجتماعی را گناه می دانستند. یک مثال دیگر بزنم که در همین سریال ماه رمضان که از شبکه دوم پخش شد و آن فردی که به حالت کما رفته بود و در عالم برزخ حضور داشت تا زمانی که مورد بخشش قرار نگرفت و حقی که برگردن داشت و آن زن او را نبخشید، خداوند هم او را نبخشید.
بنابراین برای هر انسان هم حق الناس و حق الله وجود دارد ، حق مردم آنقدر وسیع است که اگر این حق ادا نشود ، خدا هم آن را نمی بخشد. حق الله به عهده خداست و به رابطه فرد با خدا بر می گردد. اما اگر ما به یکی ظلم کرده باشیم، مثلا اعضای خانواده ای، کارگری و عضوی از این جامعه و تا زمانی که آن حق ادا نشود، خداوند هم فرد را نخواهد بخشید. بر همین اساس در قانون اساسی، مجلس جایگاه متفاوتی نسبت به قوای دیگر دارد. مجلس حق قانونگذاری دارد و پس از طی مراحل تصویب قانون، پس از آن حق نظارت بر اجرای آن قانون را نیز بر عهده دارد. قانون ابزاری در اختیار مجلس قرار داده است که اگر از قوانین تخلف صورت گرفت، بتواند باز خواست کند ، کمیسیون اصل90 در صورت وجود تخلف بررسی هایی انجام می دهد و پس از آن می تواند موارد را به محکمه معرفی کند، یعنی اختیاراتی که مجلس دارد; قوای دیگر ندارند با توجه به ویژگی هایی که قانون اساسی برای مجلس قائل شده و نتیجه کار مجلس این است که همه باید از آن اطاعت کنند و اینطور بود که امام می فرمودند مجلس در راس امور است.
اینطور بپرسم که حاکمیت قانون از دیدگاه امام خمینی (ره) چگونه و با چه ساز وکاری در جامعه بین مردم و مسوولین هماهنگ و عملی می شد؟
به نظرم در این مورد باید نگاه امام به مردم را مورد توجه قرار دهیم; امام( ره) همواره و همیشه مردم را محور می دانستند و به قول خودشان می گفتند; مسوولان خدمتگزاران مردم اند و مردم ولی نعمت آنها هستند. ما در جلساتی که به همراه دیگر مسوولین خدمت امام می رفتیم، همواره ایشان تاکید می کردند که مردم ولی نعمه شما هستند و هرکاری را که مردم می توانند انجام دهند، به آنها واگذار کنید. ایشان در یکی از انتخابات که به نظر می رسید مشکلی پیش آمده بود، فرمودند میزان رای ملت یا مردم است، معنی و مفهوم جمله این بود که باید امانتدار بود و هر رایی که از صندوق بیرون میآید; به آن احترام گذاشت و انتخاب مردم انتخاب درستی است.
بنابراین نگاه امام به مردم ویژه بود و بر نقش مردم در اداره کشور تاکید داشتند که مردم در همه شرایط مشارکت داشته باشند. باید گفت حاصل کار مردم که درست مشارکت کنند و انتخاب، انتخاب مردم باشد و نتیجه مجلسی برآمده از رای مردم می شود و نتیجه مجلس قانونی است که می تواند کشور را خوب اداره کند. یعنی این سلسله مراتب در دیدگاه امام بسیار با ارزش است.
در دیدگاه مقام معظم رهبری هم چنین دیدگاهی وجود دارد; ما در انتخابات مجلس پنجم، حزب کارگزاران یا گروه کارگزاران تشکیل شد و 16 نفر بودیم که در بار اول بیانیه دادیم; شش نفر یا پنج نفر از معاونین رئیس جمهور، رئیس دفتر بانک مرکزی و... که 10 نفر وزیر نیز بودند; بیانیه اول را صادر کردیم. وقتی در مراسم افطاری دولت خدمت رهبری رسیدیم که رهبر انقلاب فرمودند، وزیران استعفا بدهند و غیر وزیران در حزب باشند و فعالیت کنند. دلیل ایشان بر این بود که اگر وزیران در امور انتخابات دخالت کنند، آنچه که انتخاب می شود وکیل الدوله می شود و دیگر وکیل المله نیستند و ما وکیل المله می خواهیم. لذا با توصیه ایشان 10 وزیر گروه سازندگی کنار کشیدند و ما به 6 نفر تقلیل یافتیم که به گروه جی سیکس معروف شدیم. یعنی دیدگاه رهبری هم در خصوص احترام به رای مردم به تشکیل مجلسی که مردمی باشد، تاکید داشتند و نظرات رهبر انقلاب هم شبیه امام خمینی است که به سلامت انتخابات تاکید داشتند.
اما اینکه از نظر جمهوری اسلامی و حکومت اسلامی در این باب امام خمینی چه نظری و تاکیدی داشتند; یادم می آید درهمان روزهای پیروزی انقلاب، نظام جمهوری اسلامی به رای گذاشته شد، افراط و تفریط زیادی در این راه صورت گرفت، عده ای می گفتند حکومت اسلامی، عده ای جمهوری دموکراتیک اسلامی، عده ای جمهوری ایرانی; هر کسی یک چیزی می گفت; امام فرمودند جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم نه یک کلمه زیاد و در اصل سوم قانون اساسی که مردم رای دادند، آمده است که جمهوریت و اسلامیت نظام دو رکن تفکیک ناپذیر برای همیشه است، یعنی هیچ وزن اضافه ای نه به اسلامیت داده شده نه به جمهوریت.
بنابراین همان دیدگاه اوایل انقلاب وجود دارد، افراط و تفریط الان هم دیده می شود و همچنان وجود دارد. الان هم حرف از حکومت اسلامی زده می شود و وقتی از آنها می پرسیم، چیزی را تعبیر می کنند که از نوع حکومت خلیفه گری است. عده ای هم از این طرف جمهوریت را مطرح می کردند. عرض من این است که از سال 58 این نظرات افراط و تفریط وجود داشته و الان هم وجود دارد. منتهی امام فرمودند جمهوری اسلامی نه یک کلمه زیاد نه یک کلمه کم که اکثریت
بنابراین برای هر انسان هم حق الناس و حق الله وجود دارد ، حق مردم آنقدر وسیع است که اگر این حق ادا نشود ، خدا هم آن را نمی بخشد. حق الله به عهده خداست و به رابطه فرد با خدا بر می گردد. اما اگر ما به یکی ظلم کرده باشیم، مثلا اعضای خانواده ای، کارگری و عضوی از این جامعه و تا زمانی که آن حق ادا نشود، خداوند هم فرد را نخواهد بخشید. بر همین اساس در قانون اساسی، مجلس جایگاه متفاوتی نسبت به قوای دیگر دارد. مجلس حق قانونگذاری دارد و پس از طی مراحل تصویب قانون، پس از آن حق نظارت بر اجرای آن قانون را نیز بر عهده دارد. قانون ابزاری در اختیار مجلس قرار داده است که اگر از قوانین تخلف صورت گرفت، بتواند باز خواست کند ، کمیسیون اصل90 در صورت وجود تخلف بررسی هایی انجام می دهد و پس از آن می تواند موارد را به محکمه معرفی کند، یعنی اختیاراتی که مجلس دارد; قوای دیگر ندارند با توجه به ویژگی هایی که قانون اساسی برای مجلس قائل شده و نتیجه کار مجلس این است که همه باید از آن اطاعت کنند و اینطور بود که امام می فرمودند مجلس در راس امور است.
اینطور بپرسم که حاکمیت قانون از دیدگاه امام خمینی (ره) چگونه و با چه ساز وکاری در جامعه بین مردم و مسوولین هماهنگ و عملی می شد؟
به نظرم در این مورد باید نگاه امام به مردم را مورد توجه قرار دهیم; امام( ره) همواره و همیشه مردم را محور می دانستند و به قول خودشان می گفتند; مسوولان خدمتگزاران مردم اند و مردم ولی نعمت آنها هستند. ما در جلساتی که به همراه دیگر مسوولین خدمت امام می رفتیم، همواره ایشان تاکید می کردند که مردم ولی نعمه شما هستند و هرکاری را که مردم می توانند انجام دهند، به آنها واگذار کنید. ایشان در یکی از انتخابات که به نظر می رسید مشکلی پیش آمده بود، فرمودند میزان رای ملت یا مردم است، معنی و مفهوم جمله این بود که باید امانتدار بود و هر رایی که از صندوق بیرون میآید; به آن احترام گذاشت و انتخاب مردم انتخاب درستی است.
بنابراین نگاه امام به مردم ویژه بود و بر نقش مردم در اداره کشور تاکید داشتند که مردم در همه شرایط مشارکت داشته باشند. باید گفت حاصل کار مردم که درست مشارکت کنند و انتخاب، انتخاب مردم باشد و نتیجه مجلسی برآمده از رای مردم می شود و نتیجه مجلس قانونی است که می تواند کشور را خوب اداره کند. یعنی این سلسله مراتب در دیدگاه امام بسیار با ارزش است.
در دیدگاه مقام معظم رهبری هم چنین دیدگاهی وجود دارد; ما در انتخابات مجلس پنجم، حزب کارگزاران یا گروه کارگزاران تشکیل شد و 16 نفر بودیم که در بار اول بیانیه دادیم; شش نفر یا پنج نفر از معاونین رئیس جمهور، رئیس دفتر بانک مرکزی و... که 10 نفر وزیر نیز بودند; بیانیه اول را صادر کردیم. وقتی در مراسم افطاری دولت خدمت رهبری رسیدیم که رهبر انقلاب فرمودند، وزیران استعفا بدهند و غیر وزیران در حزب باشند و فعالیت کنند. دلیل ایشان بر این بود که اگر وزیران در امور انتخابات دخالت کنند، آنچه که انتخاب می شود وکیل الدوله می شود و دیگر وکیل المله نیستند و ما وکیل المله می خواهیم. لذا با توصیه ایشان 10 وزیر گروه سازندگی کنار کشیدند و ما به 6 نفر تقلیل یافتیم که به گروه جی سیکس معروف شدیم. یعنی دیدگاه رهبری هم در خصوص احترام به رای مردم به تشکیل مجلسی که مردمی باشد، تاکید داشتند و نظرات رهبر انقلاب هم شبیه امام خمینی است که به سلامت انتخابات تاکید داشتند.
اما اینکه از نظر جمهوری اسلامی و حکومت اسلامی در این باب امام خمینی چه نظری و تاکیدی داشتند; یادم می آید درهمان روزهای پیروزی انقلاب، نظام جمهوری اسلامی به رای گذاشته شد، افراط و تفریط زیادی در این راه صورت گرفت، عده ای می گفتند حکومت اسلامی، عده ای جمهوری دموکراتیک اسلامی، عده ای جمهوری ایرانی; هر کسی یک چیزی می گفت; امام فرمودند جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم نه یک کلمه زیاد و در اصل سوم قانون اساسی که مردم رای دادند، آمده است که جمهوریت و اسلامیت نظام دو رکن تفکیک ناپذیر برای همیشه است، یعنی هیچ وزن اضافه ای نه به اسلامیت داده شده نه به جمهوریت.
بنابراین همان دیدگاه اوایل انقلاب وجود دارد، افراط و تفریط الان هم دیده می شود و همچنان وجود دارد. الان هم حرف از حکومت اسلامی زده می شود و وقتی از آنها می پرسیم، چیزی را تعبیر می کنند که از نوع حکومت خلیفه گری است. عده ای هم از این طرف جمهوریت را مطرح می کردند. عرض من این است که از سال 58 این نظرات افراط و تفریط وجود داشته و الان هم وجود دارد. منتهی امام فرمودند جمهوری اسلامی نه یک کلمه زیاد نه یک کلمه کم که اکثریت
ایشان در یکی از انتخابات که به نظر می رسید مشکلی پیش آمده بود، فرمودند میزان رای ملت یا مردم است، معنی و مفهوم جمله این بود که باید امانتدار بود و هر رایی که از صندوق بیرون میآید; به آن احترام گذاشت و انتخاب مردم انتخاب درستی است.
قاطع مردم به این ساختار رای دادند، وزنی که قانون اساسی برای جمهوریت و اسلامیت دیده، یکی است. با این حال افراط و تفریط به طرق دیگری در شرایط کنونی وجود دارد و دیده می شود.
کسانی که به اصطلاح در اداره جامعه در دو گروه بودند که به عنوان یاران امام به شمار می آمدند; همواره پیرو نظرات امام بودند و تفاوتی بین جمهوریت و اسلامیت قائل نمی شدند و خوب به تدریج در دوره هایی فراز و نشیب هایی که درقدرت به وجود آمد، اشخاص براساس دیدگاه خودشان عمل کردند. الان هم عده ای بیشتر حکومت اسلامی به معنای خلیفه گری را دنبال می کنند و از تریبونها گفته های خود را انتقال می دهند. عده ای که به دنبال جمهوری اسلامی هستند با محدودیت مواجه اند; می خواهم بگویم، در آن زمان اعتدال وجود داشت و گروه هایی که کشور را اداره می کردند; متشکل از افراد اعتدالگرا بودند و باید گفت هیچ چیز در قانون اساسی عوض نشده است و اگر کسی بخواهد مبانی حکومتی امام را پیاده بکند، باید به اصل آن رجوع کند. به هر حال امام خمینی 10 سال کشور را اداره کردند و با مسایلی مثل جنگ، تحریم، مشکلات داخلی مواجه بودند که در این شرایط از اعتدال خارج نمی شدند; تا آنجایی که مسائل به امام مربوط می شد با عدالت و اعتدال رفتار می کردند; به هر صورت برخی مسائل نیز به امام مربوط نمی شد و مسوولین دچار نقص بودند و اگر موردی به ایشان می رسید و مطلع می شدند، برخورد می کردند.
در اینجا خاطره و تجربه ای به یاد دارم که بازگو می کنم. موضوع از این قرار بود که در شهر کرمان خواننده ای به نام " فدایی" بود که در زمان طاغوت از همین ترانه های سبک می خواند. پس از انقلاب قاضی که نمی خواهم نامش را ببرم به عنوان حاکم شرع کرمان انتخاب شد و در همان زمان وی دستور ترور این خواننده را داد و عده ای فدایی را کشتند و حتی مزاحمتی را برای خانواده او به وجود آوردند; پس از این واقعه تلخ نامه ای به امام نوشته شد و ایشان از جریان مطلع شدند و بلافاصله دستورعزل حاکم شرع را دادند و تاکید کردند که به خانواده فدایی دیه پرداخت شود و از آنها اعاده حیثیت شود. وقتی این موضوع را بررسی می کنیم، متوجه می شویم که امام (ره) چه قدر نسبت به اقدامات تند و تصمیمات حاد، واکنش نشان می دادند و برخورد می کردند.
به هر صورت همواره برخوردهای سلیقه ای وجود داشته و درشرایط کنونی چگونه برخورد کردن با آن مهم است. آن مسائلی که به امام خمینی (ره) مربوط می شد ایشان شدید برخورد می کردند و برابر خون ناحق حساسیت نشان می دادند و می گفتند که این حق باید جبران شود. این نکته را بگویم که در بستر زمان و دهه های مختلف اقداماتی صورت گرفته که نباید به حساب اسلام بگذاریم و با ارزشهای اسلامی با سیره امامان مطابقت و همخوانی ندارد; اینها به دلیل همان نارسایی ها صورت گرفته است و باید به آن توجه داشت.
حضرت امیر (ع) پس از آنکه به خلافت رسیدند; تعبیر زیبایی در نهج البلاغه در مورد ارزشهای اسلامی که از زمان پیغمبر (ص) باقی مانده، به کار می برند، و آن چیزی که در جامعه حکومتی رواج پیدا کرده بود را به پوستین وارونه ای تعبیر می کنند و آن ارزش ها چیزی نبوده است که در زمان پیغمبر(ص) به آن عمل می شده است. به هر صورت باید بگویم در حال حاضر قرآن کریم، سیره پیغمبر (ص) و ائمه اطهار وجود دارد و می توانیم اسلام ناب را استخراج کنیم. در مورد انقلاب اسلامی باید توجه کنیم که این انقلاب با توجه به آرمان های امام(ره) و مبتنی بر دیدگاه ائمه اطهار تدوین شده است و البته برخی مسائل در بستر زمان دستخوش تغییرات شده است که حتی الان با دیدگاه های رهبر انقلاب نیز همخوانی ندارد و نباید بگوییم این چیزی که عمل می شود، همان انقلاب اسلامی است که می خواستیم.
در این مورد می توانیم به منبع و دیدگاه های امام (ره) رجوع کنیم که به وسیله موسسه نشر آثار امام خمینی که به همت حاج احمد آقا راه اندازی شد و الان توسط حاج حسن آقا اداره می شود رجوع کنیم و این موسسه انصافا توانسته است به خوبی اندیشه ها و دیدگاه های امام را به خوبی حفظ و جمعآوری کند و باید نسل سوم انقلاب جامعه با این اندیشه ها به خوبی و بیشتر آشنا شوند و اصل و اساس این انقلاب بهتر شناخته شود.
این روزها سخن از قانون گریزی در محافل مختلف زیاد شنیده می شود، تحلیل شما از این رویداد چیست؟
در پاسخ به این سوال باید بگویم که رهبر انقلاب در دیدار با اعضای هیات دولت فرمودند که قانون باید اجرا شود، حتی اگر کسی قانون را قبول ندارد. بنابراین در بحث قانون باید روحیه قانونگرایی و قانون محوری وجود داشته باشد که اگر نباشد، سنگ روی سنگ بند نمی شود و اگر قرار باشد هر کسی به سلیقه خودش عمل کند، دیگر نمی توان از جامعه توقع داشته باشیم که به صورت قانونمند هدایت و رفتار کند. ذکر این نکته لازم است که تفسیر قانون و مرجع آن در قانون اساسی به نسبت شرح وظایف آمده است و در اینجا سلیقه شخصی جایی ندارد و در نظام جمهوری اسلامی هیچ کس نگفته است که قانون اجرا نشود. ناظرین قانون هم باید به وظایف خود عمل کنند که اگر تخلفی صورت گرفته است، با آن برخورد کنند. اگر مسوولین و ناظرین قانون به وظایف خود عمل نمی کنند; دیگر اشکال از قانون نیست و اشکال از مسوولین است که به وظایفشان عمل نمی کنند. در این صورت افراد هم برابر خداوند و هم برابر مردم مسوولند و حق الله و حق الناس برگردنشان است و نظامی اسلامی براساس چنین چرخه ای استوار شده است. اگر کسی تخلفی انجام دهد علاوه بر مجازات دنیوی با مجازات اخروی هم مواجه است.
تعبیری وجود دارد که گفته می شود، پل صراط از مو باریکتر و از شمشیر برنده تر است. مفهوم این جمله این است که مرز بین گناه و عمل نیک چه قدر کم است. باید بگویم نظام اسلامی فردایی هم دارد و افراد و مسوولین برابر اعمال خود باید پاسخگو باشند و قرآن کریم در همین باب می فرماید "بل الانسان علی نفسه بصیره ولو القا معاذیره یعنی خود انسان می داند چه کاره است، گرچه به توجیه عمل خود بپردازد".
یکی از اصولی که همواره بر آن تاکید شده است و در قانون اساسی نیز وجود دارد، بحث تفکیک قوا و استقلال عملکردی آنهاست، در شرایط کنونی این ساز وکار چگونه باید حفظ شود؟
برای اینکه سوال شما را پاسخ دهم تجربه و خاطره ای را در این باب نقل می کنم. در همان سال های اولیه انقلاب رئیس صداوسیما بودم و به یاد دارم که می خواستیم این مجموعه به طور مستقل اداره شود و به همین دلیل با هر سه قوا به نوعی زاویه پیدا کرده بودیم. دوران مسوولیتم در سازمان صداوسیما بخشی از آن در دوران نخست وزیری مهندس موسوی و رئیس جمهوری آیت الله خامنه ای و دولت سازندگی بود. همین روند اداره مستقل صداوسیما موجب شد، آقای یزدی (رئیس اسبق قوه قضائیه) در نماز جمعه حرف هایی زده بود که من از ایشان به دادگاه ویژه روحانیت شکایت کرده بودم و او هم از من شکایت کرد. در همان زمان مجلس در شهریور ماه که متمم بودجه را تصویب می کرد، حدود یک یا یک و نیم میلیارد تومان بودجه صداوسیما را کسر کرد. مجلس هم به ریاست آقای کروبی و نایب رئیسی پسر عمویمان آقای هاشمیان بود. با شرایط به وجود آمده، واقعا تلاش می کردیم، صداوسیما مستقل اداره شود.
آقای ری شهری که ریاست دادگاه ویژه روحانیت را برعهده داشت گفت به پرونده تان رسیدگی نمی کنم و ما را به همان دادگاه عمومی فرستاد که شکایت در آنجا صورت گرفته بود و ریاست دادگاه عمومی آنطور که یادم میآید، آقای میرعماد بود. ایشان تلاش کرد که در این جریان ما مصالحه کنیم. در همان حین براساس استدلال و استناد به سخنان امام خمینی نامه ای به شورای نگهبان نوشتیم که کسر بودجه صداوسیما هم خلاف شرع و هم خلاف قانون اساسی است. استدلال امام (ره) این بود که اگرموضوعات مربوط به در صداوسیما اختلافی پیش می آمد; با استناد به اصل 175 قانون اساسی می فرمودند که صداوسیما زیر نظر مشترک سه قوه اداره شود و تعبیر ایشان این بود که هیچ قوه ای نباید بر قوای دیگر برتری داشته باشد و از این رسانه علیه دیگری استفاده کند، زیرا صداوسیما شرکت سهامی نیست که بخشی از آن متعلق به مجلس و دولت یا قوه قضائیه باشد. صدا وسیما باید در جهت استقلال کشور و برای حفظ استقلال قوا حرکت کند و قوه ای حق ندارد، از این تریبون علیه دیگری استفاده کند; البته حق انتقاد محفوظ بود و توصیه می کردند، صداوسیما نباید وارد برخی معرکه ها شود و امام(ره) اصل تفکیک قوا را اینطور تعریف می کردند که دستگاه ها در امور یکدیگر دخالت نکنند.
به هر صورت به همراه همکاران در شورای نگهبان برای توضیح نامه خود حاضر شدیم. اعضای این شورا از ما پرسیدند که برچه اساسی کسر بودجه را خلاف قانون اساسی و شرع می دانید که توضیح دادم; بنده محمد هاشمی به عنوان رئیس سازمان صداوسیما، نه به عنوان یک شخصیت حقیقی بلکه حقوقی با آلمان یا فکر کنم جایی دیگر قراردادی به ارزش 500 میلیون تومان امضا کردم که در اصل نماینده جمهوری اسلامی بودم، لذا در اصطلاح فقهی بنده تعهد واجب الوفا دارم که این موضوع در شرع مهم است (هرکسی قولی بدهد، اینطور نیست که تعهدی برگردنش نباشد و باید به آن عمل کند) و به لحاظ شرعی کسر بودجه صداوسیما خلاف است، چون ما با کشور بیگانه قرارداد داریم که با کسر بودجه نمی توانیم به تعهدمان عمل کنیم.
از طرف دیگر مدارکی ارائه کردیم که کسر بودجه صداوسیما نیز خلاف قانون اساسی است و شورای نگهبان از سازمان برنامه بودجه استعلام کرد و در نهایت مشخص شد که کسر بودجه درست نبوده است. پس از آن شورای نگهبان بیانیه ای صادر کرد که کسر بودجه صداوسیما از سوی مجلس خلاف شرع و قانون اساسی است. بنابراین، براساس استدلال امام خمینی تفکیک قوا به این معناست که قوا نباید از اختیاراتشان طوری استفاده کنند که در امور قوه دیگری دخالت کنند. قوای سه گانه نباید طوری رفتار کنند که اگر کاری از دستشان بر می آید به دلیل اعمال فشار بر قوه دیگری از انجام آن خودداری کند و یا از تریبون صداوسیما برای تخطئه دستگاه دیگری بهره ببرد.
آقای هاشمی به عنوان کسی که عضو مجمع تشخیص هستید و سالها مسوولیت داشتید، آیا نظام ما واقعا پارلمانی است یا ریاستی، آیا پس از سی سال مجلس هنوز در راس امور قرار دارد؟
وقتی امام (ره) فرمودند "مجلس در راس امور است " تاکیدشان بر این بود که حاصل عملکرد مجلس که همان قانون است در راس امور قرار دارد، نه این که چون یک نماینده پنج هزار رای داشت در راس امور نیست با این نگاه، یک وزیر هم 130 رای دارد، در حالی که جمع نمایندگان عصاره ملت هستند; ماحصل مجلس همانطور که گفتم قانون است یعنی همان چیزی که هر سه قوه باید از آن تبعیت کنند، اما متاسفانه آنچه امروز مشاهده می شود وجود نوعی روحیه قانون گریزی است، عده ای می گویند ما با قانون کاری نداریم و مجلس در راس امور نیست بلکه در انتهای صف اتفاقا در بازنگری قانون اساسی، که نخست وزیر حذف و رئیس جمهور جایگزین شد، قدرت قوه مجریه کاهش یافت. در قانون اساسی اولیه رئیس جمهور هماهنگ کننده قوا بود، اما پس از بازنگری این مسوولیت به عهده رهبری گذاشته شد، براساس همین قانون اساسی حتی از بعد نظارتی هم رئیس جمهور اختیاری ندارد، بلکه نظارت پذیر است. یعنی هم باید به مجلس و دیوان محاسبات که مرتبط با مجلس است و هم سازمان بازرسی کل کشور پاسخگو باشد.
نظر جنابعالی به عنوان عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره برخی مسایلی که گفته می شود مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام براساس قانون نیست، چیست؟
به هرحال برخی نظرات شخصی مطرح می شود که نه از جایگاه مجمع می کاهد و نه اصولا قوه مجریه مبین و مفسر این نوع نظرات است. مرجع تفسیر جای دیگر است و پرداختن به این مسایل و پاسخ دادن به این حرف ها، اصلا اهمیتی ندارد.
به عنوان یک شخصیت رسانه ای، چرا عده ای این مسایل را مطرح می کنند؟
(با خنده) من رسانه ای هستم، اما سخنگوی دیگران که نیستم، این را باید از خودشان بپرسید.
تحلیل شخصی شما در این باره چیست؟
به نظر من، باید نگاه کرد و دید که آیا فرد قانون گراست یا قانون گریز کسانی که این نوع حرف ها را می زنند سبقه قانون گریزی شان بیشتر است، طبق قانون اساسی هر فردی در حد وظایف خود مسوولیت و جایگاهی دارد که البته محترم است و ربطی به اینکه شخص چه کسی باشد ندارد، به عبارت بهتر باید دید انتقاد به دولت و یا مجلس به خاطر شخص رئیس جمهور و یا شخص رئیس مجلس است یا نه، انتقاد قانون، شخصی نیست بلکه به عملکردهاست، لذا نباید مسایل را شخصی کرد.
آقای هاشمی، یکی از مسایلی که درسال های اخیر، روند رو به رشدی داشته، مساله افراط و تفریط و تخریب شخصیت هاست، که حتی در مناظره های انتخاباتی نیز نمود پیدا کرد تا جایی که هشدارهایی از سوی بزرگان نظام به آنها داده شد و شاید اوج آن در مراسم 14 خرداد بود. ریشه این افراط گری را در چه می دانید؟ افراط گرایان با این روش به دنبال چه چیزی هستند؟
در اولین انتخابات ریاست جمهوری، آقای بنی صدر روزنامه ای داشت به نام "انقلاب اسلامی " که مبنای کار خود را در آن مقطع بر تخریب رقیب گذاشته بود، نه عرضه شایستگی خود و برنامه هایش، چرا که تخریب افراد راحت تر بود. پس از آن امام (ره) فرمودند و تاکید کردند که کاندیداها حق تخریب رقبای خود را ندارند، بلکه باید نظرات خود را به مردم ارایه دهند. قرآن نیز در این زمینه دستور صریح دارد که می فرماید:" بشارت بده به مردمی که اقوال نیک را می شنوند و بهترین آن را انتخاب می کنند". بنابراین نه از نظر فرهنگ دینی و نه از نظر سیره و سنت ائمه اطهار، تخطئه و تخریب افراد را نداریم. به هر حال این فرهنگ که در واقع اسلحه برنده ای است; در برخی جوامع از جمله کشور ما وجود دارد و بسیار مذموم است; خصوصا اینکه از رسانه ملی برخی موضوعات پخش شود. از نظر جامعه شناسی و روانشناسی نیز بعضی افراد به جای معرفی و اعلام نظرات به منظور بزرگ جلوه دادن خود، سایرین را تخریب می کنند و به نوعی از جنگ روانی در جامعه استفاده می کنند.
به هر صورت وقتی ادوار مختلف جامعه را بررسی کنیم، می بینیم که موضوع تخریب ریشه دار است و مختص به زمان حال نیست، اما در شراط کنونی یک تفاوت عمده وجود دارد و آن اینکه پیش از انقلاب شب نامه زیاد پخش می شد و از خارج مرزها که 75 شبکه رادیویی وجود داشت، علیه امام و شخصیت ها رسما تبلیغ می کردند و از کشورهای بزرگی مانند آمریکا، چین و روسیه گرفته تا کشورهای کوچکی مانند کویت و آلبانی این برنامه های تخریبی پخش می شد اما در حال حاضر این امر به داخل کشور هم سرایت کرده است و از رسانه های رسمی و محلی پخش می شود، شخصیت هایی که امروز تخریب می شوند; آن روزها هم مورد هجمه و شکنجه های رژیم پهلوی بودند، پس از انقلاب نیز توسط رادیوهای بیگانه تخریب می شدند; امروزهم صداوسیما که از بودجه عمومی بهره می برد; آقایی تحت عنوان برنامه ای هرچه دلش می خواهد درباره برخی شخصیتها می گوید و وقتی ریشه این نوع رفتارها بررسی می کنیم، متوجه می شویم که باید به هر طریق ممکن رقیب شکست بخورد.
در فرهنگ مارکسیستی گفته می شود هدف وسیله را توجیه می کند; یعنی اگر شما رقیب من هستی و من نمی توانم جایتان را بگیریم حتی حذف شما قابل توجیه است. اما بر پایه اسلام و اخلاق هدف وسیله را توجیه نمی کند و انسانها حرمت دارند، که البته در شرایط فعلی هدف وسیله را توجیه می کند مبنا قرار گرفته است. در سال 88 که آقای هاشمی کاندیدا نبود، اما در مناظره ها گفته می شد رقیب اصلی ایشان هستند، این حرف با کدام کلام و مبانی اسلامی قابل تفسیر است؟
راه جلوگیری از تخریب ها چیست؟
این موضوع در دست بزرگان است.
آیا وحدت می تواند یکی از این راه ها باشد و اساسا در شرایط فعلی می توان از وحدت سخن به میان آورد؟
وقتی از وحدت صحبت می شود، معمولا بدین معناست که در خطوط قرمز و تهدیدها یکی شویم تا دشمنان خارجی نتوانند صفوف ما را در هم بشکنند; به عبارت دیگر وحدت می تواند حول دفاع از کشور، آزادی و استقلال شکل بگیرد. اما در امور سیاسی، وحدت به معنای یکی شدن سلایق امکان پذیر نیست; به قول آقای خاتمی که سخن خوبی را همواره مطرح کرد و با مضمون " کثرت در وحدت" این موضوع امکان پذیر است; یعنی به همه سلایق به یک اندازه احترام گذاشته شود. این موضوع دو نوع وحدت عقلانی به وجود میآورد، مخصوصا در کشور ما که یک دشمن خارجی به نام آمریکا همواره وجود داشته و سیاستمداران کاخ سفید همیشه برابر ایران یک استراتژی تعریف و براساس آن برنامه ریزی می کردند و برنامه های رسانه ایشان همواره این را نشان می داد.
این استراتژی دو شعار را به همراه داشت یکی تغییر رفتار حکومت بود و دیگری شعار تغییر رژیم و نظام. هرزمانی که ما با هم بودیم و شرایط خوبی در داخل کشور برقرار بود، آمریکایی ها بر تغییر رفتار تاکید کردند و در مقاطعی که مسایل و مشکلات و اختلافاتمان زیاد بوده; شعار تغییر رژیم داده اند، به این گمان که در این شرایط می توانند حکومت را تغییر دهند. لذا می خواهم بگویم انعکاس رفتارهای ما درخارج از کشور به راحتی قابل مشاهده است. آنها مدام دم از رعایت حقوق بشر می زنند و حتی اعلام می کنند که ایران نباید انرژی هسته ای داشته باشد.
یادم میآید زمانی در حزب جمهوری اسلامی اختلافاتی به وجود آمده بود که از سوی دیگر اختلافات به دولت نیز کشیده شد و امام در این باره فرمودند: خیال نکنید در این کشتی که نشستید اگر هر یک از شما آن را سوراخ کند (یعنی اگر وحدت نداشته باشید) رقیب غرق می شود، بلکه همه غرق خواهید شد"، به نظر من این فرمایش امام (ره) درباره آمریکا نیز صادق است; یعنی هیچ کس نباید، گمان کند که اگر آمریکا در داخل کشور پیروز شود، فلان گروه را سر کار می آورد، خیر اصلا چنین نیست; اگر پای آمریکا به کشور باز شود; همه را از دم تیغ می گذراند. این را بگویم که آقای خاتمی به سازمان ملل رفت و در آنجا سخنرانی کرد; رسانه های غربی اعلام کردند مسوولان جمهوری اسلامی همه سر و ته یک کرباس اند. آقای خاتمی از مردم سالاری و جامعه مدنی می گوید، اما وقتی حرف نظام به میان می آید، خاتمی هم همان حرف هاشمی را می زند و هاشمی، همان حرف رهبری را می زند و رهبری هم حرف امام (ره) را. یعنی همه یکی هستند; لذا نگاه دشمن به ما این است، که در مواردی بخواهد برخی بهره برداری ها را ببرد; اما واقعیت امر این است که هیچگاه نباید فراموش کرد، دشمن; دشمن است بی برو برگرد.
اما توجیه برخی اصولگرایان این است که بی بی سی و دیگر رسانه های بیگانه فقط از اصلاح طلبان تمجید می کنند، پس موضوعی وجود دارد نظر شما در این زمینه چیست؟
اتفاقا آنها هم گوش کنند، ببینند رسانه های بیگانه از غربی و شرقی چقدر از آنها تعریف می کنند، در حالی که می گویند خاتمی، موسوی، کروبی، هاشمی و مقامات نظام همه یکی هستند و تعبیرزشتی به کار می برند با این مضمون که اینها سر تقسیم قدرت دعوا می کنند. زمانی که در صدا و سیما بودم، صبح های جمعه برنامه ای به نام "بررسی رادیوهای بیگانه" داشتیم و برنامه هایی که علیه جمهوری اسلامی و شخصیتها بود را پخش می کردیم و تحلیل آنها و صحبت هایی که علیه ما به کار می بردند را منتشر می کردیم تا مردم آگاه شوند; بنابراین در مجموع باید گفت مسوولین و افراد چه اصولگرا، چه اصلاح طلب و چه اعتدالگرا همه خود می دانند در محضر الهی چه می کنند و این واقعیت غیرقابل انکار است که هیچ کلامی بالاتر از کلام خداوند و هیچ محکمی هم محکم تر از قرآن نیست.
کسانی که به اصطلاح در اداره جامعه در دو گروه بودند که به عنوان یاران امام به شمار می آمدند; همواره پیرو نظرات امام بودند و تفاوتی بین جمهوریت و اسلامیت قائل نمی شدند و خوب به تدریج در دوره هایی فراز و نشیب هایی که درقدرت به وجود آمد، اشخاص براساس دیدگاه خودشان عمل کردند. الان هم عده ای بیشتر حکومت اسلامی به معنای خلیفه گری را دنبال می کنند و از تریبونها گفته های خود را انتقال می دهند. عده ای که به دنبال جمهوری اسلامی هستند با محدودیت مواجه اند; می خواهم بگویم، در آن زمان اعتدال وجود داشت و گروه هایی که کشور را اداره می کردند; متشکل از افراد اعتدالگرا بودند و باید گفت هیچ چیز در قانون اساسی عوض نشده است و اگر کسی بخواهد مبانی حکومتی امام را پیاده بکند، باید به اصل آن رجوع کند. به هر حال امام خمینی 10 سال کشور را اداره کردند و با مسایلی مثل جنگ، تحریم، مشکلات داخلی مواجه بودند که در این شرایط از اعتدال خارج نمی شدند; تا آنجایی که مسائل به امام مربوط می شد با عدالت و اعتدال رفتار می کردند; به هر صورت برخی مسائل نیز به امام مربوط نمی شد و مسوولین دچار نقص بودند و اگر موردی به ایشان می رسید و مطلع می شدند، برخورد می کردند.
در اینجا خاطره و تجربه ای به یاد دارم که بازگو می کنم. موضوع از این قرار بود که در شهر کرمان خواننده ای به نام " فدایی" بود که در زمان طاغوت از همین ترانه های سبک می خواند. پس از انقلاب قاضی که نمی خواهم نامش را ببرم به عنوان حاکم شرع کرمان انتخاب شد و در همان زمان وی دستور ترور این خواننده را داد و عده ای فدایی را کشتند و حتی مزاحمتی را برای خانواده او به وجود آوردند; پس از این واقعه تلخ نامه ای به امام نوشته شد و ایشان از جریان مطلع شدند و بلافاصله دستورعزل حاکم شرع را دادند و تاکید کردند که به خانواده فدایی دیه پرداخت شود و از آنها اعاده حیثیت شود. وقتی این موضوع را بررسی می کنیم، متوجه می شویم که امام (ره) چه قدر نسبت به اقدامات تند و تصمیمات حاد، واکنش نشان می دادند و برخورد می کردند.
به هر صورت همواره برخوردهای سلیقه ای وجود داشته و درشرایط کنونی چگونه برخورد کردن با آن مهم است. آن مسائلی که به امام خمینی (ره) مربوط می شد ایشان شدید برخورد می کردند و برابر خون ناحق حساسیت نشان می دادند و می گفتند که این حق باید جبران شود. این نکته را بگویم که در بستر زمان و دهه های مختلف اقداماتی صورت گرفته که نباید به حساب اسلام بگذاریم و با ارزشهای اسلامی با سیره امامان مطابقت و همخوانی ندارد; اینها به دلیل همان نارسایی ها صورت گرفته است و باید به آن توجه داشت.
حضرت امیر (ع) پس از آنکه به خلافت رسیدند; تعبیر زیبایی در نهج البلاغه در مورد ارزشهای اسلامی که از زمان پیغمبر (ص) باقی مانده، به کار می برند، و آن چیزی که در جامعه حکومتی رواج پیدا کرده بود را به پوستین وارونه ای تعبیر می کنند و آن ارزش ها چیزی نبوده است که در زمان پیغمبر(ص) به آن عمل می شده است. به هر صورت باید بگویم در حال حاضر قرآن کریم، سیره پیغمبر (ص) و ائمه اطهار وجود دارد و می توانیم اسلام ناب را استخراج کنیم. در مورد انقلاب اسلامی باید توجه کنیم که این انقلاب با توجه به آرمان های امام(ره) و مبتنی بر دیدگاه ائمه اطهار تدوین شده است و البته برخی مسائل در بستر زمان دستخوش تغییرات شده است که حتی الان با دیدگاه های رهبر انقلاب نیز همخوانی ندارد و نباید بگوییم این چیزی که عمل می شود، همان انقلاب اسلامی است که می خواستیم.
در این مورد می توانیم به منبع و دیدگاه های امام (ره) رجوع کنیم که به وسیله موسسه نشر آثار امام خمینی که به همت حاج احمد آقا راه اندازی شد و الان توسط حاج حسن آقا اداره می شود رجوع کنیم و این موسسه انصافا توانسته است به خوبی اندیشه ها و دیدگاه های امام را به خوبی حفظ و جمعآوری کند و باید نسل سوم انقلاب جامعه با این اندیشه ها به خوبی و بیشتر آشنا شوند و اصل و اساس این انقلاب بهتر شناخته شود.
این روزها سخن از قانون گریزی در محافل مختلف زیاد شنیده می شود، تحلیل شما از این رویداد چیست؟
در پاسخ به این سوال باید بگویم که رهبر انقلاب در دیدار با اعضای هیات دولت فرمودند که قانون باید اجرا شود، حتی اگر کسی قانون را قبول ندارد. بنابراین در بحث قانون باید روحیه قانونگرایی و قانون محوری وجود داشته باشد که اگر نباشد، سنگ روی سنگ بند نمی شود و اگر قرار باشد هر کسی به سلیقه خودش عمل کند، دیگر نمی توان از جامعه توقع داشته باشیم که به صورت قانونمند هدایت و رفتار کند. ذکر این نکته لازم است که تفسیر قانون و مرجع آن در قانون اساسی به نسبت شرح وظایف آمده است و در اینجا سلیقه شخصی جایی ندارد و در نظام جمهوری اسلامی هیچ کس نگفته است که قانون اجرا نشود. ناظرین قانون هم باید به وظایف خود عمل کنند که اگر تخلفی صورت گرفته است، با آن برخورد کنند. اگر مسوولین و ناظرین قانون به وظایف خود عمل نمی کنند; دیگر اشکال از قانون نیست و اشکال از مسوولین است که به وظایفشان عمل نمی کنند. در این صورت افراد هم برابر خداوند و هم برابر مردم مسوولند و حق الله و حق الناس برگردنشان است و نظامی اسلامی براساس چنین چرخه ای استوار شده است. اگر کسی تخلفی انجام دهد علاوه بر مجازات دنیوی با مجازات اخروی هم مواجه است.
تعبیری وجود دارد که گفته می شود، پل صراط از مو باریکتر و از شمشیر برنده تر است. مفهوم این جمله این است که مرز بین گناه و عمل نیک چه قدر کم است. باید بگویم نظام اسلامی فردایی هم دارد و افراد و مسوولین برابر اعمال خود باید پاسخگو باشند و قرآن کریم در همین باب می فرماید "بل الانسان علی نفسه بصیره ولو القا معاذیره یعنی خود انسان می داند چه کاره است، گرچه به توجیه عمل خود بپردازد".
یکی از اصولی که همواره بر آن تاکید شده است و در قانون اساسی نیز وجود دارد، بحث تفکیک قوا و استقلال عملکردی آنهاست، در شرایط کنونی این ساز وکار چگونه باید حفظ شود؟
برای اینکه سوال شما را پاسخ دهم تجربه و خاطره ای را در این باب نقل می کنم. در همان سال های اولیه انقلاب رئیس صداوسیما بودم و به یاد دارم که می خواستیم این مجموعه به طور مستقل اداره شود و به همین دلیل با هر سه قوا به نوعی زاویه پیدا کرده بودیم. دوران مسوولیتم در سازمان صداوسیما بخشی از آن در دوران نخست وزیری مهندس موسوی و رئیس جمهوری آیت الله خامنه ای و دولت سازندگی بود. همین روند اداره مستقل صداوسیما موجب شد، آقای یزدی (رئیس اسبق قوه قضائیه) در نماز جمعه حرف هایی زده بود که من از ایشان به دادگاه ویژه روحانیت شکایت کرده بودم و او هم از من شکایت کرد. در همان زمان مجلس در شهریور ماه که متمم بودجه را تصویب می کرد، حدود یک یا یک و نیم میلیارد تومان بودجه صداوسیما را کسر کرد. مجلس هم به ریاست آقای کروبی و نایب رئیسی پسر عمویمان آقای هاشمیان بود. با شرایط به وجود آمده، واقعا تلاش می کردیم، صداوسیما مستقل اداره شود.
آقای ری شهری که ریاست دادگاه ویژه روحانیت را برعهده داشت گفت به پرونده تان رسیدگی نمی کنم و ما را به همان دادگاه عمومی فرستاد که شکایت در آنجا صورت گرفته بود و ریاست دادگاه عمومی آنطور که یادم میآید، آقای میرعماد بود. ایشان تلاش کرد که در این جریان ما مصالحه کنیم. در همان حین براساس استدلال و استناد به سخنان امام خمینی نامه ای به شورای نگهبان نوشتیم که کسر بودجه صداوسیما هم خلاف شرع و هم خلاف قانون اساسی است. استدلال امام (ره) این بود که اگرموضوعات مربوط به در صداوسیما اختلافی پیش می آمد; با استناد به اصل 175 قانون اساسی می فرمودند که صداوسیما زیر نظر مشترک سه قوه اداره شود و تعبیر ایشان این بود که هیچ قوه ای نباید بر قوای دیگر برتری داشته باشد و از این رسانه علیه دیگری استفاده کند، زیرا صداوسیما شرکت سهامی نیست که بخشی از آن متعلق به مجلس و دولت یا قوه قضائیه باشد. صدا وسیما باید در جهت استقلال کشور و برای حفظ استقلال قوا حرکت کند و قوه ای حق ندارد، از این تریبون علیه دیگری استفاده کند; البته حق انتقاد محفوظ بود و توصیه می کردند، صداوسیما نباید وارد برخی معرکه ها شود و امام(ره) اصل تفکیک قوا را اینطور تعریف می کردند که دستگاه ها در امور یکدیگر دخالت نکنند.
به هر صورت به همراه همکاران در شورای نگهبان برای توضیح نامه خود حاضر شدیم. اعضای این شورا از ما پرسیدند که برچه اساسی کسر بودجه را خلاف قانون اساسی و شرع می دانید که توضیح دادم; بنده محمد هاشمی به عنوان رئیس سازمان صداوسیما، نه به عنوان یک شخصیت حقیقی بلکه حقوقی با آلمان یا فکر کنم جایی دیگر قراردادی به ارزش 500 میلیون تومان امضا کردم که در اصل نماینده جمهوری اسلامی بودم، لذا در اصطلاح فقهی بنده تعهد واجب الوفا دارم که این موضوع در شرع مهم است (هرکسی قولی بدهد، اینطور نیست که تعهدی برگردنش نباشد و باید به آن عمل کند) و به لحاظ شرعی کسر بودجه صداوسیما خلاف است، چون ما با کشور بیگانه قرارداد داریم که با کسر بودجه نمی توانیم به تعهدمان عمل کنیم.
از طرف دیگر مدارکی ارائه کردیم که کسر بودجه صداوسیما نیز خلاف قانون اساسی است و شورای نگهبان از سازمان برنامه بودجه استعلام کرد و در نهایت مشخص شد که کسر بودجه درست نبوده است. پس از آن شورای نگهبان بیانیه ای صادر کرد که کسر بودجه صداوسیما از سوی مجلس خلاف شرع و قانون اساسی است. بنابراین، براساس استدلال امام خمینی تفکیک قوا به این معناست که قوا نباید از اختیاراتشان طوری استفاده کنند که در امور قوه دیگری دخالت کنند. قوای سه گانه نباید طوری رفتار کنند که اگر کاری از دستشان بر می آید به دلیل اعمال فشار بر قوه دیگری از انجام آن خودداری کند و یا از تریبون صداوسیما برای تخطئه دستگاه دیگری بهره ببرد.
آقای هاشمی به عنوان کسی که عضو مجمع تشخیص هستید و سالها مسوولیت داشتید، آیا نظام ما واقعا پارلمانی است یا ریاستی، آیا پس از سی سال مجلس هنوز در راس امور قرار دارد؟
وقتی امام (ره) فرمودند "مجلس در راس امور است " تاکیدشان بر این بود که حاصل عملکرد مجلس که همان قانون است در راس امور قرار دارد، نه این که چون یک نماینده پنج هزار رای داشت در راس امور نیست با این نگاه، یک وزیر هم 130 رای دارد، در حالی که جمع نمایندگان عصاره ملت هستند; ماحصل مجلس همانطور که گفتم قانون است یعنی همان چیزی که هر سه قوه باید از آن تبعیت کنند، اما متاسفانه آنچه امروز مشاهده می شود وجود نوعی روحیه قانون گریزی است، عده ای می گویند ما با قانون کاری نداریم و مجلس در راس امور نیست بلکه در انتهای صف اتفاقا در بازنگری قانون اساسی، که نخست وزیر حذف و رئیس جمهور جایگزین شد، قدرت قوه مجریه کاهش یافت. در قانون اساسی اولیه رئیس جمهور هماهنگ کننده قوا بود، اما پس از بازنگری این مسوولیت به عهده رهبری گذاشته شد، براساس همین قانون اساسی حتی از بعد نظارتی هم رئیس جمهور اختیاری ندارد، بلکه نظارت پذیر است. یعنی هم باید به مجلس و دیوان محاسبات که مرتبط با مجلس است و هم سازمان بازرسی کل کشور پاسخگو باشد.
نظر جنابعالی به عنوان عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره برخی مسایلی که گفته می شود مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام براساس قانون نیست، چیست؟
به هرحال برخی نظرات شخصی مطرح می شود که نه از جایگاه مجمع می کاهد و نه اصولا قوه مجریه مبین و مفسر این نوع نظرات است. مرجع تفسیر جای دیگر است و پرداختن به این مسایل و پاسخ دادن به این حرف ها، اصلا اهمیتی ندارد.
به عنوان یک شخصیت رسانه ای، چرا عده ای این مسایل را مطرح می کنند؟
(با خنده) من رسانه ای هستم، اما سخنگوی دیگران که نیستم، این را باید از خودشان بپرسید.
تحلیل شخصی شما در این باره چیست؟
به نظر من، باید نگاه کرد و دید که آیا فرد قانون گراست یا قانون گریز کسانی که این نوع حرف ها را می زنند سبقه قانون گریزی شان بیشتر است، طبق قانون اساسی هر فردی در حد وظایف خود مسوولیت و جایگاهی دارد که البته محترم است و ربطی به اینکه شخص چه کسی باشد ندارد، به عبارت بهتر باید دید انتقاد به دولت و یا مجلس به خاطر شخص رئیس جمهور و یا شخص رئیس مجلس است یا نه، انتقاد قانون، شخصی نیست بلکه به عملکردهاست، لذا نباید مسایل را شخصی کرد.
آقای هاشمی، یکی از مسایلی که درسال های اخیر، روند رو به رشدی داشته، مساله افراط و تفریط و تخریب شخصیت هاست، که حتی در مناظره های انتخاباتی نیز نمود پیدا کرد تا جایی که هشدارهایی از سوی بزرگان نظام به آنها داده شد و شاید اوج آن در مراسم 14 خرداد بود. ریشه این افراط گری را در چه می دانید؟ افراط گرایان با این روش به دنبال چه چیزی هستند؟
در اولین انتخابات ریاست جمهوری، آقای بنی صدر روزنامه ای داشت به نام "انقلاب اسلامی " که مبنای کار خود را در آن مقطع بر تخریب رقیب گذاشته بود، نه عرضه شایستگی خود و برنامه هایش، چرا که تخریب افراد راحت تر بود. پس از آن امام (ره) فرمودند و تاکید کردند که کاندیداها حق تخریب رقبای خود را ندارند، بلکه باید نظرات خود را به مردم ارایه دهند. قرآن نیز در این زمینه دستور صریح دارد که می فرماید:" بشارت بده به مردمی که اقوال نیک را می شنوند و بهترین آن را انتخاب می کنند". بنابراین نه از نظر فرهنگ دینی و نه از نظر سیره و سنت ائمه اطهار، تخطئه و تخریب افراد را نداریم. به هر حال این فرهنگ که در واقع اسلحه برنده ای است; در برخی جوامع از جمله کشور ما وجود دارد و بسیار مذموم است; خصوصا اینکه از رسانه ملی برخی موضوعات پخش شود. از نظر جامعه شناسی و روانشناسی نیز بعضی افراد به جای معرفی و اعلام نظرات به منظور بزرگ جلوه دادن خود، سایرین را تخریب می کنند و به نوعی از جنگ روانی در جامعه استفاده می کنند.
به هر صورت وقتی ادوار مختلف جامعه را بررسی کنیم، می بینیم که موضوع تخریب ریشه دار است و مختص به زمان حال نیست، اما در شراط کنونی یک تفاوت عمده وجود دارد و آن اینکه پیش از انقلاب شب نامه زیاد پخش می شد و از خارج مرزها که 75 شبکه رادیویی وجود داشت، علیه امام و شخصیت ها رسما تبلیغ می کردند و از کشورهای بزرگی مانند آمریکا، چین و روسیه گرفته تا کشورهای کوچکی مانند کویت و آلبانی این برنامه های تخریبی پخش می شد اما در حال حاضر این امر به داخل کشور هم سرایت کرده است و از رسانه های رسمی و محلی پخش می شود، شخصیت هایی که امروز تخریب می شوند; آن روزها هم مورد هجمه و شکنجه های رژیم پهلوی بودند، پس از انقلاب نیز توسط رادیوهای بیگانه تخریب می شدند; امروزهم صداوسیما که از بودجه عمومی بهره می برد; آقایی تحت عنوان برنامه ای هرچه دلش می خواهد درباره برخی شخصیتها می گوید و وقتی ریشه این نوع رفتارها بررسی می کنیم، متوجه می شویم که باید به هر طریق ممکن رقیب شکست بخورد.
در فرهنگ مارکسیستی گفته می شود هدف وسیله را توجیه می کند; یعنی اگر شما رقیب من هستی و من نمی توانم جایتان را بگیریم حتی حذف شما قابل توجیه است. اما بر پایه اسلام و اخلاق هدف وسیله را توجیه نمی کند و انسانها حرمت دارند، که البته در شرایط فعلی هدف وسیله را توجیه می کند مبنا قرار گرفته است. در سال 88 که آقای هاشمی کاندیدا نبود، اما در مناظره ها گفته می شد رقیب اصلی ایشان هستند، این حرف با کدام کلام و مبانی اسلامی قابل تفسیر است؟
راه جلوگیری از تخریب ها چیست؟
این موضوع در دست بزرگان است.
آیا وحدت می تواند یکی از این راه ها باشد و اساسا در شرایط فعلی می توان از وحدت سخن به میان آورد؟
وقتی از وحدت صحبت می شود، معمولا بدین معناست که در خطوط قرمز و تهدیدها یکی شویم تا دشمنان خارجی نتوانند صفوف ما را در هم بشکنند; به عبارت دیگر وحدت می تواند حول دفاع از کشور، آزادی و استقلال شکل بگیرد. اما در امور سیاسی، وحدت به معنای یکی شدن سلایق امکان پذیر نیست; به قول آقای خاتمی که سخن خوبی را همواره مطرح کرد و با مضمون " کثرت در وحدت" این موضوع امکان پذیر است; یعنی به همه سلایق به یک اندازه احترام گذاشته شود. این موضوع دو نوع وحدت عقلانی به وجود میآورد، مخصوصا در کشور ما که یک دشمن خارجی به نام آمریکا همواره وجود داشته و سیاستمداران کاخ سفید همیشه برابر ایران یک استراتژی تعریف و براساس آن برنامه ریزی می کردند و برنامه های رسانه ایشان همواره این را نشان می داد.
این استراتژی دو شعار را به همراه داشت یکی تغییر رفتار حکومت بود و دیگری شعار تغییر رژیم و نظام. هرزمانی که ما با هم بودیم و شرایط خوبی در داخل کشور برقرار بود، آمریکایی ها بر تغییر رفتار تاکید کردند و در مقاطعی که مسایل و مشکلات و اختلافاتمان زیاد بوده; شعار تغییر رژیم داده اند، به این گمان که در این شرایط می توانند حکومت را تغییر دهند. لذا می خواهم بگویم انعکاس رفتارهای ما درخارج از کشور به راحتی قابل مشاهده است. آنها مدام دم از رعایت حقوق بشر می زنند و حتی اعلام می کنند که ایران نباید انرژی هسته ای داشته باشد.
یادم میآید زمانی در حزب جمهوری اسلامی اختلافاتی به وجود آمده بود که از سوی دیگر اختلافات به دولت نیز کشیده شد و امام در این باره فرمودند: خیال نکنید در این کشتی که نشستید اگر هر یک از شما آن را سوراخ کند (یعنی اگر وحدت نداشته باشید) رقیب غرق می شود، بلکه همه غرق خواهید شد"، به نظر من این فرمایش امام (ره) درباره آمریکا نیز صادق است; یعنی هیچ کس نباید، گمان کند که اگر آمریکا در داخل کشور پیروز شود، فلان گروه را سر کار می آورد، خیر اصلا چنین نیست; اگر پای آمریکا به کشور باز شود; همه را از دم تیغ می گذراند. این را بگویم که آقای خاتمی به سازمان ملل رفت و در آنجا سخنرانی کرد; رسانه های غربی اعلام کردند مسوولان جمهوری اسلامی همه سر و ته یک کرباس اند. آقای خاتمی از مردم سالاری و جامعه مدنی می گوید، اما وقتی حرف نظام به میان می آید، خاتمی هم همان حرف هاشمی را می زند و هاشمی، همان حرف رهبری را می زند و رهبری هم حرف امام (ره) را. یعنی همه یکی هستند; لذا نگاه دشمن به ما این است، که در مواردی بخواهد برخی بهره برداری ها را ببرد; اما واقعیت امر این است که هیچگاه نباید فراموش کرد، دشمن; دشمن است بی برو برگرد.
اما توجیه برخی اصولگرایان این است که بی بی سی و دیگر رسانه های بیگانه فقط از اصلاح طلبان تمجید می کنند، پس موضوعی وجود دارد نظر شما در این زمینه چیست؟
اتفاقا آنها هم گوش کنند، ببینند رسانه های بیگانه از غربی و شرقی چقدر از آنها تعریف می کنند، در حالی که می گویند خاتمی، موسوی، کروبی، هاشمی و مقامات نظام همه یکی هستند و تعبیرزشتی به کار می برند با این مضمون که اینها سر تقسیم قدرت دعوا می کنند. زمانی که در صدا و سیما بودم، صبح های جمعه برنامه ای به نام "بررسی رادیوهای بیگانه" داشتیم و برنامه هایی که علیه جمهوری اسلامی و شخصیتها بود را پخش می کردیم و تحلیل آنها و صحبت هایی که علیه ما به کار می بردند را منتشر می کردیم تا مردم آگاه شوند; بنابراین در مجموع باید گفت مسوولین و افراد چه اصولگرا، چه اصلاح طلب و چه اعتدالگرا همه خود می دانند در محضر الهی چه می کنند و این واقعیت غیرقابل انکار است که هیچ کلامی بالاتر از کلام خداوند و هیچ محکمی هم محکم تر از قرآن نیست.
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع: fararu.com
