نزاع بر سر جانشينی ملك عبدالله
روزنامهٔ الاخبار لبنان با اشاره به اختلافات داخلی برای جانشينی ملك عبدالله نوشت كه فرزندان شاهزاده سلطان‌بن عبدالعزير ولي‌عهد بيمار را از مراكش به رياض بازگرداندند تا زمام حكومت را در غياب پادشاه در دست بگيرد و راه را بر عمويشان نايف‌بن عبدالعزيز ببندند...
 
 
 به گزارش فارس، روزنامه الاخبار لبنان در مقاله‌ای به بررسی بیماری ملك "عبدالله بن عبدالعزیز " شاه عربستان سعودی و پیامدهای آن در عرصه سیاسی و اختلاف در میان شاهزادگان سعودی می‌پردازد.

در این مقاله كه به قلم "ایلی شلهوب " نوشته شده،‌ آمده است: گویی تاریخ تكرار می‏شود، عكس ملك عبدالله روی صندلی چرخدار، وضعیت ملك فهد فقید را به یاد می‏آورد و نبردی درمورد جانشینی در سایه اختلافات بزرگان آل سعود آغاز می‏شود، نبردی كه بازتاب آن از مرزهای عربستان فراتر رفته و به كشورهای همسایه بلكه تا واشنگتن رسید.

نویسنده و روزنامه‏نگار لبنانی درباره اوضاع عربستان می‎‏نویسد: فضای داخلی عربستان سعودی چند روزی است كه تا حدودی شاهد حركتی غیرمعمول است و اگر برخی از اطلاعات محرمانه خارج شده از ریاض درباره این حركت به آن اضافه شود، این دو حداقل ما را متوجه موشكافی اختلافاتی كه بین سران خانواده حاكم بوجود آمده می‏كند و آن بر تاثیر منطقه‏ای عربستان اثر خواهد گذاشت.

وی معتقد است كه قبل از هر چیز باید به این نكته اشاره‏ شود كه هر كس كه می‏داند در داخل عربستان چه می‏گذرد حرف نمی‏زند و هر كس كه حرف می‏زند نمی‏داند. استناد به بعضی از شاخص‏های موجود همراه با اطلاعات محرمانه كه ‏گاهی از داخل ریاض درز می‏كند بعلاوه اطلاعات موجود در قلمرو پایتخت‏های علاقمند به اتفاقات عربستان مثل دمشق، دبی و تهران فقط می‏تواند به تركیب‌بندی این شكل كمك كند.

از جمله این موارد، سفر آشكار ملك عبدالله به آمریكا با هدف درمان است، اگرچه اطلاعات محرمانه حاكی از این است كه او به آمریكا رفته تا درباره اوضاع جانشینی و بازگشت دوباره ولی‌عهد سلطان بن عبدالعزیز و امیر ریاض سلمان بن عبدالعزیز به عربستان گفت‌وگو كند، این در حالی است كه وضعیت داخلی عربستان اقتضا می‏كند كه قدرت خالی نباشد، البته پیش از این ملك عبدالله شاهزاده متعب پسر سوم خود را به عنوان رئیس گارد ملی و عضو شورای وزیران منصوب كرده بود. (با این شناخت كه او نظامی كارآزموده‏ای است كه محبوبیت فراوانی در بین نظامیان دارد، او كسی است كه ارتشی محكم با تعداد زیاد كه با صد‏هزار عضو در ارتباط است را مجهز كرد و وظیفه رابطه با قبایل و پخش اموال برای آنها را به عهده دارد.)

از سوی دیگر "بندر بن سلطان " با استقبال گرم خانواده حكمران در امطار بعد از ماه‏ها غیبت اجباری به علت خشم عبدالله به عربستان بازگشت.

شلهوب می‏نویسد: اطلاعات محرمانه حاكی از آن است كه تصمیم به منصوب كردن متعب در منصبی كه عبدالله آن را ریاست می‏كرد، عملی است كه برای اولین بار پادشاه از منصبی كه در زندگیش ریاست آن را برعهده دارد، كناره‏گیری می‏كند، در واقع عبدالله با این عمل از دیگران می‏خواهد كه از او الگو بگیرند. این اطلاعات محرمانه درباره انتقال قدرت توسط عبدالله به نسل نوادگان می‏گوید: مشخص است كه عبدالله نظری دارد به اینكه خالد الفیصل را به جای امیر نایف معاون دوم نخست‏ وزیر منصوب كند كه این موضوع زمینه ولی‌عهدی آینده او را فراهم می‌كند، او همچنین قصد دارد "خالد بن سلطان " را به عنوان وزیر دفاع و "محمد بن نایف " را به عنوان وزیر ‏كشور و "تركی فیصل " را به عنوان وزیر‏ خارجه، و "بندر بن سلطان " را به عنوان رئیس اطلاعات منصوب كند. این اطلاعات حاكی از این است كه شاهزاده سلمان بیماری قلب دارد، از سوی دیگر سخن از منصبی برای محمد بن فهد در جریان است، چون طبق معمول سعودی‏ها به شاهزاده‏ها بسیار اهمیت می‏دهند.

الاخبار به نقل از منابعی نزدیك به مراكز تصمیم‏گیری عربستان سعودی می‏نویسد: فرزندان سلطان هستند كه او را به ریاض برگرداندند تا زمام حكومت را در غیاب پادشاه در دست بگیرد و راه را بر عمویشان نایف ببندند. آنها می‏گویند كه زمانی كه عبدالله پس از ناتوانی ملك فهد قدرت فعلی را در دست گرفت، قانونی را اضافه كرد كه بوسیله آن تمام تصمیمات شورای وزیران كه در غیاب فهد ریاست آن را به عهده داشت برای امضا به پیش پادشاه ببرند. هنگامی كه فرزندان سلطان این كار را به بهانه اینكه پادشاه خسته است یا اینكه خواب است و یا موارد دیگر از این قبیل مانع می‏شدند، عبدالله مجبور شد كه عبدالعزیز بن فهد را به عنوان مشاور حكومت منصوب كند و در پایان هر جلسه مصوبات را به او می‏داد تا برای امضاء پیش پدرش ببرد. دقیقاً مشخص نیست كه الآن در غیاب عبدالله این كار چگونه انجام می‏پذیرد.

تحولات ارزش و اهمیت خود را از واقعیتی می‏گیرد كه كلیات آن شایع و به قوت خود باقی است، هرچند كه جزئیاتش زیاد مشخص نیست، درست است كه به عربستان یك مملكت (یعنی یك سلطنت و دولت) می‏گویند، اما در واقع چهار‏ مملكت وجود دارد كه ریاست یكی از آنها را عبدالله به عهده دارد و سه مملكت دیگر را سه نفر از جناح «سدیری» یعنی نایف،‌ سلطان و سلمان به عهده دارند، این سه سلطنت هرچند در بین خودشان درگیری دارند ولی دربرابر سلطنت عبدالله هم‏پیمان هستند.

علاوه بر درگیری خانواده حاكم، دو نوع از درگیری نیز در عربستان وجود دارد، اول درگیری بین فرزندان پادشاه راحل عبدالعزیز آل سعود با نوادگان اوست و مورد دوم درگیری در روش سیاسی بین جناح اصلاح‏طلب معتدل و روشنفكر كه عبدالله رئیس آن است و دیگری جناح محافظه‏كار خشك و سخت‌گیر كه نایف آن را رهبری می‏كند و سوم جناح فاسد كه با دستگاه اطلاعات آمریكا در ارتباط است و سلطان آن را رهبری می‏كند.

نویسنده لبنانی می‌نویسد: در اینجا لازم است كه به واقعیتی كه در طی دهه‏های گذشته به اثبات رسیده است، اشاره‏ای بكنم و آن اینكه خانواده آل سعود قدرت جلوگیری از اختلافات و تناقضات در داخل خودشان را دارند، حتی شاهزاده‏ها احترام همدیگر را نگه می‏دارند، ولی برخی معتقدند كه این امر تا سال 1988 درست بود یعنی زمانی كه شاهزاده محمد بن عبدالعزیز وفات یافت، كسی كه نقش رئیس خانواده حاكم و تكیه‏گاه محكمی در همه اختلافات بود و بعد از او مشكلات اجتماعی و اختلافات خانوادگی در حد ازدواج و طلاق و امثال اینها به شاهزاده سلمان سپرده شد، ولی هیچ كس نتوانست جای شاهزاده محمد را در رابطه با مسائل اختلافی بزرگ بگیرد.

عبدالله می‏خواهد خالد فیصل را به عنوان معاون دوم نخست‏وزیر منصوب كند تا برای ولی‌عهدی آماده شود.

تاثیر اختلافات خاندان حاكم سعودی در منطقه

نویسنده این روزنامه لبنانی در ادامه به تاثیرات خارجی این اختلافات در منطقه اشاره كرده و می‌نویسد: واضح است كه اختلافات این خانواده در دوره گذشته از مرزهای عربستان عبور كرده و در عملكرد ریاض در مسایل منطقه‌ای تاثیر گذاشته است، از جمله موضوع لبنان، عراق و رابطه با ایران و سوریه و رابطه شیعه و سنی.
منابع آگاه از اوضاع و نگرانی‏های عربستان می‏گویند كه مردم در عربستان از خدا می‏خواهند كه به عبدالله حداقل چهار پنج سال دیگر عمر بدهد تا بتواند ستاد امر به معروف و نهی از منكر را لغو كند.این منابع آگاه اضافه می‏كنند كه طرح اصلاح داخلی او رضایت زیادی را در محافل ضد فساد و طرفداران آزادی و در بین جوانان كه نماینده جمعیت جامعه عربستان هستند را بوجود نیاورده است. وی همچنین اقدامات بی‌سابقه‌ای را انجام داده است، برای اولین بار شیعه‏ها و اسماعیلی‏ها را پذیرفته و گفت‌وگوی شیعه و سنی را راه انداخت، همچنان كه برای اولین بار حضور زن در این گفت‌وگو را رواج داد. این منابع آگاه در ادامه گفتند: او برنامه‏ای ملی‏ با عنوان فلسطین داشت. همه مردم سخنرانی معروف او در مقابل ارتش عربستان را به یاد دارند كه اندكی قبل از اجازه مشاركت در جنگ آزادسازی كویت بود. وی در آن سخنرانی‏ گفت این ارتش آزادسازی فلسطین است. بعد از این سخنرانی عده‌ای در داخل و خارج كشور به او گفتند فلسطین در غرب است نه شمال، وضعیت به این حالت ادامه پیدا كرد تا اینكه نامه معروف شدید اللحن خود را قبل از چند روز مانده به حملات 11سپتامبر، به جورج‏بوش نوشت و خواستار آزادی فلسطین شد كه این حملات عربستان را در وضعیت دفاع قرار داد و منجر به اقدامی از سوی عبدالله شد كه هدفی جز سازش بر سر مسئله فلسطین نداشت.
منابع نزدیك در مراكز تصمیم‏گیری عربستان می‏گویند كه عبدالله ضعیف‏ترین پادشاه عربستان محسوب می‏شود. حتی از فیصله دادن به مسئله ولی‌عهد نیز ناتوان است و كمیته بیعت را كه در سال 2006 تشكیل داد، چیزی جز انتقال دادن این مشكل نیست. بر اساس این اظهارات وی حتی نمی‏تواند از اصلاح‏طلب‏ها حمایت كند، همان‏هایی كه به آنها آزادی بیشتری داد.
این منابع آگاه درباره سلمان 74 ساله اما می‏گویند كه او دو چهره است: از طرفی دوست روشنفكرهاست و در عین حال با كمیته امر به معروف و نهی از منكر رابطه دارد، آنها با اشاره به اینكه او در تصمیمات كمیته بیعت كه ملك عبدالله برای انتخاب ولی‌عهد تاسیس كرده است نفوذ دارد، گفتند كه وی از تایید خانواده‏های ثروتمند و با نفوذ كه در طول 30 سال گذشته در ریاض ساكن شده‏اند، برخوردار است. به گفته این منابع به نظر می‏رسد كه عده‌ای سعی دارند به چند علت نایف را قانع كنند كه به نفع سلمان كنار برود، اول اینكه وزیر كشور نایف كه در اداره پلیس حكمفرمایی می‏كند و حدود80 هزار نیروی فرمانبردار دارد، سالخورده شده است و از بیماری سرطان خون رنج می‏برد، علاوه بر این واشنگتن از او استقبال نمی‏كند و او را مرد سختگیری می‏داند.
منابع آگاه نایف را در امنیت و مسائل كشور مستبدّ می‏دانند، با اشاره به اینكه او مستقیما بعد از سلطان به سلطنت می‏رسد، اعلام كردند كه ستاره بخت وی در جنگی كه بر علیه القاعده ترتیب داد، خود را نشان داد، او همچنین در برنامه‏ پذیرش و صلاحیت بعد از توبه كردن برای «گروه ضاله» (نامی است كه به تمام گروه‏های مسلح مخالف سعودی‏ها اطلاق می‏شود) بروز كرد و چهره شد. به گفته این منابع او افراطی و طرفدار پر و پا قرص كمیته امر به معروف و نهی از منكر است، و حتی طرفدار موسسه دینی است كه از حمایت متقابل هم استفاده می‏كنند.
این منابع آگاه بیان می‏كنند كه سلطان حدود 80 هزار نیروی ارتشی و 20 هزار نیروی هوایی را رهبری می‏كند، وی همچنین حلقه اصلی ارتباط با سازمان اطلاعات آمریكا CIA است، اما او الآن ناتوان و در برابر پسرش بندر نیز نمی تواند كاری بكند، خالد نیز بیشتر از اینكه مرد امنیت و سیاست باشد، مرد تجارت است.
اطلاعات محرمانه از داخل ریاض می‏گوید كه درباره بندر شایع شده كه گروه القاعده عراق از زمان ابو مصعب زرقاوی و گروه فتح الاسلام را رهبری كرده است، این اطلاعات همچنین می گوید كه جناح سلطان بیشترین ضرر را از حمله عبدالله برای مبارزه با فساد دیده است. چرا كه در این حمله جلوی اموال سرازیر شده به سوی جریان سلطان را گرفتند، دلالی‏ها قطع شد، و فاكتورهای هزینه‏ها دیگر پرداخت نشد.
این منابع تاكید می‏كنند كه اختلاف ریشه‏ای و شدید بین جناح شاه سعودی با جناح سدیری‌ها و فرزندان معنوی ملك فهد از جمله نایف و سلطان و سلمان وجود دارد. بر اساس اظهارات این منابع حتی درگیری‌ها در میان این سه نفر نیز وجود دارد، سلمان لیبرال است، اما نایف سنت‏گرا است، از سوی دیگر سلطان و پسرش خالد با دفتر اطلاعات مركزی آمریكا در ارتباط هستند، این سه نفر هم به این جهت با هم درگیری‌هایی دارند.
با این همه با توجه به اطلاعات منابع آگاه تمام زد و خوردها زیر یك سقف است و آن اتحاد همه علیه عبدالله است، كسی كه در پیرامونش چهرهای بزرگ را نمی‏بیند. البته فرزندان وی هستند، متعب مسئول گارد ملی است و عبدالعزیز نیز مسؤول روابط با سوریه است، در كنار این دو شاهزاده مقرن است كه تمایلاتش میان عبدالله و بندر است.
ایلی شلهوب می‏نویسد كه عبدالله گرایش لیبرالی دارد، و نه سنتی. وی مخالف وهابیت است و حتی اصلا اصطلاح وهابیت را قبول ندارد. وی در مدیریت و اقتصاد و برنامه‏های كشور اصلاح‌طلب است و هر چیزی را كه غرب بدست می‏آورد قبول می‏كند. او شیعه را می‏پذیرد و می‏تواند با آنها زندگی كند. طرفدار گفتگوی ادیان و گفت‌وگوی شیعه و سنی است. تكفیری‏ها (كسانی كه اتهام به كفر شیعه می‏زنند) را رد می‏كند و با ساكنان منطقه شرق (شیعه‏های عربستان) گفت‌وگو می‏‎كند. اختلاط زن و مرد را منع نمی‏كند و گواه آن نیز اتفاقی است كه در دانشگاه با نام او می‏افتد. او سخنان جناح راست جهان عربی و اسلامی را قبول دارد. همچنین اگر كشورهای عربی فرمول مناسبی برای اقدام به سازش با ایران بیابد، او با آن مخالفت نمی‏كند. سیاه‏ترین جای پرونده‏اش طرفداری او از فیصله دادن به مسئله فلسطین با طرح ابتكار عربی است.
همان منابع آگاه می‏گویند كه فرزندان فهد در نقطه مقابل عبدالله قرار دارند. هرچند كه دوستی با آمریكا نقطه مشترك هر دو است ولی فرزندان فهد جمهوری‏خواه هستند و طرفدار قضیه فلسطین و نه به این معنا كه طرفدار آزادسازی فلسطین باشند، بلكه تنها بخاطر توجه مردم سنی سنتی عربستان كه این منطقه را مقدس می‏دانند. به گفته این منابع ، فرزندان فهد از جناح سلفی برای گرفتن امتیاز از آمریكا در درگیریشان با عبدالله و جناح راست استفاده می‏كنند.
به نوشته الاخبار، این منابع در تفسیر بازتاب این اختلافات داخلی در سیاست منطقه‏ای عربستان تاكید می‏كنند كه این اختلافات نقش عربستان را تضعیف می‏كند. یك گروه روشی را به پیش می‏برد و جناح دیگر برعكس آن. شاید شفاف‏ترین مثال زمانی است كه ملك عبدالله اواخر سال 2008 به گفت‌وگوی ادیان فرا خواند . این همایش در زمانی برگزار شد كه 50 روحانی عربستان با تحریك نایف بیانیه‏ای صادر كردند كه در آن شیعه را تكفیر می‏كرد.
این منابع در ادامه گفتند كه همه آنچه را كه تكفیری‏ها در عراق انجام می‏دهند به خاطر مخالفت با عبدالله انجام می‏دهند. اطلاعات دقیقی از چگونگی درخواست كمك مالی و نظامی آنها از پادشاه وجود دارد، در حالی كه پادشاه درخواست تامین بودجه و تجهیز آنان را نپذیرفته است. حمایت اصلی این گروه از سوی نایف و بندر است. این منابع می‌افزایند كه بدون هیچ شكی پادشاه عربستان در این اقدامش گروه العراقیه را تایید كرد و با تمام وجود آرزو می‏كند كه این مشكل پایان یابد. وی به گروه العراقیه امید دارد، در حالی كه فرزندان نایف آن را نمی‏پذیرند و مسئولیت انفجارهای عراق را كه اثر انگشت بندر در آن است قبول می‏كنند. این منابع در ادامه گفتند كه عبدالله با گرگ‏هایی احاطه شده است و شاید درنده‏ترین آنها نایف باشد كه می‏توان او را مصیبت بزرگ دانست، از همه بدتر آنكه او جانشین احتمالی عبدالله است، كه ضعیف‏ترین عنصر در این معادله است، مخصوصا با وخیم‏تر شدن اوضاع سلطان.
آنها می‌افزایند كه بندر دشمن سرسخت ایران و شیعه است و با هر تفاهمی با آن‏ها مخالف است. وی حتی نمی‏تواند قرارداد امنیتی كه برای مبارزه با مواد مخدر با تهران امضاء كرده را قبول كند و اجرای آن را نمی‏پذیرد.
این منابع می‏گویند كه همین وضعیت در لبنان وجود دارد، این همان حالت سرگردانی است كه سعد الحریری در آن زندگی می‏كند. تامین مالی و پوشش سیاسی او با عبدالله است كه او را با دمشق آشتی داده و همیشه تلاش می‏كند كه به او بفهماند كه او نخست‏وزیر همه لبنانی‏ها است. اما دل او با فرزندان فهد و طرفداران نظریه مذهبی كردن ارتش است كه می‏توانند رابطه‏های مالی او را قطع كنند. سعد حریری الآن در سرگردانی زندگی می‏كند او مردد است كه آیا از ملك عبدالله كه زمام حكومت در دستش است، دستور بگیرد یا از دیگران كه در دل و جان عبدالله حكومت می‏كنند، تبعیت كنند.
همین منابع می‏گویند كه اوج قطع رابطه سوریه و عربستان زمانی بود كه در سوریه ثابت شد كه بندر تلاش می‏كند آرامش داخلی سوریه را در حركتی كه اوج آن در اواخر سال 2007 بود از بین ببرد. یكی از فرزندان بندر كه برای رهبری این حركت به سوریه رفته بود از سوی مقامات سوریه دستگیر شد و بالاخره با درخواست ملك عبدالله آزاد گردید. این كار بندر چون بدون آگاهی پادشاه انجام شده بود، علت اصلی اخراج او از عربستان بود.
 
 
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع: farsnews.com