فارس:هر یك از گزارشگران تلویزیون در سال‌های اخیر، زمینه و عرصه كاری خود را در تهیه گزارش‌های گوناگون انتخاب كرده‌اند. برخی از آنها تمایل فراوانی به تعقیب و پیگیری سوژه‌های حوزه سلامت و بهداشت دارند و گاهی حاضر می‌شوند برای جذب مخاطب، دست به بازیگری ناشیانه هم بزنند! بعضی دیگر، موضوعاتی مانند میراث فرهنگی و گردشگری را دستمایه تولید گزارش‌ها و گفت‌وگوهای خود قرار می‌دهند و عده‌ای هم مایل به تهیه برنامه‌هایی در حوزه كتاب و ادبیات هستند.
آخرین نمونه از گزارش‌های خبرنگار حوزه فرهنگی رسانه ملی ـ كه شامگاه یكشنبه گذشته در خبر ساعت 22 شبكه 3 سیما پخش شد ـ حكایت جالبی داشت و آن، كسب اطلاع از میزان مراجعه مردم به بازار عرضه كتاب و خرید محصولاتی در حوزه داستان و رمان بود. خانم خبرنگار، دوربین و عوامل ضبط گزارش را به خیابان انقلاب، مركز تجمع فروشگاه‌های كتاب برده بود و گزارش خود را از مقابل یكی از پاساژهای این خیابان آغاز كرد؛ با این عبارت كه: «برویم ببینیم مردم چه كتاب‌هایی می‌خوانند؟»
مراجعه این خبرنگار رسانه ملی در این گزارش به سه تا چهار فروشنده كتاب بود كه علاقه‌مند بودند نام تازه‌ترین آثار و محصولات فرهنگی خود را جلوی دوربین ببرند و به تبلیغ این كارها بپردازند. انتخاب گزینش شده در پخش برای بردن نام كتاب‌ها البته در نوع خود جالب بود، اما جالب‌تر اینكه قرار بود بدانیم مردم با مراجعه به بازار كتاب، چه آثاری را خرید می‌كنند و در قفسه كتابخانه خود قرار می‌دهند. اینكه چند فروشنده، تعدادی از كتاب‌های خود را جلوی دوربین نام ببرند، آیا هدف گزارش تأمین شده است؟
این در حالی است كه هیچ یك از شهروندانی كه برای خرید به این پاساژ مورد اشاره گزارشگر سیما آمده بودند، نامی از كتاب‌های مورد علاقه نبردند و دلایل انتخاب خود را برنشمردند؛ در شرایطی كه كتاب‌های متنوعی در بازار كتاب موجود است كه در قالب‌ها، گونه‌ها و ژانرهای مختلف دسته‌بندی می‌شود و تهیه گزارش بی‌هدف و تبلیغاتی برای چند ناشر، صرفاً و ابداً رفع تكلیف برای پر كردن آنتن به شمار می‌رود و هیچ مفهوم دیگری جز این ندارد.
صدای جمهوری اسلامی كه از سال‌ها پیش با راه‌اندازی شبكه‌های رادیویی مثل رادیو فرهنگ، برنامه‌های بسیار پرمحتوایی به مخاطبانش ارائه می‌كرد، امروز با اختصاص آیتم‌هایی در شبكه‌های گوناگون از جمله رادیو ایران، رادیو تهران، رادیو سلامت و ... صرفاً به معرفی كتاب می‌پردازد و از كارشناسان و گویندگان میان‌مایه‌ای برای این حركت بهره می‌گیرد. در سیما، اما وضع از این هم بدتر است و اگر شبكه 4 آن با پخش برنامه «كتاب 4» به داد رسانه ملی نمی‌رسید، وضعیت از این هم كه هست، اسفبارتر بود.
این در حالی است كه برنامه كتاب چهار به عنوان تنها برنامه مستقل و تخصصی كتاب در شبكه‌های داخلی مطرح است و در حوزه‌های مختلف علوم انسانی از جمله فلسفه، فلسفه غرب، فلسفه اسلامی دین‌پژوهی، فلسفه تاریخ، فلسفه هنر، فلسفه دین، الهیات، تاریخ، هنر، ادبیات، تصوف و عرفان، فلسفه و ریاضیات، فلسفه علم و معارف اسلامی به معرفی كتاب‌های لاتین و فارسی می‌پردازد كه با توجه به این موضوعات، كتب حوزه اندیشه از موقعیت بهتری در بررسی برخوردارند.
البته به نوشته پایگاه شبكه 4 سیما، این برنامه، رویكردی تخصصی به مقوله كتاب دارد و در این برنامه با مؤلفان، مترجمان، ناشران و سایر دست‌اندركاران عرصه كتاب، گفت‌وگوهای فنی و تخصصی صورت می‌گیرد و معرفی تازه‌های نشر، معرفی كتاب‌های غیرفارسی در عرصه علوم انسانی، گزارش نشست‌ها و گردهمایی‌های مربوط به كتاب‌های كودك و نوجوان، گزارش مراسم جوایز و جشنواره‌های مربوط به كتاب از آیتم‌های ثابت این برنامه است.
در این اوضاع آشفته و در جایی كه سیمای جمهوری اسلامی از فقر برنامه در حوزه كتاب به شدت رنج می‌برد، وقتی خبرنگاری در یكی از پربیننده‌ترین آیتم‌های پخش اخبار به سراغ بازار كتاب می‌رود، انتظار این است كه مدیران اصلی نشر، چهره‌های فرهنگی، مسئولان اصلی حوزه توزیع كتاب و طبقه نخبگان در این گزارش دیده شوند. اگر قرار است خبرنگاری به سراغ چند كتابفروش برود و نام چند كتاب پرفروش را از زبان آنها بشنود، بهتر است این امتیاز در اختیار همه ناشران قرار گیرد تا بدون پرداخت حق آگهی، بیایند و نام بهترین كتاب‌هایشان (به زعم خودشان) را مقابل دوربین ببرند. اینكه فروشندگان بخواهند یك خبرنگار نسبتاً شناخته را به همین سادگی بازی بدهند و البته در شكل بدتر آن، میلیون‌ها مخاطب را با چند نام سرگرم كنند، محتوای فرهنگی برای سیمای جمهوری اسلامی تولید نمی‌شود. چه كسی گفته این كتاب‌ها از پرفروش‌ها هستند؟ اگر خود فروشندگان و ناشران این ادعا را بكنند كه همان حكایت بقال و ماست ساخته می‌شود؛ چرا كه در جامعه میلیونی كتابخوانان ما، وقتی كتابی با 1000 نسخه به چاپ دوم و حتی سوم می‌رسد، معنی‌اش این نیست كه پرفروش بوده است. این را خانم خبرنگار باید متوجه شود و از ناشران و كتابفروشان سئوال كند كه گویا چنین هدفی در دستور كار او نیست و صرفاً قرار است آنتن برای دقایقی در اختیار او و گزارش بی‌هدفش باشد.
نكته پایانی اینكه خانم گزارشگر در وبلاگ شخصی خودش از این گزارش دفاع كرده و با پایمردی در برابر یادداشت دیروز فارس، می‌نویسد: «سلیقه‌ها سال‌های سال است كه از طریقه‌های دیگری كه غفلت‌های من و شما هم جزو آن است رقم خورده است.»
شاید شما از این جمله سر در آوردید!
