غافلان محض
شماری از مردم که می توان آنان را اکثریت دانست، کسانی هستند که به طور کامل نسبت به خود غافلند. یعنی آنان هرگز از خود نمی پرسند که حقیقت آنان چیست و از کجا آمده و چرا آمده و به کجا رهنمون می شوند. این غفلت محض می تواند عوامل متعددی داشته باشد، مانند جهل، فرو رفتن در غوغای زندگی و مسائلی از این قبیل. این دسته افراد ممکن است زندگی آرامی داشته باشند، زیرا عدم پرسش در باره هستی و معنای آن، دغدغه ای از این جهت برای آنان باقی نمی گذارد.
پوچ انگاران
پوچ انگاران کسانی هستند که متوجه خود شده اند و در باره مسائل مربوط به هویت خود و حقیقت زندگی پرسش گری دارند. آنان به دنبال کشف حقیقت رفتند و در حیطه شناخت خود و سپس عالم واقع تلاش کرده و به جست و جو پرداختند، ولی با این حال به پاسخی درست دست نیافتند و عالم را پوچ و بی هدف یافتند. به این نوع طرز تفکر، طرز تفکر ایده آلیستی یا نیهلیستی می گویند.
عمرخيام را بايد از این نوع دانست كه در پي نيافتن حقيقت خود و معناي زندگي به پوچي محض رسيد و به ولنگاري روي آورد. پوچي انگاری او را مي توان از رباعی ذيل دريافت:
ای کاش بدانستمی که من کیستمی سرگشته به هستی از پی چیستمی
گر مقبلم آسوده و خوش زیستمی و ر نه به هزار دیده بگریستمی
گر مقبلم آسوده و خوش زیستمی و ر نه به هزار دیده بگریستمی
چنان که ولنگاري او در رباعی ذيل منعکس شده است:
گويند بهشت با حور خوش است من مي گويم كه آب انگور خوش است
این نقد بگیر و آن نسیه بنه کآواز دهل شنیدن از دور خوش است
این نقد بگیر و آن نسیه بنه کآواز دهل شنیدن از دور خوش است
گاه برخی از این افراد در پی پوچ انگاری هستی و عدم تمایل به ولنگاری، دست به خودکشی می زنند، مانند صادق هدایت که غرق در بی پاسخی خود شد و نتوانست خود را نجات دهد.
یکی از افرادی که در دام تفکر پوچ انگاری هستی در افتاد «دکارت» فیلسوف فرانسوی بود. یک جمله ایشان را از بحران پوچی نجات داد و آن جمله چنین بود: «من شک می کنم پس هستم.»
دنیاگرایان
دسته سوم کسانی هستند که از خود در باره خود و عالم واقع سوال کردند و به پاسخ هم رسیدند، ولی پاسخ آنان در سطح ظاهر عالم متوقف ماند. آنان کسانی هستند که تنها از دنیا همین معنای ظاهری آن را دریافته اند. پیداست با چنین انگاره ای به دنیای خود دلخوش بوده و خدا و آخرت در زندگی آنان جایی ندارد.
شعار این دسته از مردم در این بیت انعکاس یافته است:
ما از آغاز و ز انجام جهان بی خبریم اول و آخر این کهنه کتاب افتاده است
قرآن تفکر باطل آنان را این چنین گزارش کرده است:
«یعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنْ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَهُمْ عَنْ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ. از زندگی دنیا، ظاهری را می شناسند، و حال آنکه از آخرت غافلند.»
چنان که در جایی دیگر باور آنان به انکار خداوند و منوط دانستن همه چیز به دنیا و دهر این چنین گزارش شده است:
«وَقَالُوا مَا هِی إِلَّا حَیاتُنَا الدُّنْیا نَمُوتُ وَنَحْیا وَمَا یهْلِکنَا إِلَّا الدَّهْرُ وَمَا لَهُمْ بِذَلِک مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا یظُنُّونَ. و گفتند: «غیر از زندگانی دنیای ما [چیز دیگری] نیست; می میریم و زنده می شویم، و ما را جز طبیعت هلاک نمی کند.» و[لی] به این [مطلب] هیچ دانشی ندارند [و] جز [طریق] گمان نمی سپرند.»
البته همان گونه که در جمله آخر این آیه آمده خداوند پاسخ شبهه آنان را با رعایت کمال ادب و اتقان داده است و آن این که برای انکار عالم غیب و استناد همه چیز به دهر برهان و دلیل لازم است و آنان بی آن که برهانی بر مدعای خود ارایه کنند، تنها به گمان خود تکیه کرده اند.
الهیون
در برابر دو دسته نخست الهیون یا همان دین داران قرار دارند که از سویی به تفکر و ژرف اندیشی در باره حقیقت خود و هستی می پردازند و از سویی دیگر، در واکاوی پاسخ به پرسش خود نه به پوچی گراییده و نه همه هستی را در ظاهر آن خلاصه کرده اند.
باری، آنان کسانی هستند که به پاسخ حقیقی دست یافته و توانسته اند حجاب طبیعت را کنار گذاشته و به عالم غیب دست یابند، همان عالمی که در سایه آن اسرار حقیقت نفس و هستی آشکار می گردد و هستی معنای خود را می یابد.
آیات آخر سوره آل عمران به نیکی این حقیقت را به تصویر کشیده است:
« إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّیلِ وَالنَّهَارِ لَآیاتٍ لِأُولِی الْأَلْبَابِ. الَّذِینَ یذْکرُونَ اللَّهَ قِیامًا وَقُعُودًا وَعَلَی جُنُوبِهِمْ وَیتَفَکرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَک فَقِنَا عَذَابَ النَّار. مسلماً در آفرینش آسمانها و زمین، و در پی یکدیگر آمدن شب و روز، برای خردمندان نشانه هایی [قانع کننده] است. همانان که خدا را [در همه احوال] ایستاده و نشسته، و به پهلو آرمیده یاد می کنند، و در آفرینش آسمانها و زمین می اندیشند [که:] پروردگارا، اینها را بیهوده نیافریده ای; منزهی تو! پس ما را از عذاب آتش دوزخ در امان بدار.»
از این آیات برمی آید که شماری از مردم که صاحبان لبّ و اندیشه اند، در باره حقیقت و چند و چون هستی به تفکر می پردازند و در سایه تفکر به این حقیقت پی می برند که اولاً: هستی خدایی دارد؛ ثانیاً: هستی پوچ و بیهوده آفریده نشده است.
به عبارت دیگر در سایه ژرف اندیشی در باره هستی افزون بر آن که به متافیزیک می رسند،به معنا و مفهوم زندگی نیز دست می یابند. آیا با چنین نتیجه ای پوچ انگاری، ولنگاری یا پایان دادن به حیات خود معنا دارد؟!
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع: maref.ir
مطالب داغ سایر بخش ها:
دلیل حکم اعدام متهمین شرب خمر در مشهد
آرایشگاهی با طعم مخدر شیشه و لاغری
گزینه نهایی اصولگرایان در انتخابات
حکایت هاشمی از جوراب‌های نازک زنانه
استخدام به شرط کشف حجاب!
