كاهش مصرف لبنيات بعد از قطع يارانه شير

یك سال از قطع یارانه شیر خانوارها می‌گذرد؛ یارانه 500 میلیارد تومانی كه سالانه به دو میلیون و 300 هزار تن شیر پرداخت و در قالب شیر نایلونی خانوار وارد بازار مصرف می‌شد.

اما برخلاف قانون پنجم توسعه كه نباید یارانه‌ شیر تا پنج سال قطع می‌شد و طی این پنج سال میزان آن نباید نسبت به سال ما قبلش می‌بود، از اسفند‌ماه 89 تا 15 تیرماه 90 به تدریج از میزان آن كاسته شد و عرضه شیر یارانه‌ای خانوار روند نزولی گرفت تا این‌كه از نیمه تیرماه سال گذشته كاملا قطع شد كه این امر منجر به افزایش قیمت شیر و محصولات لبنی و هم‌چنین كاهش 20 درصدی مصرف سرانه‌ شیر در جامعه شد.

به گزارش ایسنا، تصور می‌رفت با قطع یارانه به دو میلیون و 300 هزار تن شیر خانوار، كشور با بحران مازاد شیر خام مواجه شود، اما پس از قطع این یارانه نه تنها مازاد شیر خام اتفاق نیفتاد، بلكه با ممنوعیت واردات شیر خشك این میزان شیر وارد كارخانه‌های شیر خشك شد.

به گفته رضا باكری ـ دبیر انجمن صنفی صنایع لبنی ـ از پاییز و زمستان سال گذشته كمبود شیر خام محسوس شد و كارخانه‌های لبنی با كاهش 18 تا 20 درصدی دریافت شیر خام مواجه شدند و در مجموع تولید محصولات لبنی نسبت به سال 89 كاهش داشته است.

به گفته‌ وی كاهش دریافت شیر خام باعث بهم‌ خوردن توازن عرضه و تقاضا و افزایش قیمت شد، به‌طوری كه قیمت شیر خام از تیرماه سال 90 كه كیلویی 450 تومان بود، با افزایش حدود دو برابری در تیرماه جاری به كیلویی 850 تومان افزایش یافت.

به گفته‌ تولید‌كنندگان افزایش بهای شیر خام طی یكسال اخیر ناشی از كمبود علوفه و گرانی آن بوده است كه البته نمی‌توان نقش حذف یارانه‌ 500 میلیارد تومانی به نیمی از شیر ورودی به صنایع را نادیده گرفت. هم‌چنین ممنوعیت واردات شیر خشك از سال گذشته نیز خود عاملی بر افزایش قیمت شیر خام بوده است، چرا كه این امر باعث شده بین كارخانه‌های شیر خشك و كارخانه‌های لبنی رقابتی برای شیرخام ایجاد شود و طبیعتا قیمت این محصول براساس تقاضای بازار مشخص شده است.

در سال 87 حدود 8.5 میلیون تن شیر خام تولید شد، در حالی كه طبق اعلام مركز آمار در سال 89 تولید شیر خام 6.7 میلیون تن بوده و از اسفند‌ماه 89 تا تیرماه امسال نیز روند كاهشی 17 تا 20 درصدی در این محصول مشاهده شده است.

این درحالی است كه طبق اعلام وزارت جهاد كشاورزی، تولید شیر خام در سال گذشته از مرز 10 میلیون تن گذشت و امسال نیز به گفته‌ وزیر جهاد كشاورزی به بیش از 10.8 میلیون تن می‌رسد كه البته صنایع لبنی این آمار را قبول ندارند و در سال گذشته بسیار كمتر از این میزان بوده و كارخانه‌های لبنی به دلیل كمبود شیر خام با ظرفیت خالی فعالیت كرده‌اند.

در این باره دبیر انجمن صنایع لبنی تصریح كرد اعلام آمار نادرست بحران در برنامه‌ریزی كلان اقتصادی را پدید آورده است، و حاصل آمار‌های اشتباه شرایط فعلی را رقم زده است.

باكری تصریح كرد: اگر 10.5 میلیون تن شیر خام تولید می‌شد، امروز نه تنها با مشكلات و عوارض فعلی دچار نمی‌شدیم، بلكه مازاد مصرف هم داشتیم، هم‌چون سال 87 كه دولت مجبور شد یارانه‌ شیر خانوار را از 1.2 میلیون تن به 1.5 میلیون تن و از 1.5 میلیون تن به 2.3 میلیون تن برای جذب شیر خام مازاد افزایش دهد.

وی افزود: در سال 88 وزارت جهاد كشاورزی شیر خام مازاد را كیلویی 504 تومان به صورت تضمینی خرید می‌كرد، در حالی كه قیمت شیر خام از سوی صنایع لبنی هم‌چنان 450 تومان مانده بود و خرید تضمینی نه تنها قیمت بازار شیر خام را بالا نبرد، بلكه قیمت كارخانه‌های لبنی از قیمت خرید تضمینی پایین‌تر بود كه این امر نشانگر وجود شیر مازاد در سال 88 بود، اما امسال و سال گذشته علی‌رغم اعلام آمار بالای تولید از سوی مسوولان وزارت جهاد كشاورزی و دامداران با پدیده‌ مازاد شیر خام مواجه نیستیم.

این در صورتی است كه سعید سلطانی ـ مدیرعامل اتحادیه مركزی دامداران ـ در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا اعلام كرد: سال گذشته 9 میلیون و 800 هزار تن شیر خام تولید شده و امسال هم این میزان تولید را خواهیم داشت.

به گفته‌ وی سال گذشته شش میلیون تن شیر خام وارد كارخانه‌های لبنی می‌شد، 2.5 میلیون تن شیر خام كه سهم شیر یارانه‌ای خانوار بود، وارد صنایع شیر خشك شد و بقیه شیر خام تولیدی نیز به صورت سنتی، تازه‌خوری، خودمصرفی و كارگاه‌های ماست‌بندی مورد استفاده قرار گرفته است.

از سوی دیگر در حالی كه طی آمار رسمی در سال 89 میزان مصرف سرانه‌ شیر 85 كیلوگرم اعلام شده و نیز به گفته‌ دبیر انجمن صنایع لبنی نیز در سال گذشته با كاهش حداقل 10 كیلوگرمی مصرف سرانه‌ شیر مواجه بوده‌ایم و به دلیل شرایط تولید و بازار شیر و لبنیات مصرف سرانه‌ این محصول نهایتا به 75 كیلوگرم تقلیل یافته است، استاندارد مصرف شیر به عنوان شاخصه‌ توسعه‌یافتگی كشور‌ها بیش از 167 كیلوگرم برآورد می‌شود.

به اعتقاد باكری با توجه به این‌كه میزان ورودی شیر خام به صنایع لبنی 20 درصد در سال گذشته كاهش داشته است، به تبع آن مصرف این محصول هم با كاهش 20 درصدی مواجه بوده است.

این در حالی است كه به گفته مدیرعامل اتحادیه مركزی دامداران كشور ایران براساس تولید 10 میلیون تن شیر خام سالانه 130 كیلوگرم مصرف سرانه دارد و مصرف این محصول در ایران بالاتر از استاندارد جهانی كه 106 كیلوگرم برآورد می‌شود، قرار دارد.

بر این اساس می‌توان گفت با توجه به مشكلات كمبود نهاده‌های تولید و گرانی آنها، حذف یارانه 500 میلیارد تومانی شیر خانوار و عدم حمایت از تولید باعث افزایش قیمت شیر خام شد كه اگر ممنوعیت واردات شیر خشك نبود، دامداران با مشكل مازاد تولید و فاسد‌شدن محصول مواجه می‌شدند، اما با توجه به این‌كه واردات شیر خشك ممنوع شد و میزان زیادی از شیر خام تولیدی دامداری‌ها در كارخانه‌های شیر خشك جذب شد به نوعی می‌توان گفت 2.5 میلیون تن سهم شیر یارانه‌ای خانوار جای خود را به تولید شیر خشك داد و نوسانات موجود در بازار محصولات لبنی كه قیمت این محصول را طی یكسال اخیر با 28 درصد افزایش رسمی اعلام شده و 33 درصد افزایش غیرمصوب سازمان حمایت مواجه بوده است، طبیعتا قدرت خرید محصولات لبنی در بازار مصرف كاهش یافته و برآورد‌های خرید این محصولات و بازار حاكی از كاهش مصرف شیر و محصولات لبنی در كشورمان است.

طبق برنامه چهارم توسعه قرار بود مصرف سرانه‌ شیر در كشور به میانگین جهانی (160 كیلوگرم) برسد، اما به دلیل محقق‌نشدن این امر در برنامه‌ چهارم به برنامه پنجم موكول شد.

اما اكنون هم با گذشت دو سال از قانون برنامه‌ پنجم توسعه آمار و بازار مصرف حاكی از كاهش مصرف این محصول كه شاخصه‌ توسعه‌یافتگی‌ كشور‌ها در جهان به شمار می‌رود، است و میزان مصرف سرانه كشورمان در خوشبینانه‌ترین حالت همان 85 كیلوگرم سال 89 باقی مانده است كه نصف میانگین مصرف سرانه‌ جهانی است.