باشگاه خبر نگاران: دوره غیر‌رسمی پیش‌دبستانی كه كودكان را برای ورود به آموزش‌های رسمی و برای حضور در جوامع بزرگتر همچون مدرسه آماده می‌كند، یكی از اثربخش‌ترین دوره‌هایی است كه گاهی به خاطر غفلت‌ها و نا‌آگاهی‌ها آن‌گونه كه باید مورد توجه قرار نمی‌گیرد.
این مراكز كه در دنیا نخستین‌بار با هدف محرومیت‌زدایی از اقشار محروم و كم‌درآمد جامعه و با هدف حمایت از مادران برای ورود به صحنه جامعه شكل گرفت، در كشور ما قدمتی 80 ساله دارد.
این مراكز كه تا سال گذشته متولیان اصلی آن سازمان بهزیستی و وزارت آموزش و پرورش بودند، پس از كشمكش‌های طولانی در اثبات صلاحیت هر یك از این نهادها، در نهایت مسئولیت آنها سهم نظام آموزش كشور شد، یعنی در اصل قانون وظیفه صدور مجوز و شروع فعالیت این مراكز را به عهده سازمان مدارس غیردولتی قرار داد.
پژوهش‌های علمی متعددی در سطح دنیا و كشور ما نیز درباره ضرورت و اثربخشی آموزش‌های پیش‌دبستانی انجام گرفته كه بدون استثنا همگی آنها بر ضرورت پابرجایی آنها صحه گذاشته‌اند، اما حالا و پیش از سال تحصیلی جدید بحث بر سر این است كه روزگاری این مراكز شكل گرفتند تا به میدان بیایند و زمینه را برای حضور مؤثر كودكان و نونهالان در جوامع رسمی‌تر و بزرگتر مهیا كنند اما اینك این‌گونه مراكز با شهریه‌های قابل توجه عملاً عدم حضور كودكان محروم را رقم زده‌اند.
شهریه‌ای بین 500 هزار تا 5 میلیون تومان
قصه شهریه مراكز پیش‌دبستانی در بخش دولتی و غیردولتی خواندنی است. به‌طور مثال شهریه یك مركز پیش‌دبستانی غیردولتی در شمال پایتخت با سرویس، 5 میلیون تومان تعریف می‌شود. شهریه یك مركز غیردولتی در جنوب تهران نیز با سرویس، كمی بیش از یك میلیون تومان آب می‌خورد. گفتنی است در مدارس دولتی هم كه پیش‌دبستانی در آنها دایر است، به‌طور قطع و یقین كمتر از 500 هزار تومان آن هم بدون احتساب سرویس مدرسه نیست.
این آمار و ارقام سرانگشتی همه شهریه‌های سال تحصیلی گذشته است كه با مراجعه به این مراكز وضعیت قیمت‌ها دستتان خواهد آمد. حالا مسئولان این مراكز منتظر اعلام شهریه‌های امسال هستند، بنابراین كسانی كه خواهان ثبت‌نام فرزندانشان در این مراكز هستند، باید جیب خود را برای خالی كردن آماده كنند. همین مسئله سنگین هزینه‌ها است كه باعث شده خانواده‌هایی بویژه در مناطق محروم از ثبت‌نام فرزندانشان در این مراكز و ثمراتی كه از حضور آنها به دنبال خواهد داشت، فاكتور بگیرند.
در حالی كه كارشناسان حوزه تربیت و آموزش كودكان بر ورود آنها به این مراكز تأكید دارند و مسئولان وزارت آموزش و پرورش به خانواده‌ها اطمینان خاطر می‌دهند كه نگرانی افزایش شهریه و ناتوانی در پرداخت آنها نداشته باشند، اما آیا واقعیت هم همین را نشان می‌دهد؟
امكانات غیراستاندارد و مربیان آموزش ندیده
دكتر فرخنده مفیدی روانشناس كه تحصیلات خود را در زمینه آموزش پیش از دبستان انجام داده است، درباره ضرورت ورود كودكان به مراكز پیش‌دبستانی به ایران می‌گوید: « آموزش‌های پیش از دبستان از ابعاد گوناگونی دارای اهمیت است كه یكی از ابعاد آن پیش‌نیازی برای آموزش‌های بعدی و موفقیت‌های تحصیلی و غیرتحصیلی در آینده است.
ضمن آن كه بچه‌ها در این آموزش‌ها، مهارت‌های اجتماعی و هرآنچه را كه برای زندگی نیاز دارند، فرامی‌گیرند. تحقیقات فراوانی انجام گرفته كه نشان می‌دهد افراد از سه سالگی به بعد یادگیری‌های سازمان یافته‌تری می‌یابند و هرچه قبل از 6 سالگی آموزش‌های لازم در این باره را بیاموزند یعنی برای زندگی در سال‌های آتی آماده می‌شوند، ضمن آن كه هر چه سن آموزش‌هایی كه به كودكان ارائه می‌شود، پائین تر باشد، آنها بهتر می‌توانند با دیگران ارتباط برقرار كنند، دوست پیدا كنند و در حل مسائل توانمند باشند، در مجموع آنها برای ورود به زندگی آینده در جامعه آماده‌تر می‌شوند.»
به گفته این استاد دانشگاه بر پایه تحقیقات، كودكانی كه این آموزش‌ها را فرا می‌گیرند، از بعد آموزشی، اجتماعی، عاطفی و روانی در مقایسه با كودكانی كه این آموزش را نمی‌بینند، موفق‌تر هستند، همین طور آنها اعتمادبه نفس بهتر و بیشتری دارند و هیجانات خود را نیز بهتر كنترل می‌كنند.»
وی تأكید می‌كند: «اگر در این مراكز برنامه‌ریزی صحیح و مربیان آموزش دیده نباشد، نمی‌توان تضمین كرد كه كار آنها بازده دارد، یعنی صرفاً ورود به این مراكز نمی‌تواند تحول اساسی به وجود بیاورد.»
مفیدی تصریح می‌كند: «اكنون كه بچه‌ها اغلب همبازی ندارند و مدت ارتباطی كه با والدین دارند، كم است، پس لازم است برای رشد اجتماعی آنها را با آموزش‌های پیش دبستانی صحیح و اصولی همراه كنیم. البته برخی از والدین هم هستند كه به این آموزش‌ها اكتفا نمی‌كنند و فرزندان خود را به كلاس‌های متعدد اعم از هنری و ورزشی می‌فرستند، این به این معنی است كه ممكن است آموزش ها در مراكز پیش دبستانی كامل نبوده و یا به علت كمبود امكانات در این مراكز است. البته هر كدام از این كلاس‌ها گروه خاصی را شامل می‌شوند كه تأثیرگذاری خاص خود را دارد، البته اگر خانواده و والدین به خصوصیات كودك كاملاً آگاهی داشته باشند و بتوانند آموزش‌های لازم برای زندگی را به او بیاموزند، نیازی نیست حتماً فرزندان خود را راهی مراكز پیش‌دبستانی كنند.»
این استاد دانشگاه درباره نقاط ضعف مراكز پیش دبستانی كه در تحقیقات، آشكار شده است، توضیح می‌دهد: «درخصوص فضای این مراكز، اداره كنندگان و مربیان آنها نقایص متعددی در تحقیقات علمی ما مشاهده شده است، ضمن آن كه غیراستاندارد بودن وسایل و امكانات این مراكز هم در سطح كشور نكته قابل تأملی است كه اغلب دیده می‌شود، علاوه بر این نقص مربیان دوره ندیده هم مشهود است.
در كل درصد قابل توجهی از این مراكز از نظر آموزشی ضعیف عمل می‌كنند، این در حالی است كه تعداد زیادی فارغ‌التحصیل آموزش دیده از دانشگاه‌ها داریم كه می‌توان آنها را در این مراكز به كار گرفت. »
ماهیت پیش دبستانی، غیردولتی است
براساس ساماندهی جدید در قوانین، مسئولیت صدور مجوز و شروع فعالیت مراكز پیش دبستانی بر عهده سازمان مدارس غیردولتی است. معاون وزیر آموزش و پرورش و رئیس سازمان مدارس غیردولتی و مشاركت‌های مردمی هم در گفت‌وگو با ایران در این باره می‌گوید: ماهیت فعالیت پیش‌دبستانی اساساً غیردولتی است، اما این به این معنی نیست كه واگذاری آنها به این سازمان به معنی محرومیت تعدادی از بچه‌ها از این آموزش آن هم به خاطر شهریه است و ما پیش‌بینی همه موارد را كرده‌ایم.
فرشته حشمتیان می افزاید: در مدارس دولتی كه فضای مازاد یعنی یك اتاق خالی و همین طور در نهادها و ارگان‌های دولتی دیگر كه یك اتاق داشته باشند، می‌توانند آن را در اختیار مؤسسان برای ایجاد مركز پیش دبستانی قرار دهند، البته اداره این مراكز برعهده مدیران مدارس دولتی نیست. كسانی هم كه مدرسه غیردولتی دارند، می‌توانند درخواست خود را برای ایجاد غیردولتی ارائه دهند در صورتی كه یك كلاس ضمیمه یا ساختمان مستقل در نوبت صبح و یا بعدازظهر داشته باشند، با درخواست آنها موافقت می‌شود.
مربیان پیش‌دبستانی هم می‌توانند این درخواست را برای ایجاد مركز ارائه دهند. البته افرادی هم كه در ساختمان مسكونی خود امكان ایجاد مركز را داشته باشند با درخواست آنها موافقت خواهد شد. در مناطق محروم هم كسانی كه شرایط پرداخت شهریه را ندارند، فضاهای دولتی آزاد را به این امر اختصاص داده‌ایم كه شهریه در آنها كمتر است، بنابراین امسال شرایط را تسهیل كردیم، به گونه‌ای كه هر كس، آمادگی فعال كردن پیش‌دبستانی با حداقل امكانات را دارد ما در كمترین زمان ممكن مجوز آنها را صادر می‌كنیم.
بر همین اساس در 2 ماه گذشته هزار و 828 مجوز ایجاد پیش‌دبستانی صادر شده است.» وی درباره پوشش تحصیلی پیش‌دبستانی در كشور توضیح می‌دهد: «سال گذشته پوشش تحصیلی در آموزش و پرورش بیش از 50 درصد و با احتساب سایر دستگاه‌ها مثل بهزیستی در مجموع 85 درصد بود كه پیش‌بینی می‌كنیم امسال بیش از گذشته باشد. ضمن آن كه سال گذشته 500 هزار كودك دوره‌های پیش‌دبستانی را گذراندند.»
حمایت‌های مادی و معنوی!
مناطق محروم از جمله مناطقی هستند كه بیم عدم حضور كودكان در دوره‌های پیش‌دبستانی در آن بیش از مناطق شهری است در همین باره شكیبافر، مدیركل مناطق كمتر توسعه یافته و عشایری هم پس از تماس‌های مكرر به خبرنگار این گونه توضیح می‌دهد: «از كودكان این مناطق مثل قبل حمایت می‌شود، سیاست مقام عالی وزارت مبنی بر حمایت‌های مادی و معنوی است.»
این مقام مسئول بدون تشریح این حمایت‌های مادی و معنوی! از توضیحات بیشتر خودداری كرد. به هر حال در شرایطی كه پژوهش‌های علمی در دنیا و ایران بر ضرورت این آموزش آن هم با امكانات استاندارد و با مربیان كاربلد و در فضای فیزیكی استاندارد تأكید می‌كنند، ما شرایطی را از نظر قانونی فراهم كرده‌ایم كه با كمترین امكانات مراكز پیش دبستانی‌مان را برپا و شهریه‌های بی‌حساب و كتابی برای آنها تعریف کنیم. در پاسخ به بالا بودن شهریه‌ها هم امكانات بی‌شمار! و كلاس‌های فوق‌برنامه آنها را به رخ بكشیم.
آیا بهتر نیست به جای قوانین سهل و ممتنعی كه برای راه‌اندازی مراكز پیش‌دبستانی دست و پا كرده‌ایم، بر استاندارد مراكز قبلی و سواد و آگاهی مربیان این مراکز بیفزاییم و نگران كودكانی باشیم كه مبادا بیش از گذشته از نعمت این آموزش‌ها محروم شوند.
این مراكز كه در دنیا نخستین‌بار با هدف محرومیت‌زدایی از اقشار محروم و كم‌درآمد جامعه و با هدف حمایت از مادران برای ورود به صحنه جامعه شكل گرفت، در كشور ما قدمتی 80 ساله دارد.
این مراكز كه تا سال گذشته متولیان اصلی آن سازمان بهزیستی و وزارت آموزش و پرورش بودند، پس از كشمكش‌های طولانی در اثبات صلاحیت هر یك از این نهادها، در نهایت مسئولیت آنها سهم نظام آموزش كشور شد، یعنی در اصل قانون وظیفه صدور مجوز و شروع فعالیت این مراكز را به عهده سازمان مدارس غیردولتی قرار داد.
پژوهش‌های علمی متعددی در سطح دنیا و كشور ما نیز درباره ضرورت و اثربخشی آموزش‌های پیش‌دبستانی انجام گرفته كه بدون استثنا همگی آنها بر ضرورت پابرجایی آنها صحه گذاشته‌اند، اما حالا و پیش از سال تحصیلی جدید بحث بر سر این است كه روزگاری این مراكز شكل گرفتند تا به میدان بیایند و زمینه را برای حضور مؤثر كودكان و نونهالان در جوامع رسمی‌تر و بزرگتر مهیا كنند اما اینك این‌گونه مراكز با شهریه‌های قابل توجه عملاً عدم حضور كودكان محروم را رقم زده‌اند.
شهریه‌ای بین 500 هزار تا 5 میلیون تومان
قصه شهریه مراكز پیش‌دبستانی در بخش دولتی و غیردولتی خواندنی است. به‌طور مثال شهریه یك مركز پیش‌دبستانی غیردولتی در شمال پایتخت با سرویس، 5 میلیون تومان تعریف می‌شود. شهریه یك مركز غیردولتی در جنوب تهران نیز با سرویس، كمی بیش از یك میلیون تومان آب می‌خورد. گفتنی است در مدارس دولتی هم كه پیش‌دبستانی در آنها دایر است، به‌طور قطع و یقین كمتر از 500 هزار تومان آن هم بدون احتساب سرویس مدرسه نیست.
این آمار و ارقام سرانگشتی همه شهریه‌های سال تحصیلی گذشته است كه با مراجعه به این مراكز وضعیت قیمت‌ها دستتان خواهد آمد. حالا مسئولان این مراكز منتظر اعلام شهریه‌های امسال هستند، بنابراین كسانی كه خواهان ثبت‌نام فرزندانشان در این مراكز هستند، باید جیب خود را برای خالی كردن آماده كنند. همین مسئله سنگین هزینه‌ها است كه باعث شده خانواده‌هایی بویژه در مناطق محروم از ثبت‌نام فرزندانشان در این مراكز و ثمراتی كه از حضور آنها به دنبال خواهد داشت، فاكتور بگیرند.
در حالی كه كارشناسان حوزه تربیت و آموزش كودكان بر ورود آنها به این مراكز تأكید دارند و مسئولان وزارت آموزش و پرورش به خانواده‌ها اطمینان خاطر می‌دهند كه نگرانی افزایش شهریه و ناتوانی در پرداخت آنها نداشته باشند، اما آیا واقعیت هم همین را نشان می‌دهد؟
امكانات غیراستاندارد و مربیان آموزش ندیده
دكتر فرخنده مفیدی روانشناس كه تحصیلات خود را در زمینه آموزش پیش از دبستان انجام داده است، درباره ضرورت ورود كودكان به مراكز پیش‌دبستانی به ایران می‌گوید: « آموزش‌های پیش از دبستان از ابعاد گوناگونی دارای اهمیت است كه یكی از ابعاد آن پیش‌نیازی برای آموزش‌های بعدی و موفقیت‌های تحصیلی و غیرتحصیلی در آینده است.
ضمن آن كه بچه‌ها در این آموزش‌ها، مهارت‌های اجتماعی و هرآنچه را كه برای زندگی نیاز دارند، فرامی‌گیرند. تحقیقات فراوانی انجام گرفته كه نشان می‌دهد افراد از سه سالگی به بعد یادگیری‌های سازمان یافته‌تری می‌یابند و هرچه قبل از 6 سالگی آموزش‌های لازم در این باره را بیاموزند یعنی برای زندگی در سال‌های آتی آماده می‌شوند، ضمن آن كه هر چه سن آموزش‌هایی كه به كودكان ارائه می‌شود، پائین تر باشد، آنها بهتر می‌توانند با دیگران ارتباط برقرار كنند، دوست پیدا كنند و در حل مسائل توانمند باشند، در مجموع آنها برای ورود به زندگی آینده در جامعه آماده‌تر می‌شوند.»
به گفته این استاد دانشگاه بر پایه تحقیقات، كودكانی كه این آموزش‌ها را فرا می‌گیرند، از بعد آموزشی، اجتماعی، عاطفی و روانی در مقایسه با كودكانی كه این آموزش را نمی‌بینند، موفق‌تر هستند، همین طور آنها اعتمادبه نفس بهتر و بیشتری دارند و هیجانات خود را نیز بهتر كنترل می‌كنند.»
وی تأكید می‌كند: «اگر در این مراكز برنامه‌ریزی صحیح و مربیان آموزش دیده نباشد، نمی‌توان تضمین كرد كه كار آنها بازده دارد، یعنی صرفاً ورود به این مراكز نمی‌تواند تحول اساسی به وجود بیاورد.»
مفیدی تصریح می‌كند: «اكنون كه بچه‌ها اغلب همبازی ندارند و مدت ارتباطی كه با والدین دارند، كم است، پس لازم است برای رشد اجتماعی آنها را با آموزش‌های پیش دبستانی صحیح و اصولی همراه كنیم. البته برخی از والدین هم هستند كه به این آموزش‌ها اكتفا نمی‌كنند و فرزندان خود را به كلاس‌های متعدد اعم از هنری و ورزشی می‌فرستند، این به این معنی است كه ممكن است آموزش ها در مراكز پیش دبستانی كامل نبوده و یا به علت كمبود امكانات در این مراكز است. البته هر كدام از این كلاس‌ها گروه خاصی را شامل می‌شوند كه تأثیرگذاری خاص خود را دارد، البته اگر خانواده و والدین به خصوصیات كودك كاملاً آگاهی داشته باشند و بتوانند آموزش‌های لازم برای زندگی را به او بیاموزند، نیازی نیست حتماً فرزندان خود را راهی مراكز پیش‌دبستانی كنند.»
این استاد دانشگاه درباره نقاط ضعف مراكز پیش دبستانی كه در تحقیقات، آشكار شده است، توضیح می‌دهد: «درخصوص فضای این مراكز، اداره كنندگان و مربیان آنها نقایص متعددی در تحقیقات علمی ما مشاهده شده است، ضمن آن كه غیراستاندارد بودن وسایل و امكانات این مراكز هم در سطح كشور نكته قابل تأملی است كه اغلب دیده می‌شود، علاوه بر این نقص مربیان دوره ندیده هم مشهود است.
در كل درصد قابل توجهی از این مراكز از نظر آموزشی ضعیف عمل می‌كنند، این در حالی است كه تعداد زیادی فارغ‌التحصیل آموزش دیده از دانشگاه‌ها داریم كه می‌توان آنها را در این مراكز به كار گرفت. »
ماهیت پیش دبستانی، غیردولتی است
براساس ساماندهی جدید در قوانین، مسئولیت صدور مجوز و شروع فعالیت مراكز پیش دبستانی بر عهده سازمان مدارس غیردولتی است. معاون وزیر آموزش و پرورش و رئیس سازمان مدارس غیردولتی و مشاركت‌های مردمی هم در گفت‌وگو با ایران در این باره می‌گوید: ماهیت فعالیت پیش‌دبستانی اساساً غیردولتی است، اما این به این معنی نیست كه واگذاری آنها به این سازمان به معنی محرومیت تعدادی از بچه‌ها از این آموزش آن هم به خاطر شهریه است و ما پیش‌بینی همه موارد را كرده‌ایم.
فرشته حشمتیان می افزاید: در مدارس دولتی كه فضای مازاد یعنی یك اتاق خالی و همین طور در نهادها و ارگان‌های دولتی دیگر كه یك اتاق داشته باشند، می‌توانند آن را در اختیار مؤسسان برای ایجاد مركز پیش دبستانی قرار دهند، البته اداره این مراكز برعهده مدیران مدارس دولتی نیست. كسانی هم كه مدرسه غیردولتی دارند، می‌توانند درخواست خود را برای ایجاد غیردولتی ارائه دهند در صورتی كه یك كلاس ضمیمه یا ساختمان مستقل در نوبت صبح و یا بعدازظهر داشته باشند، با درخواست آنها موافقت می‌شود.
مربیان پیش‌دبستانی هم می‌توانند این درخواست را برای ایجاد مركز ارائه دهند. البته افرادی هم كه در ساختمان مسكونی خود امكان ایجاد مركز را داشته باشند با درخواست آنها موافقت خواهد شد. در مناطق محروم هم كسانی كه شرایط پرداخت شهریه را ندارند، فضاهای دولتی آزاد را به این امر اختصاص داده‌ایم كه شهریه در آنها كمتر است، بنابراین امسال شرایط را تسهیل كردیم، به گونه‌ای كه هر كس، آمادگی فعال كردن پیش‌دبستانی با حداقل امكانات را دارد ما در كمترین زمان ممكن مجوز آنها را صادر می‌كنیم.
بر همین اساس در 2 ماه گذشته هزار و 828 مجوز ایجاد پیش‌دبستانی صادر شده است.» وی درباره پوشش تحصیلی پیش‌دبستانی در كشور توضیح می‌دهد: «سال گذشته پوشش تحصیلی در آموزش و پرورش بیش از 50 درصد و با احتساب سایر دستگاه‌ها مثل بهزیستی در مجموع 85 درصد بود كه پیش‌بینی می‌كنیم امسال بیش از گذشته باشد. ضمن آن كه سال گذشته 500 هزار كودك دوره‌های پیش‌دبستانی را گذراندند.»
حمایت‌های مادی و معنوی!
مناطق محروم از جمله مناطقی هستند كه بیم عدم حضور كودكان در دوره‌های پیش‌دبستانی در آن بیش از مناطق شهری است در همین باره شكیبافر، مدیركل مناطق كمتر توسعه یافته و عشایری هم پس از تماس‌های مكرر به خبرنگار این گونه توضیح می‌دهد: «از كودكان این مناطق مثل قبل حمایت می‌شود، سیاست مقام عالی وزارت مبنی بر حمایت‌های مادی و معنوی است.»
این مقام مسئول بدون تشریح این حمایت‌های مادی و معنوی! از توضیحات بیشتر خودداری كرد. به هر حال در شرایطی كه پژوهش‌های علمی در دنیا و ایران بر ضرورت این آموزش آن هم با امكانات استاندارد و با مربیان كاربلد و در فضای فیزیكی استاندارد تأكید می‌كنند، ما شرایطی را از نظر قانونی فراهم كرده‌ایم كه با كمترین امكانات مراكز پیش دبستانی‌مان را برپا و شهریه‌های بی‌حساب و كتابی برای آنها تعریف کنیم. در پاسخ به بالا بودن شهریه‌ها هم امكانات بی‌شمار! و كلاس‌های فوق‌برنامه آنها را به رخ بكشیم.
آیا بهتر نیست به جای قوانین سهل و ممتنعی كه برای راه‌اندازی مراكز پیش‌دبستانی دست و پا كرده‌ایم، بر استاندارد مراكز قبلی و سواد و آگاهی مربیان این مراکز بیفزاییم و نگران كودكانی باشیم كه مبادا بیش از گذشته از نعمت این آموزش‌ها محروم شوند.
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع:yjc.ir
مطالب داغ سایر بخش ها:
احتمال شگفتی در انتخابات خرداد 92
نامه اعتراض‌آمیز محسن رضايي به مدیرعامل «گوگل»
پیدا کردن جسد یک نوزاد در هواپیما!
واکنش کلینتون به پرتاپ گوجه مصری‌ها
سبد کالای 150هزار تومانی برای کارمندان
