اعتمادملی: "مردم با آیه‌الكرسی سوار هواپیما می‌شوند." دو ماه پیش وزیر راه و ترابری در حالی از نگرانی مردم در زمان سوار شدن به هواپیما صحبت كرد كه خطوط پروازی در سال‌های اخیر به‌دلیل تحریم‌ها اوضاع خوبی ندارند و عمر بالا‌ی هواپیماهای فعال در كشور و سوانحی كه طی سال‌های اخیر رخ داده مردم را برای سوار شدن به هواپیما نگران كرده است و این گفته بهبهانی مهر تاییدی بر وضعیت وخیم صنعت هوایی كشور در شرایط كنونی است.
در این میان شنیدن خبرهایی مبنی‌بر تحویل چهار فروند هواپیما آن هم تا ماه آینده، می‌توانست خبری خوش برای حمل‌ونقل هوایی كشور و نیز مسافران خطوط هوایی محسوب شود اما در عمل این خبر، خبری خیلی خوش یا راضی‌كننده به نظر نمی‌رسد چرا كه وقتی پای توپولوف‌های روسی به میان می‌آید، آن هم در شرایطی كه مسافران دید خوبی نسبت به هواپیماهای روسی ندارند، خبر خرید توپولوف برای مسافران ایرانی خبر خوشحال‌كننده‌ای نیست.
هرچند اضافه شدن هواپیما به ناوگان هوایی كشور در شرایطی كه كمبودهای فاحشی در این عرصه احساس می‌شود، می‌تواند با وجود نگرانی‌هایی كه مدل این هواپیماها به وجود آورده در كاهش آثار تحریم بر صنعت هوایی كشور اثرگذار بوده و كمی نگرانی‌ها را كاهش دهد اما حاكی از مشكلا‌ت توپولوف‌های روسی است.
بر همین اساس چند روز پیش سعید حسامی مدیرعامل هما، با اشاره به وجود تحریم برای خرید هواپیما اظهار داشته بود: با خرید هواپیما از كشورهای بلوك شرقی به‌طور قطع تحریم‌ها نیز كمتر می‌شود. سعید حسامی به برنا گفته بود كه ایران‌ایرتور، 11 فروند هواپیمای روسی (توپولوف) خریداری كرده كه چهار فروند از آن طی ماه آینده به ناوگان هوایی كشور افزوده خواهد شد.
در این مصاحبه به نوع هواپیماهای تحویلی اشاره‌ای نشده بود اما در سال‌های اخیر بارها صحبت خرید هواپیمای 204 به میان آمده و ایران‌ایرتور هم در سال 85 قرارداد پنج فروند توپولوف را نهایی كرده بود؛ به‌نظر می‌رسد كه هواپیماهای تحویلی از این نوع باشند، هر چند كه خبرهای دیگری مبنی‌بر تحویل توپولوف 154 نیز به گوش می‌رسد.
در همین خصوص و بر اساس خبر تحویل چهار فروند هواپیمای روسی تا یك ماه آینده، مهدی علیاری دبیر انجمن شركت‌های هواپیمایی، گفت: اگر مدل توپولوف‌های تحویلی 204 یا 214 روسی باشد كه قرار است به شركت ایران‌ایرتور تحویل داده شود، خوب است.
وی افزود: به‌هر حال وارد شدن این مدل هواپیما در مقابل تحریم‌ها می‌تواند راه‌حلی مقطعی باشد و منجر به این شود كه بازار ایران در دست یك طرف نباشد و توازن نسبی مابین دو طرف عرضه‌كننده یعنی روس‌ها و غربی‌ها ایجاد شود.
این در حالی است كه مسافران به‌دلیل سوانح سال‌های اخیر به‌خصوص سوانح هواپیماهای روسی به‌خصوص توپولوف 154 در مشهد و نیز در خرم آباد، نسبت به توپولوف‌های روسی احساس ناامنی دارند و به این ترتیب تلا‌ش مسوولا‌ن برای خرید توپولوف‌های روسی رضایت‌خاطر مسافران را تامین نخواهد كرد و آنها همچنان با نگرانی و آیه‌الكرسی سوار هواپیما خواهند شد، چرا كه اكنون با حوادثی كه رخ داده نوعی احساس ناامنی در بین مسافران نسبت به این نوع هواپیما ایجاد شده است.
در همین خصوص دبیر انجمن شركت‌های هواپیمایی اظهار داشت: واقعیت این است كه این هواپیماها مدرن است، روس‌ها در حوزه فضا كمتر از غربی‌ها نیستند.
به خاطر داریم كه در پنج تا شش دهه گذشته روس‌ها و غربی‌ها رقابت سنگینی را درخصوص هوا و فضا داشتند كه با توجه به اینكه تكنولوژی فضا از سطح بالا‌تری نسبت به هوا برخوردار است، روس‌ها در این زمینه موفقیت بسیاری كسب كرده‌اند.
وی با اشاره به اینكه زیربنای تكنولوژی روس‌ها خیلی با غربی‌ها فاصله ندارد و ایمن است، تصریح كرد: به دلا‌یل ایدئولوژیك كه در فلسفه اقتصادی شركت‌های روسی وجود دارد و از زمان جنگ سرد بر این شركت‌ها حاكم بوده به رفاه داخلی هواپیما و شكل ظاهری آن كمتر توجه شده و رفاه و خواسته‌های مسافران كمتر مد نظر قرار گرفته است.
هرچند كه دبیر انجمن شركت‌های هواپیمایی از ایمنی هواپیماهای شرقی در مقابل هواپیماهای غربی صحبت می‌كند و معتقد است كه روس‌ها توانسته‌اند موفقیت‌های خوبی در رقابت با غربی‌ها به‌دست آورند اما هزینه‌های نگهداری، سوخت و نیز عدم توجه به رفاه مسافران، هواپیماهای روسی را از عرصه رقابت اقتصادی با هواپیماهای غربی كمی دور می‌كند كه بر این اساس علیاری درخصوص تفاوت‌های عمده هواپیماهای روسی و غربی نیز خاطرنشان كرد: به لحاظ تكنولوژی، مصرف سوخت در هواپیماهای روسی نسبت به هواپیماهای غربی بیشتر است و این امر هزینه‌ها را بالا می‌برد. همچنین هزینه نگهداری و تعمیر هواپیماها در مدل‌های روس‌ها به دلا‌یل عدیده‌ای بیشتر از غربی‌ها است.
وی با اشاره به اینكه وزن و هزینه‌های فرودگاهی و ناوبری هواپیماهای روسی نسبت به هواپیماهای غربی گران‌تر است، یادآور شد: به لحاظ ناوبری سازگاری آنها با پیشرفت‌های تكنولوژی، مخابراتی و ارتباطی دنیا كمتر از غربی‌ها است.
در این میان بحث سوانح هوایی همچنان بر قوت خود باقی است و این سوال را در ذهن به وجود می‌آورد كه با توجه به تفاوت‌های تكنولوژیكی هواپیماهای شرقی و غربی با یكدیگر سوانح كدام یك بیشتر است كه وی در پاسخ به این سوال گفت: در كشور ما و در تمام دنیا میزان حوادثی كه ناشی از خدمه پروازی است بیشتر از سوانح، ناشی از خود هواپیماها است و می‌توان گفت كه بیش از 90 درصد سوانح ناشی از اشتباهات خدمه پرواز است و ایران هم از این قاعده مستثنی نیست و این امر به هواپیماهای روسی و غیرروسی اختصاص ندارد. علیاری با بیان اینكه اگر سوانحی كه در ایران اتفاق افتاده بررسی شود از نظر آماری تعداد هواپیماهای روسی سانحه‌دیده كمتر از هواپیماهای غربی است، افزود: تحلیل روی سوانح هوایی نشان می‌دهد، واقعیت خلا‌ف آن چیزی است كه در اذهان عمومی جای گرفته است.
هرچند كه علیاری معتقد است واقعیت میزان سوانح برخلا‌ف آن چیزی است كه در اذهان عمومی جای گرفته اما طی سه سال اخیر سانحه هواپیمای توپولوف 154 در مشهد و نیز سانحه هواپیمای توپولوف 154 در خرم‌آباد از مصداق‌های داخلی سوانح توپولوف‌های روسی و نیز سقوط توپولوف 154 نزدیك شهر دونستك اوكراین از نمونه‌های جهانی سوانح هوایی توپولوف‌های روسی است كه موج نگرانی را در بین مسافران هوایی ایران كه مجبور هستند توپولوف‌های روسی را سوار شوند ایجاد كرده است.
دبیر انجمن شركت‌های هوایی در پاسخ به این پرسش كه گفته می‌شود شرایط آب و هوایی روسیه با ایران تفاوت بسیاری دارد كه این امر بر وضعیت استفاده از هواپیماها تاثیرگذار است، نیز افزود: ارتفاع از سطح دریا روی تمام هواپیماها تاثیر می‌گذارد كه به‌عنوان مثال هواپیماهای مك‌دونالد داگلا‌س () MD هم این مشكل را دارند. هوای ایران و ارتفاع فرودگاه‌های ایران از سطح دریا بیشترین محدودیت را ایجاد كرده است كه هواپیماهای روس نیز این محدودیت را دارند.
وی ادامه داد: این محدودیت‌ها بر راندمان هواپیماها یعنی تعداد مسافران در دمای بیش از 40 درجه و ارتفاع بیش از دو هزار متر از سطح زمین تاثیرگذار است كه تمام هواپیماها دچار چنین مشكلا‌تی هستند و این یك چالش در صنعت هواپیماسازی به‌شمار می‌رود و شركت‌های سازنده را به سمت كاهش این محدودیت‌ها حركت داده است كه در این میان ایرباس و بوئینگ بیشتر توانسته‌اند محدودیت‌ها را كاهش دهند. علیاری با اشاره به اینكه ایران هر دو عامل گرما و ارتفاع زیاد فرودگاه‌های كشور از سطح دریا را دارد، افزود: این امر باعث می‌شود موقع TAKE OFF فشار زیادی بر موتور هواپیما وارد شود.
دبیر انجمن شركت‌های هواپیمایی با اعلا‌م اینكه در مورد 214 كاهش محدودیت‌ها خواسته‌ای بوده كه طرف ایرانی به روس‌ها اعلا‌م كرده، تصریح كرد: در مورد تعویض موتور نیز نقطه‌نظراتی اعلا‌م شده اما كماكان همه محدودیت‌های تكنولوژیك رفع نشده است ولی تصور می‌كنم رفع بخشی از محدودیت‌ها محقق شده است. هرچند كه طبق قراردادی كه در مردادماه سال 85 نهایی شده بود، صحبت از خرید 5 فروند هواپیمای توپولوف 204 از روسیه به میان آمده بود اما وقتی درخصوص مدل هواپیماهایی كه گفته می‌شود تا ماه آینده به كشور تحویل داده می‌شود از دبیر انجمن شركت‌های هواپیمایی سوال شد، وی اظهار داشت: خبر تحویل را خواندم و نوشته شده بود كه توپولوف 154 خواهد بود نه 204 یا 214. هرچند كه در چند سال اخیر همیشه صحبت از خرید توپولوف 204 در میان بوده است و اكنون دبیر انجمن از تحویل توپولوف‌های 154 روسی خبر می‌دهد، تلا‌ش سه روزه خبرنگار اعتماد ملی برای مصاحبه كوتاه تلفنی با سعید حسامی مدیرعامل هواپیمایی جمهوری اسلا‌می (هما) برای اطمینان از مدل این هواپیماها بی‌نتیجه ماند و در نهایت مكالمه با تلفن همراه مدیرعامل هما، پاسخ مسوول دفتر وی برای مصاحبه و هماهنگی با روابط عمومی بود.
گفته‌های علیاری در حالی مطرح می‌شود كه توپولوف 154 روسی همان مدل هواپیمای سانحه‌دیده مشهد و خرم‌آباد است.
وی درخصوص اینكه هواپیماهای مورد نظر دست دوم هستند یا نو قرار است تحویل كشور شود نیز اظهار داشت: تولید این هواپیما مربوط به دهه 1990 میلا‌دی است كه نمی‌تواند نو باشد اما فكر می‌كنم سن كمی دارد و می‌توان گفت، نسبتا نو تلقی می‌شوند.
با وجود چنین اظهاراتی درخصوص تفاوت هواپیماهای روسی و غربی و نیز خرید هواپیماهای دست دوم به نظر می‌رسد اگر شرایط برابری برای خرید هواپیماهای غربی و شرقی وجود داشته باشد، مسوولا‌ن هم علا‌قه‌ای برای خرید هواپیماهای روسی نداشته باشند؛ البته شاید قیمت ارزان‌تر هواپیماهای روسی در آن شرایط هم مسوولا‌ن را به خرید هواپیماهای روسی ترغیب كند.
در همین خصوص وی در پاسخ به این پرسش كه اگر راه‌های خرید هواپیماهای غربی در كشور وجود داشته باشد، آیا باز هم موافق خرید توپولوف‌های روسی هستید؟ تصریح كرد: می‌شود قبول كرد كه در حال حاضر آنقدر انتخاب‌های روبه‌روی ما وسیع نیست كه بتوان آلترناتیو روسی را كنار گذاشت اما در شرایط رقابتی، غربی‌ها بر روس‌ها برتری دارند البته باید در همین شرایط هم حالت رقابتی را حفظ كرد.
اقدام مسوولا‌ن ایرانی برای خرید توپولوف‌های روسی در حالی رقم می‌خورد كه گفته می‌شود امكان خرید هواپیماهای بوئینگ و ایرباس بالا‌ی هشت سال هم برای كشور وجود دارد و به نظر می‌رسد با توجه به مزیت‌های نسبی هواپیماهای غربی بر هواپیماهای روسی بهتر خواهد بود كه به سمت خرید این هواپیماها برویم.
علیاری در پاسخ به این امر كه با توجه به اینكه امكان خرید هواپیمای بالا‌ی هشت سال بوئینگ و ایرباس برای كشور وجود دارد، چرا به سراغ توپولوف‌های روسی می‌رویم؟ آیا خرید هواپیماهای هشت ساله مشكل‌ساز خواهد بود؟ گفت: استفاده از هواپیما تا 30 سال یا 100 هزار ساعت عمر در صورت اورهای شدن مشكلی ندارد. مطمئن نیستم كه امكان خرید هواپیماهای هشت ساله فراهم باشد اما می‌دانم كه می‌توانیم هواپیمای 10 ساله بخریم. وی با اشاره به اینكه دستمان برای خرید هواپیماهای 10 ساله باز نیست، ادامه داد: با مشكلا‌ت بسیاری برای خرید این هواپیماها مواجه هستیم، زیرا زمانی كه دولت آمریكا متوجه می‌شود كه چنین راه‌حل‌هایی برای گریز از تحریم انتخاب كرده‌ایم بلا‌فاصله در جهت محدود كردن مسیرها اقدام می‌كند.
وی با اعلا‌م اینكه راه‌حل خرید هواپیمای 214 یا 204 روسی به‌نفع كشور است، اظهار داشت: البته در شرایط رقابتی 214 را انتخاب نمی‌كردیم و می‌توانستیم 330 A یا 321 A را انتخاب كنیم.
بر این اساس به نظر می‌رسد تنها از سر ناچاری مسوولا‌ن كشور مجبور به خرید هواپیماهای شرقی شده‌اند چراكه بنابر گفته‌های علیاری، هزینه‌های نگهداری، ترابری و سوخت این هواپیماها از هواپیماهای غربی بیشتر بوده و با توجه به اینكه بهای بلیت هواپیما در ایران توسط دولت تعیین و كنترل می‌شود، به این ترتیب هزینه‌های پرواز در كشور افزایش خواهد یافت.
