بخش‌هایی از این بسته كه شامل "معرفی حداقل 6 استان معین برای كمك به تهران"، "نقشه ترافیكی دسترسی به مناطق آسیب‌دیده" و "محاسبه تخمین خسارت تهران در 5 دقیقه" است، در حال حاضر حالت اجرایی به خود گرفته و بخش‌های دیگر به دستگاه‌های دولتی برای آماده‌باش در زمان نیاز، ابلاغ و تحویل داده شده است، مدیریت بحران برای زلزله تهران به این صورت خواهد بود كه بیش از 300 سوله امن شهری در محله‌های مختلف ایجاد می‌شود و با ارسال كالاهای امدادی و خوراكی كه هم‌اكنون در پایگاه پشتیبانی مركزی ذخیره شده، شرایط برای اسكان موقت افراد در این سوله‌ها "پس از وقوع زلزله" از 3 تا 5 روز فراهم می‌شود.
همچنین اسكان بلندمدت حداقل سه ماهه زلزله‌دیدگان نیز از طرح‌های در دست اجرا است كه یك نمونه آن در پارك چیتگر با ظرفیت جذب 15 هزار نفر به‌وجود آمده است، طبق آنچه سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران طراحی كرده، برای نجات آسیب‌دیدگان زلزله بزرگ یكسری راه‌های هوایی و مترو شناسایی شده تا در كمترین زمان از مسیرهایی كه احتمال آسیب آنها در لحظه وقوع زلزله كمتر است، تیم‌های امداد و نجات بتوانند در مناطق حضور پیدا كنند.
معاون سازمان مدیریت بحران تهران معتقد است: «5 تا 6 منطقه از شهر روی گسل قرار دارد و گسل‌های شمال تهران، مشاع و گسل نیاوران به‌طور قطع پرخطر هستند اما در همه جای تهران خطر جدی است.»
در همین رابطه گفت و گویی با سعید منتظر القائم انجام داده ایم:
آیا تحقیقی در مورد میزان مقاومت ساختمان‌های تهران در برابر زلزله شده است؟ چند درصد از خانه‌های تهران در برابر زلزله مقاومت لازم را دارند؟
در این مورد تحقیقاتی انجام شده كه مراحل تكمیلی آن همچنان ادامه دارد؛ به همین دلیل هنوز آخرین آمار از وضعیت مقاومت سازه‌ای خانه‌های تهران به دست نیامده است، البته ابتدا باید تعریف خود را از مقاومت خانه در برابرزلزله مشخص كنیم؛ مقاومت در این زمینه به این معنا است كه حتی ممكن است خانه ما با بروز زلزله خسارت ببیند، اما تلفات جانی به جا نگذارد، پس خانه‌ای در برابر زلزله مقاوم است كه در صورت بروز زلزله ساكنان آن خسارت جانی نبینند، آمار سال 75 نشان می‌دهد كه در آن زمان از بین یك میلیون و 500 هزار واحد مسكونی، فقط 780 هزار واحد مسكونی در برابر زلزله به طور نسبی مقاوم بودند، یعنی 600 هزار واحد با سازه فولادی و 180 هزار واحد نیز دارای سازه بتنی مسلح بودند كه از میان آنها تعدادی آسیب‌پذیر هستند؛ اما 680 هزار واحد از این تعداد به صورت بنایی یا از انواع مصالح دیگر ساخته شده بودند كه این مصالح عموما در برابر زلزله آسیب‌پذیر هستند.
طی سال‌های پس از 75 چطور؟ آیا می‌توان انتظار داشت كه در این مدت وضعیت ساختمان‌سازی از نظر ایمنی در برابر زلزله بهبود یافته باشد؟
می‌توانیم بگوییم از سال 75 تاكنون به طور متوسط سالانه 10 تا 15 هزار ساختمان در تهران ساخته شده است، البته در این مدت وضعیت قدری بهتر شده اما اطمینان كامل به این موضوع نمی‌توان داشت، هنوز بسیاری از خانه‌ها بدون رعایت اصول ایمنی در برابر زلزله ساخته می‌شوند، البته در این مورد ما از اطلاعات ممیزی خانه‌های مسكونی تهران كه برای نوسازی انجام می‌شود استفاده می‌كنیم كه قرار است تا پایان تابستان ممیزی مرحله پنجم تكمیل و به این ترتیب آخرین وضعیت ایمنی واحدهای مسكونی پایتخت در برابر زلزله برای استفاده در تحلیل‌های كلی مشخص شود.
زلزله با چه قدرتی می‌تواند تهران را با تخریب و بحران روبه‌رو كند؟
در این مورد نمی‌توان با قطعیت نظر داد؛ چرا كه علاوه بر قدرت زلزله محل وقوع آن و برخی عوامل دیگر موثر است، اما در سازمان مدیریت بحران در حال حاضر طیفی از زلزله‌ها را بین 5/5 تا 7 ریشتر بررسی می‌كنیم.
زلزله بزرگ كه همه از آن صحبت می‌كنند چند ریشتر است و چقدر از تاخیر در زمان وقوع آن سپری شده است؟
180 سال است كه زلزله مهمی تهران را تهدید نكرده است و حتی زلزله 180 سال پیش هم كه همه از آن به عنوان زلزله بزرگ یاد می‌كنند چندان قوی نبود، این زلزله اگرچه 7 ریشتر بزرگی داشت؛ اما چون در فاصله 25 كیلومتری تهران اتفاق افتاد آن‌چنان شدید احساس نشد، اما زلزله سال 855 میلادی زلزله ای بزرگ بود كه محل كنونی تهران را به طرز مهیبی لرزاند، در واقع چندصد سال است كه تهران زلزله بزرگی را به خود ندیده است و به همین خاطر هر لحظه ممكن است زلزله بزرگ بیاید.
محاسبه ای دارید كه نشان دهد در صورت بروز زلزله 5 یا 6 ریشتری چه مقدار از تهران تخریب می‌شود و چند نفر از ساكنان آسیب می‌بینند؟
در این مورد اطلاعات دقیقی در دست نیست و این مستلزم بررسی تك تك خانه‌های تهران است كه هنوز میسر نشده اما به هر حال اگر چنین زلزله‌ای در خود تهران اتفاق بیفتد آنقدر بزرگ خواهد بود كه ترس ایجاد كند و با بحران مواجه شویم.
در مورد شریان‌های حیاتی تهران مثل شبكه آب، برق، گاز و فاضلاب چطور؟ به لحاظ استانداردهای تدوین شده آیا مقاومت لازم را در برابر زلزله دارند؟
بعضی از این سازمان‌ها هم مطالعات لازم آسیب‌پذیری را سال‌ها است كه انجام داده‌اند و اقداماتی را پیگیری كرده‌اند، مثلا شركت گاز طرح‌هایی را در دست اجرا دارد و طی سال‌های گذشته با انجام حفاری‌هایی انشعابات خطوط گاز را مقاوم سازی كرده‌است، سازمان آب همچنین اقداماتی را شروع كرده اما مشكل تمام این سازمان‌ها كمبود بودجه است كه امیدواریم با هدفمند كردن یارانه‌ها بودجه آنها افزایش و ایمن سازی خطوط آب، برق، گاز و فاضلاب جدی تر دنبال شود.
همین لحظه كه ما در حال انجام این مصاحبه هستیم، اگر زلزله بزرگی در تهران اتفاق بیفتد بر سر این خطوط چه می‌آید؟ آیا آن زمان تخریب این خطوط، تهران را تهدید می‌كند؟
بله. با بحران مواجه خواهیم شد، ببینید وقتی زلزله‌ای رخ می‌دهد در تمام دنیا شریان‌هان حیاتی آسیب می‌بینند، مسلما در تهران نیز این اتفاق خواهد افتاد؛ مثلا ممكن است گاز منطقه‌ای قطع شود یا چند محله بی آب شوند؛ اما به هر حال در حال حاضر كارهای خوبی در حال انجام است.
پس هر لحظه باید در انتظار وقوع زلزله بزرگ باشیم. بفرمایید چگونه می‌توان در مقابل زلزله مقاومت كرد و آسیب‌های احتمالی را به حداقل رساند؟
اولین راه مقابله با زلزله ساخت خانه‌های جدید به صورت مقاوم است، مردم باید بدانند كه در صورتی كه خانه‌های خود را بر اساس اصول مهندسی بنا كنند از خطر زلزله تا حد زیادی مصون می‌شوند، از مردم انتظار داریم تا بدون تشویش بدانند كه هر لحظه امكان وقوع زلزله وجود دارد؛ اما می‌توان با یك سری اقدامات ساده از این بلای طبیعی نجات یافت، خانواده‌ها حتی باید نسبت به موضوع ثبت نام فرزندان خود در مدارس هم دقت كنند و آنها را به مدارسی بسپارند كه مقاوم در برابر زلزله هستند، به هر حال بدانیم كه راه زلزله فرار نیست و بهترین كار این است كه در اطراف خانه خود بمانیم؛ چرا كه ممكن است در این چنین مواقعی خانه مان غارت شود یا مثلا در زمان هجوم مردم برای خروج از تهران در ترافیك به وجود آمده حوادث ناگوارتری پیش آید.
همان‌طور كه می‌دانید هر شهری در زمان وقوع زلزله شهر معینی دارد كه از حمایت‌ها و كمك‌های آن استفاده می‌كند. شهرهای معین تهران كدامند؟
البته در مورد تهران باید از لفظ استان‌های معین استفاده كنیم، در حال حاضر تمام استان‌های اطراف تهران استان‌های معین آن محسوب می‌شوند كه در هر جهت جغرافیایی تهران استان مربوطه امدادرسانی می‌كند، این 6 استان شامل استان‌های مازندران، قم، مركزی، قزوین، اصفهان و سمنان می‌شوند. علاوه بر این لایه دیگری از استان‌ها نیز استان‌های معین را پشتیبانی می‌كنند.
پس در واقع در زمان وقوع زلزله در تهران تمام كشور بسیج خواهد شد.
بله همین‌طور است. اگر زلزله ای بزرگ در تهران بیاید، ناچار به استفاده از امكانات تمام كشور هستیم.
در مورد گسل‌های پایتخت هم توضیح دهید. كدام مناطق تهران روی گسل قرار دارند؟
البته هنوز بعضی از گسل‌های پایتخت شناسایی نشده‌اند اما شاید 9 تا 10 منطقه روی گسل قرار داشته باشند كه شامل مناطق شمالی تهران از جمله منطقه 1، 2، 3، 4، 5 و 22 برخی مناطق جنوبی از جمله 15 و 20 می‌شود اما این را فراموش نكنیم كه حتی مناطقی كه روی گسل نیستند نیز در خطر هستند؛ چرا كه در بسیاری مواقع زمان بروز زلزله خانه‌ای كه روی گسل است، دچار تخریب نمی‌شود؛ اما مناطقی كه روی گسل نیستند آسیب شدید می‌بینند.
كدام یك از این گسل‌ها فعال هستند؟ كدام پرخطرترند؟
در رابطه با فعالیت گسل‌های تهران هنوز باید مطالعه شود، گسل شمال تهران، گسل مشاع، گسل نیاوران به طور قطع پرخطر هستند.
آیا در تهران محله‌ها را به كم خطر، پرخطر و ایمن در مقابل زلزله تقسیم‌بندی كرده‌اید؟
خیر، چنین تقسیم‌بندی نشده است اما در كل، منطقه ایمن در تهران وجود ندارد، بنابراین تمام مناطق باید آماده باشند و در ساختن ساختمان‌ها مقاومت در برابر زلزله را جدی بگیرند، در همه جای تهران خطر جدی است.
این روزها كه دوباره بحث زلزله داغ شده، حرف و حدیث پیرامون دستگاه پیش نشانگر زلزله‌ای كه مركز تحقیقات مسكن آن را طراحی و اختراع كرده نیز داغ شده است. نظر شما در مورد این دستگاه چیست؟
هركس كه در مورد یك دستگاه یا اختراع علمی ادعایی دارد باید مشخصات دستگاه خود را به صورت علمی منتشر كند و به مراجع مربوط ارائه دهد؛ اما در مورد این دستگاه تا كنون چیزی از سوی مركز تحقیقات مسكن ندیده‌ایم، علاوه بر این تجربه نشان داده كه به دستگاه‌های پیش نشانگر زلزله هیچ اطمینانی وجود ندارد، مثلا مدعی‌ترین كشور در این مورد چین است كه سابقه‌ای بیش از 40 ساله در استفاده از روشهای پیش نشانگری زلزله دارد اما سامانه‌های این كشور در سال 2008 یك زلزله را از دست داد و 90 هزار نفر در یك زلزله خیلی بزرگ جان باختند، البته این كشور در سال 1975 توانست یك زلزله را پیش‌بینی كند، باید بدانیم كه سیستم‌های پیش نشانگر در ابتدای راه هستند و از نظر مدیریت ریسك و مدیریت بحران به هیچ وجه قابل اتكا نیستند؛ اما شاید به عنوان ابزار كمكی بتوان از آنها استفاده كرد.
شما در سال 86 برای شناسایی گسل‌های دور از دسترس و ناشناخته تهران شروع به استفاده از دستگاهی بزرگ كه با یك كامیون حمل می‌شد كردید تا از طریق عبور آن در بزرگراه‌های تهران فعالیت گسل‌ها را در نیمه شب بررسی كنید، استفاده از این دستگاه را چرا متوقف كردید؟ قصد به‌كارگیری دوباره آن وجود ندارد؟
این دستگاه ابزاری برای شناسایی گسل‌های زیرسطحی بود و امكان مطالعه هندسه گسل‌ها را برایمان فراهم می‌كرد؛ اما به خاطر ایجاد سر و صدای زیاد و تخریب لوله‌های موجود در مسیر كامیون و لرزش ساختمان‌های منطقه با آن مخالفت شد اما استفاده از این دستگاه را از دستور كار خارج نكرده‌ایم، در حال حاضر هم در تلاش برای شناسایی گسل‌ها از طریق عكس‌های هوایی و سایر راه‌های مطالعاتی هستیم.
آیا با این روش‌ها می‌توان گسل‌های ناشناخته‌ای را كه در عمق زمین قرار دارند، شناسایی كرد؟
خیر برای شناسایی این قبیل گسل‌ها، همان روش متوقف شده مناسب بود.
با این وجود آیا راهی برای اطلاع از لحظه وقوع زلزله تهران از قبل وجود دارد؟
خیر هیچ راه مطمئنی برای این كار وجود ندارد.
همان‌طور كه از اسم سازمان پیدا است به طور كلی سازمان مدیریت بحران وظیفه مدیریت بحران و هماهنگی نهادهای مسوول در این زمینه دارد، در مورد زلزله نهادهای مختلفی مانند وزارت كشور، سازمان مدیریت بحران كشور، شهرداری، آتش نشانی، اورژانس، وزارت نیرو، شركت‌های آب، برق و گاز، نیروی انتظامی، آموزش و پرورش، وزارت بهداشت سازمان هلال احمر، قوه قضائیه و حتی سازمان زندان‌ها نیز مسوولیت دارند.
آمادگی خود را در برابر زلزله احتمالی تهران چگونه می‌بینید؟
در حال حاضر آمادگی نسبتا خوبی داریم اما هنوز ایده‌آل نیستیم و احساس می‌كنم كه در ابتدای راه قرار داریم، در گذشته نزدیك آمادگی ما خیلی نبود اما اكنون با برگزاری جلسات هفتگی با تمام دستگاه‌های ذی‌ربط برنامه‌ریزی می‌كنیم و اقداماتی را در دست داریم.
مهم‌ترین این اقدامات كدامند؟
در حال حاضر سیستم تخمین خسارت سریع زلزله تهران را راه‌اندازی كرده‌ایم كه این سیستم در عرض كمتر از 5 دقیقه پس از وقوع زلزله اطلاعات مربوط به تخمین خسارت را به صورت نقشه در می‌آورد، همچنین در پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران نیز یك سری اقلام از جمله امدادی و خوراكی را انبار كرده‌ایم كه در زمان وقوع زلزله تا رسیدن نیروهای كمكی از خارج تهران، با بحران مواجه نشویم، این اقلام می‌توانند درصد قابل توجهی از افراد آسیب دیده را پوشش دهند، به طور كلی پس از وقوع زلزله به مدت 3 تا 5 روز با مرحله اولیه بحران مواجه هستیم؛ بنابراین برای تمام دستگاه‌های مسوول از جمله وزارت بهداشت، هلال احمر و... سناریوهای زلزله را تهیه كرده‌ایم تا وظایف هریك در زمان وقوع حادثه مشخص باشد.
آیا این توان را دارید كه كمك‌های مورد نظر را به راحتی به مناطق زلزله زده برسانید؟ آیا ورود به همه مناطق تهران به راحتی میسر خواهد بود؟
به نكته جالبی اشاره كردید، در زمان وقوع زلزله احتمال تخریب راه‌های دسترسی وجود دارد، به همین دلیل با همكاری هلال احمر قرار است سوله‌هایی را در داخل محلات راه‌اندازی كنیم و اقلامی را به داخل سوله‌های محلات منتقل كنیم، حتی در نظر داریم كه نیروهایی در 374 محله تهران به ازای هر محله 3 گروه 30 نفری نیروی داوطلب تربیت كنیم تا در صورت بروز حادثه به عنوان نیروهای امدادرسانی محلی علاوه بر نیروهای آتش‌نشانی، هلال احمر، اورژانس و وزارت بهداشت در هر محله از این نیروها بهره گیریم و اقلام ذخیره شده امدادی را نیز در اختیار همین نیروهای محلی قرار می‌دهیم، از طرف دیگر با موسسات خصوصی مثل اصناف هماهنگ می‌كنیم تا بعد از وقوع زلزله امكانات خود را در اختیار سازمان قرار دهند و سازمان مدیریت بحران نیز در ازای این خدمات حتی با نرخ بالاتر بهای خدمات را بپردازد.
به احتمال تخریب راه در هنگام بروز زلزله اشاره كردید. برای این بحران راهكاری دارید؟
بله ما یك سری راه مترو و راه هوایی را مشخص كرده‌ایم و نقشه ترافیكی بعد از زلزله را نیز ترسیم كرده‌ایم و شبكه دسترسی اضطراری را در اختیار دستگاه‌های مربوطه قرار داده‌ایم كه همچنان در حال كامل كردن آن هستیم.
آیا سوله‌های بحران شهر در حال حاضر متناسب با جمعیت در محله‌های تهران وجود دارد؟
در حال حاضر 99 پایگاه پشتیبانی مدیریت بحران در تهران وجود دارد كه البته این پایگاه‌ها برای اسكان شهروندان نیست، در تلاش هستیم تا تعداد این پایگاه‌ها را به 120 عدد افزایش دهیم و در مرحله بعد نیز تعداد آنها را به 374 پایگاه برسانیم، برای اسكان مردم نیز طرح‌های اسكان بلندمدت سه ماهه و حتی سه ساله را تدوین كرده‌ایم و اقداماتی را در دست داریم كه در مرحله اول به تازگی پارك چیتگر با امكان اسكان 15 هزار نفر با امكاناتی مانند محل برپایی چادر، آشپزخانه صحرایی و سایر امكانات ضروری اجرا شده است.
www.seemorgh.com/news
منبع:fararu.com
