ازدواج، این مقدس‌ترین پیوند آسمانی این روزها با مشكلات و معضلاتی همراه شده است؛ در گذشته زندگی زوج‌های جوان در خانواده‌های بزرگ و در كنار والدین این امكان را برای آنها فراهم می‌كرد كه هم با اطمینان خاطر بیشتری به قبول مسوولیت بپردازند و وارد زندگی مشترك شوند و هم از حمایت‌ها و تجربیات خانواده‌شان بهره‌مند شوند؛ اما امروزه به مدد پیشرفت و توسعه اجتماعات، ازدواج تا حدودی برای بعضی از جوان‌ها دشوار شده است.
بیشتر جوان‌ها مسائل اقتصادی و نبود شغل مناسب و درآمد كافی را از دلایل تن ندادن به ازدواج برمی‌شمرندكه البته خیلی هم دور از واقعیت نیست؛ در این میان مراسم تجملاتی، مهریههای سنگین و بالا رفتن هزینه‌های زندگی نیز به این امر دامن می‌زند و بیش از پیش جوانان را از ازدواج می‌ترساند.
این مسائل به همراه آمار بالای طلاق و روبه‌رشد در جامعه، بیش از هر وقت دیگری لزوم فرهنگ‌سازی و حل معضل بیكاری یا نبود شغل مناسب برای جوانان و حل مشكلات آنها، به منظور كاهش سن ازدواج را نشان می‌دهد.
مهریههای سنگین، مانعی برای ازدواج
در چند سال گذشته بعضی از ازدواج‌ها با معضلی روبه‌رو بوده‌اند با عنوان معضل مهریه! مهریههای سنگینی كه باب شده است به طور معمول با توجیه این‌كه ضامن زندگی مشترك است از سوی خانواده عروس درخواست می‌شود و در بعضی از موارد باعث به زندان افتادن داماد بعد از گذشت مدتی به دلیل عدم پرداخت مهریه می‌شود؛ كه در مواردی باعث ترس از ازدواج می‌شود.
كارشناسان معتقدند كه مهریه سنگین به هیچ عنوان ضمانتی برای دوام پیوند زناشویی نبوده و در پاره‌ای موارد به این پیوند مقدس لطماتی وارد می‌كند. اگرچه در چند مقطع زمانی با بالا گرفتن معضلات اجتماعی ناشی از مهریه بالا، متصدیان قانونگذاری در كشور به فكر چاره‌جویی برای این مساله برآمدند، اما در هر مرحله، به دلایل مختلف از جمله نبود كارشناسی در طرح و لایحه، یا فقدان زمینه اجتماعی برای اجرای آن، پرونده مهریههای سنگین در بایگانی قوانین كشور ماند و اختلافات در داخل خانواده‌ها؛ اما باب تامل در بحث مهریههای سنگین و تبعات و آثار مخرب آن بر خانواده‌ها، ازدواج جوانان و بر اجتماع همچنان گشوده است.
براساس آمار به دست آمده از چندین دفترخانه در نقاط مختلف تهران هم‌اكنون میزان متوسط مهریه در تهران، 400 سكه است كه البته نسبت به 2 سال پیش اندكی كاهش داشته است.
نمی‌توان این واقعیت را انكار كرد كه تعداد محدودی از مردان قادر به پرداخت مهریههای كلان همسرشان هستند، اما به طور معمول پرونده‌های مهریه پایان خوشی ندارند؛ جر و بحث طرفین و گاه زد و خورد و دخالت خانواده‌ها، شاید كوچك‌ترین برخوردهایی باشد كه بین زنان و مردان در دادگاه خانواده بر سر مهریه رخ می‌دهد.
استدلال خانواده‌ها برای در نظر گرفتن مهریههای سنگین در اكثر موارد، كمك به قوام پیوند ازدواج در میان جوانان است، همچنین بروز و گسترش فرهنگ چشم و هم‌چشمی در میان خانواده‌ها و این واقعیت كه دختران به بالا بودن میزان مهریه خود فخر می‌فروشند، به بالا رفتن لجام‌گسیخته میزان مهریه‌ها انجامیده است، اما نظر كارشناسان تاییدكننده نظرات خانواده‌ها نیست؛ آنها با تاكید بر این نكته كه مهریه سنگین به هیچ وجه نمی‌تواند ضامن بقای ازدواج باشد، می‌گویند اگرچه بالا بودن مهریه ممكن است به عنوان اهرمی اقتصادی برای زنان در مقابل مردان باشد، اما هنگامی كه طلاق عاطفی در یك ازدواج رخ می‌دهد، مهریه نمی‌تواند به پیوند قلبی میان زوجین كمكی كند.
وامی برای ازدواج یا چاله‌ای برای گرفتاری
از آنجا كه همیشه یكی از دلایل مهم وارد نشدن بعضی از جوانان به بحث ازدواج و به دنبال آن افزایش سن ازدواج، مسائل اقتصادی بوده، راهكارهای مختلفی برای این معضل از سوی جامعه‌شناسان و اقتصاددانان معرفی شده است كه یكی از آنها اعطای تسهیلات مالی به شكل‌های مختلف در قالب وام ازدواج است.
با تمام مشكلات و هفت‌خوان رستمی كه باید برای گرفتن این وام‌ها از آنها عبور كرد كمتر كسی به این نكته توجه می‌كند كه هرچند این تسهیلات مالی وام ازدواج بخش كوچكی از مسائل مالی جوانان را در بدو شروع زندگی مشترك حل می‌كند، اما دختر و پسر جوانی كه اقدام به گرفتن وام 4 میلیون تومانی ازدواج می‌كنند، با توجه به افزایش اجاره‌بهای خانه و سایر هزینه‌های جاری زندگی تحت چه شرایطی می‌توانند هر ماه مبلغ اقساط وام‌های خود را پرداخت كنند.
از سوی دیگر بخش زیادی از همین جوانان در صورتی كه موفق به دریافت وام ازدواج شوند، دارای ثبات شغلی مناسبی نیستند؛ به عبارتی دیگر از میزان امنیت شغلی خود اطلاعی ندارند، در نتیجه بعد از گذشت مدتی در صورت پرداخت نكردن اقساط ماهانه خود از نظر حقوقی دچار مشكلاتی می‌شوند كه گاه بحث به اجرا گذاشتن سفته‌ها و دخیل كردن ضامن‌ها به این قضیه به وجود می‌آید.
اگر از نحوه پرداخت وام ازدواج و دشواری‌ها و در برخی موارد سنگ‌اندازی بانك‌های عامل و از همه مهم‌تر صف طولانی جوانانی كه در نوبت گرفتن وام هستند بگذریم، می‌بینیم بسیاری از بانك‌ها یكی از دلایل سختگیری خود را در پرداخت نكردن یا نامنظم پرداخت كردن اقساط ماهانه این وام‌ها توسط وام‌گیرندگان می‌دانند، به گونه‌ای كه به دلیل دیربازگشت تسهیلات به بانك‌ها، آنها در پرداخت مجدد وام‌های ازدواج به سایر جوان‌ها با مشكلات زیادی روبه‌رو می‌شوند.
لزوم آموزش مسائل مربوط به ازدواج
از آنجا كه طبق اعلام سازمان ملی جوانان و به گفته روان‌شناسان، جامعه‌شناسان و كارشناسان امور خانواده، نارضایتی جنسی از مهم‌ترین علل طلاق در كشور است، لزوم آموزش مسائل مربوط به ازدواج، بیش از پیش احساس می‌شود.
در كشورهای توسعه‌یافته، آموزش مهارت‌های زندگی از دوران خردسالی، مهدكودك و خانواده‌ها شروع می‌شود؛ در كشور ما به دلیل نبود این كاركرد خانواده از سوی والدین و بر عهده نگرفتن بحث آموزش مهارت‌های زندگی از سوی آنها، تلاش‌های ارگان‌های مربوط از چندین سال قبل شروع شد، اما برنامه منسجم و سازمان متولی مشخصی برای ارائه این آموزش‌ها در نظر گرفته نشد و در كل آموزش مسائل ازدواج به جلسه‌ای كوتاه در زمان گرفتن آزمایش‌های پیش از ازدواج خلاصه شد كه بعضی از زوجین حتی در این جلسات هم شركت نمی‌كنند.
تنها اقدام جدی از سوی مسوولان بحث تنظیم خانواده است كه از سال 87 برای تمامی دانشجویان دانشگاه‌ها اجباری و به صورت گسترده اجرا شده، اما این كلاس‌ها هم فقط به نحوه جلوگیری از بارداری و تنظیم خانواده خلاصه شده است و هیچ‌گونه آموزش دیگری درباره مسائل ازدواج به دانشجویان ارائه نمی‌دهد.
با توجه به حساسیت موضوع و افزایش آمار طلاق در جامعه، مركز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، سازمان ملی جوانان، صدا و سیما، مطبوعات و 2 وزارت آموزش و پرورش و علوم و سایر ارگان‌های مرتبط در این مورد مسوولند و باید به تدوین راهكار و راه‌حل مناسبی برای مرتفع شدن مشكلات اینچنینی بپردازند.
بحران پایان ازدواج‌های نوپا
علاوه بر مشكلات یاد شده، امروزه در كشور با بحرانی در رابطه با پایان ازدواج‌های نوپا مواجه هستیم، كه این امر ناشی از عدم دانش دختران و پسران جوان برای حفظ ازدواج است.
این بحران به قدری شدید است كه كارشناسان معتقدند در كمتر از یك دهه دیگر با توجه به بافت جوان كشور، با بحران زنان مطلقه جوان روبه‌رو خواهیم شد؛ این زنان شامل افرادی هستند كه زیر 30 سال بوده كه در شروع زندگی با شكست مواجه شده‌اند.
زهره علاسوند، مدرس دانشگاه و كارشناس مسائل زنان با بیان این‌كه خانواده و ازدواج 2 نهاد مقدس در جامعه ایرانی هستند، در این‌باره می‌گوید: باید جوانان را با راه‌های حفظ ازدواج و پیشگیری از آسیب به بنیاد خانواده آشنا ساخت.
وی با اشاره به یكی دیگر از عوامل بینشی كه امروزه در میان جمعیت دختران جامعه ایجاد شده است، می‌افزاید: تصور این‌كه زن و مرد شبیه به یكدیگر هستند، نادرست است، تفاوت‌های آنها به قدری زیاد است كه اگر از آن آگاه نباشند نمی‌توانند دلیل بسیاری از رفتارهای طرف مقابل خود را درك كنند كه این خود به عاملی برای اختلاف در زندگی تبدیل می‌شود.
این كارشناس مسائل زنان درخصوص عامل منش و نقش آنها در حفظ خانواده می‌گوید: این عامل به عنوان آسیب برای خانواده‌های نوپا مطرح می‌شود و بزرگ‌ترین مشكل در آن، ضعف مهارت‌های كلامی میان زوجین است؛ جوانان در زندگی باید مهارت واقعی در بیان كلمات را داشته باشند و بدانند در هنگام عصبانیت چه سخنانی را بیان كنند.
وی همچنین می‌افزاید: در بسیاری از مواقع، كم‌حرف بودن و شاد نبودن دختران عامل ایجاد اختلاف در ازدواج‌های نوپاست؛ همچنین مهارت رابطه میان نقش و جنس در زندگی باید مورد توجه قرار گیرد و زنان به ایفای نقش زنانگی خود بپردازند.
بنیاد ازدواج آسان و پایدار
و در پایان خبر خوش این كه چندی پیش دبیرخانه بنیاد ازدواج آسان و پایدار در دفتر امور بانوان وزارت كشور تشكیل و مستقر شد؛ اعضای بنیاد ازدواج آسان و پایدار موظفند، در هماهنگی با سایر موسسات خیریه، زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی لازم را برای تحقق امر ازدواج آسان و پایدار فراهم آورند.
جلسات پیگیری مصوبات این بنیاد به ریاست مصطفی محمد نجار، وزیر كشور و در محل وزارت كشور تشكیل می‌شود. وزیر كشور، هدف از راه‌اندازی این بنیاد را سازماندهی و حمایت از موسساتی كه در حال حاضر در حوزه آسان‌سازی ازدواج فعالیت می‌كنند؛ عنوان كرده است.
