مرگ ببر روسی در پارک ارم و احتمال انتقال بیماری به مردم (+عکس)

سرانجام سرانجام با گذشت 8 ماه و یك هفته از ورود دو ببر «آمور» به باغ‌وحش تهران كه به گفته كارشناسان نسل آنها نزدیك به ببر «مازندران» است، یکی از ببرهای اهدایی روسیه به ایران، به علت بیماری در پارک ارم جان بخت و حال ببر ماده نیر چندان مساعد نیست.

به گزارش تابناک، کشور روسیه در اردیبهشت ماه امسال، طی یک تفاهمنامه همکاری با ایران، یک جفت ببر سیبری را در مقابل دریافت دو پلنگ ایرانی ماده تحویل سازمان حفاظت محیط زیست ایران داد و در حالی که قرار بود این ببرها برای اجرای "طرح احیای ببر منقرض شده مازندران" در پناهگاه حیات وحش میانکاله در شرایط نیمه اسارت نگهداری شوند، پناهگاه حیات وحش میانکاله، آماده پذیرش ببرها نشد و این ببر ها در پارک ارم نگهداری شدند تا اینکه یکی از آن ها جان باخت و دیگری نیر در وضعیت مناسبی نیست.

در حالی كه قرار بود حداكثر ظرف یكماه این ببرها به پناهگاه حیات وحش میانكاله منتقل شوند، سرانجام با عدم تحقق این امر، تامین بودجه مورد نیاز و شیوع یك بیماری همه‌گیر، ببر «نر» ساعت 11 روز پنجشنبه تلف شد.

 

  این ببرها كه پس از 52 سال سوم اردیبهشت ماه سال جاری و علی‌رغم انتقاد برخی كارشناسان داخلی، با تاكید رییس سازمان حفاظت محیط زیست جهت احیای نسل ببر مازندران با موافقت نخست وزیر روسیه علی‌رغم فشارهای رسانه‌ای و گروه‌های مردمی این كشور به ایران آمدند، قرار بود حداكثر یكماه تا آماده شدن زیستگاه خود در میانكاله مازندران، در باغ وحش تهران نگهداری شوند.

این در حالیست كه با گذشت 8 ماه و یك هفته چشم‌انتظاری ببرها برای تامین اعتبار و انتقال آنها از قفس‌ها به زیستگاه جدید، سرانجام ببر «نر» بر اثر شیوع یك بیماری همه‌گیر روز پنجشنبه در باغ وحش تهران علی‌رغم تلاش دامپزشكان برای نجات آن تلف شد. از سوی دیگر از باغ وحش تهران خبر می‌رسد كه وضعیت ببر ماده نیز مساعد نیست و به طور دایم این حیوان تحت نظر دامپزشكان است.

شنیده‌ها حاكیست بر اثر یك بیماری همه‌گیر در باغ وحش تهران طی چند روز گذشته حداقل 2 قلاده شیر بر اثر یك بیماری تنفسی كه منجر به خونریزی از بینی می‌شود تلف شدند.

گزارش‌های دریافتی حاكیست وضعیت سایر شیرهای باغ وحش تهران نیز وخیم است اما هنوز علت این بیماری و راه مقابله با آن مشخص نشده است.

آنطوری كه دكتر محمدباقر صدوق، معاون محیط طبیعی و تنوع‌زیستی سازمان حفاظت محیط زیست گفته است بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد علت مرگ این ببر شیوع بیماری «مشمشه» در باغ وحش ارم تهران بوده است.

به گزارش ایسنا، هرچند مهندس ضیایی، استاد دانشگاه و مشاور معاونت طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست كه مسوول احیای نسل ببرهای ایرانی نیز هست گفته است نتایج نهایی علت مرگ ببر روسی شنبه رسما اعلام می‌شود و در حال حاضر به طور قطع نمی‌توان علت مرگ این حیوان را اعلام كرد.

اما اگر مرگ شیرها و ببر باغ وحش تهران بر اثر بیماری «مشمشه» تایید شود مسوولان دامپزشكی با توجه به این كه این بیماری قابل انتقال به انسان است باید در اسرع وقت نسبت به پلمپ باغ‌وحش تهران اقدام كنند.

هرچند به نظر می‌رسد مسوولان دامپزشكی حتی با توجه به نتایج اولیه آزمایشات باید از همان روز پنجشنبه باغ‌وحش تهران را برای جلوگیری از احتمال انتقال این بیماری به انسان پلمپ می‌كردند.

هم‌اكنون تیم دامپزشكی و كارشناسان نیز در حال استفاده از قرص‌های پیشگیری از انتقال این بیماری هستند.

اما پلنگ‌های ایرانی كه در زمان ورود ببرهای روسی با یك هواپیمای اختصاصی روسی به مركز تحقیقات «سوچی» منتقل شدند در سلامت كامل به سر می‌برند و نخست وزیر روسیه چندین بار تا كنون از آنها شخصا بازدید كرده است.

مهندس ضیائی، مدیر پروژه احیای ببر ایرانی پیشتر به ایسنا گفته بود كه نقشه‌ها و طراحی محل جدید انتقال ببرها به میانكاله صورت گرفته اما به دلیل تامین نشدن اعتبار مورد نیاز این پروژه همچنان متوقف است.

شواهد حاكیست آخرین ببر ایران در پارك ملی گلستان در سال 1337 شكار شد و پس از آن دیگر خبری از ببر در ایران نبود. اما پیش از این ببر ایرانی در منطقه مازندران و در جنگل‌های هیركانی (جنگل‌های مازندران و گیلان تا منطقه سرخس) پراكندگی داشته و جمعیت آن بسیار زیاد بوده است به شكلی كه ظل السطان در كتاب تاریخ مسعودی می‌نویسد در برنامه شكاری كه در میانكاله داشتم 35 ببر شكار كردم.

به گفته كارشناسان در پی نابودی ببر مازندران، تلاش‌های زیادی برای یافتن ردپای این ببر در كشور انجام شد و پس از سالها كارشناسان به این نتیجه رسیدند كه نسل ببر مازندران نیز مانند شیر ایرانی منقرض شده است.

بررسی‌های انجام شده بر روی DNA نمونه‌های پوست ببر مازندران كه در موزه‌های مختلف نگهداری می‌شود نشان داد كه ببر ایرانی با ببر آمور (ببر سیبری) از نظر ژنتیكی تفاوت چندانی ندارد تا این كه چندی پیش وزیر محیط زیست روسیه كه در راس هیاتی با مسوولان سازمان حفاظت محیط زیست ایران ملاقات كرد و خواستار دریافت دو قلاده پلنگ ایرانی و احیای نسل این حیوان در كشور روسیه شد. در این حال مسوولان ایرانی كه مدت‌ها به دنبال گرفتن ببر مازندران بودند به شرط تحویل دو قلاده ببر توسط روسیه موافقت كردند دو پلنگ ایرانی را به این كشور بفرستند.

موضوعی كه به گفته رییس سازمان حفاظت محیط زیست، موافقت با آن در روسیه با چالش‌های زیادی مواجه بود به شكلی كه نخست وزیر روسیه برای این تبادل تحت فشار رسانه‌ها و گروه‌های مردمی روسیه قرار گرفته بود اما در نهایت با پیشنهاد ایران موافقت كرد و سرانجام عصر جمعه دو ببر سیبری پس از چند بار تغییر ساعت پرواز در فرودگاه مهرآباد تهران با یك هواپیمای اختصاصی به كشور آمدند.

گفتنی است مشخصات ببر ایرانی یا ببر مازندران با نام علمی (Panthera tigris virgata) به این شرح است:

رنگ پشت و پهلوی ببر ایرانی زرد متمایل به نارنجی با نوارهای باریک و قهوه ای می باشد و زیر بدن یعنی شکم و سینه سفید رنگ است. پشت گوش ها سیاه بوده لکه سفیدی در وسطش دیده می شود. از ببر ایران که زیستگاه اصلی‌اش دامنه شمالی رشته کوه البرز بوده است با نام ببر خزر یا ببر مازندران در سفرنامه‌ها و کتب تاریخی و ادبی یاد شده است.

ببر ایرانی شباهت زیادی به پسر عموی بنگالی خود دارد ولی نوارهای قهوه‌ای دور بدنش یه پهنی نوارهای ببر بنگال نیست (البته تعداد نوارها در ببر ایرانی بیشتر است) همچنین رنگ پهلوها در ببر ایرانی تیره‌تر (قهوه‌ای‌تر) است.

موهای بدن ببر مازندران بخصوص در زمستان رشد زیادی دارد و موهای صورت او مانند ببر سوماترا بلند است. طول بدن ببر مازندران 140 تا 280 سانتیمتر است و اندازه دم این حیوان بین 60 تا 90 سانتیمتر است. (دو گزارش هم درباره اندازه ببر ایرانی وجود دارد یکی از منطقه لنکران که طول بدن این حیوان را 259 و 5/289 سانتیمتر ذکر شده است)

 

غذای ببر خزر گراز، مرال، گوزن زرد، گراز، شوکا، گربه وحشی، خرگوش، پرندگان و خزندگان و در مواقع گرسنگی و عدم دسترسی به شکار طبیعی گاو و گاومیش اهلی بوده است.

بچه‌های این ببر در 4 سالگی بالغ می‌شوند (طول عمر ببر در اسارت 30 سال است)

اما بیماری مشمشه چیست؟

بر اساس اطلاعات پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان دامپزشکی کشور مشمشه یكی از بیماریهای باكتریایی مسری خطرناك است كه اغلب سبب ابتلاء تك سمی‌ها می‌گردد. بیماری بشدت كشنده بوده و از اهمیت بالایی در جمعیت‌های اسب برخوردار است.

این بیماری از جمله بیماری‌های مهم مشترك بین انسان و دام است.

عامل بیماری:

عامل بیماری باكتری گرم منفی غیر متحرك فاقد كپسول و غیر هاگزا بنام پزودومناس مالئی ( Pseudomonas mallei ) است كه بعضاً در مراجع جدید به نام بورخولدریا مالئی ( Burkholderia mallei ) نیز نامیده شده است.

اپیدمیولوژی:

پزودومناس مالئی یك انگل اجباری بوده كه بسهولت توسط نور، حرارت و ضدعفونی كننده‌های معمولی از بین میرود و بنظر نمی‌رسد در یك محیط آلوده بیش از شش هفته باقی بماند. اسب‌ها، قاطرها و الاغها از گونه‌های معمول درگیر می‌باشند.

حیواناتی كه از تغذیه بدی برخوردارند و یا در محیط نامطلوب نگهداری می‌شوند از حساسیت بیشتری برخوردارند.

انسان نیز در زمره جانداران حساس به این عامل عفونی است كه معمولاً بیماری منجر به مرگ می‌شود. حیوانات آلوده و یا حاملینی كه در ظاهر سالم بوده واز بیماری جان سالم بدر برده‌اند عمده‌ترین منابع عفونت بشمار می‌آیند.

نحوه انتشار آلودگی بدان صورت است كه آسیب‌ها و ضایعات ریوی (آبسه مانند ) پاره شده و عامل بیماری به درون برونشیول‌ها راه یافته و موجب عفونی شدن مجاری تنفسی فوقانی می‌گردد كه در نتیجه سبب دفع ارگانیسم از بینی ودهان خواهد شد.

انتشار بیماری اغلب از طریق بلع مواد غذائی آلوده با منشا ذكر شده اتفاق می‌افتد كه در این زمینه آبشخورهای مشترك (آلوده) نقش بسزایی خواهند داشت.

تماس مستقیم پوست با پوست آلوده و وسایل تیمار (مانند غشو) اگر چه می‌تواند خطر آفرین باشد لیكن بندرت ایجاد بیماری پیشرونده می‌نماید . همچنین انتشار بیماری از طریق استنشاقی نیز میتواند اتفاق بیافتد اما این شكل آلودگی احتمالاً تحت شرایط طبیعی نادر می‌باشد.

مشمشه هم‌اكنون از كشورهائی همانند آمریكای شمالی ریشه كن شده است اما مناطقی از جهان منجمله آسیای صغیر، آسیا و آفریقا همچنان آلوده هستند. از آنجا كه اخیراً پرورش و نگهداری اسب بویژه بصورت متراكم در حال رشد می باشد و جابجائی دامها در این شرایط بیش از گذشته و به مقاصد مختلف صورت می‌گیرد، بروز و شیوع بیماری مشمشه در این جمعیت‌ها دور از انتظار نیست. در تحت چنین شرایطی میزان مرگ ومیر بسیار بالا خواهد رفت و در تعداد كمی از حیوانات كه بظاهر بهبود می یابند (حاملین) بیماری ابقاء می‌یابد و بندرت ممكن است حیوانات بطور كامل بهبود یابند.

گوشتخوارانی همانند شیر ممكن است با خوردن گوشت آلوده به بیماری مبتلا شوند. همچنین آلودگی در گوسفند و بز نیز دیده شده است. با وجودی كه انسانها به بیماری خیلی حساس نیستند اما از طریق جراحات پوستی ممكن است به بیماری، به شكل گرانولوماتوز و پیمی مبتلا شوند. مرگ ومیر موردی از میزان بالائی برخوردار است.

بطور كلی اسبدارها كه در ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با اسب‌ها هستند و بویژه دامپزشكانی كه بدون دقت عمل لازمه اقدام به كالبد گشائی حیوانات آلوده می‌كنند در معرض خطر قرار دارند.

پاتوژنز:

هجوم و حمله جرم اغلب از طریق دیواره روده اتفاق افتاده و در نتیجه آن یا بصورت سپتی سمی ( شكل حاد بیماری ) و یا بصورت باكتریمی ( شكل مزمن بیماری ) اتفاق می‌افتد . عامل بیماری همواره در ریه موضعی شده اما پوست ومخاط بینی نیز در زمره مواضع معمول قرار دارند . سایر احشاء نیز ممكن است محل تشكیل ندولهای تیپیك گردند.

علائمی كه در مرحله پایانی بیماری دیده می‌شود، عمدتاً مربوط به برونكو پنومونیا بوده ومرگ در موارد تیپیك بیماری بسبب آنوكسی آنوكسیا پیش می آید .

یافته های بالینی:

در شكل حاد بیماری: تب بالا ؛ سرفه ؛ ریزش بینی همراه با انتشار سریع زخمهائی روی مخاط بینی و همچنین ندولهائی بر روی پوست قسمت تحتانی دستها و یا شكم بروز می نماید . مرگ در اثر سپتی سمی ظرف چند روز اتفاق می‌افتد .

در شكل مزمن بیماری: در این حالت از بیماری علائم بستگی به محلهائی قابل پیش بینی كه ضایعات در آنها شكل گرفته اند خواهد داشت . هنگامی كه موضعی شدن اصلی در ریه اتفاق بیافتد سرفه مزمن ؛ تنفس دردناك و خونریزیهای مكرر از بینی اتفاق خواهد افتاد. اشكال مزمن پوستی و بینی معمولاً با هم اتفاق می‌افتند. ضایعات مربوط به بینی بر روی قسمتهای تحتانی دیواره میانی و قسمت غضروفی میانی؛ شكل می‌گیرند. ضایعات ذكر شده در ابتدا بصورت ندولهائی باقطر ? سانتیمتر بوده كه بتدریج زخمی شده و ممكن است بیكدیگر متصل شوند . در مراحل اولیه ترشحات بینی بصورت سروزی بوده كه ممكن است یك طرفی باشد و بعداً بصورت چركی و نهایتاً بصورت خون آلود تظاهر یابد كه بطور معمول این وضعیت بینی؛ توام با بزرگ شدن غدد لنفاوی زیر فكی خواهد بود.

شكل پوستی بیماری ( سراجه یا FARCY ) با ظهور ندولهای زیر جلدی ( بقطر ? ? سانتیمتر) كه سریعاً زخمی شده و واجد ترشحات چركی برنگ عسل تیره ( قهوه ای) خواهد شد تشخیص داده می‌شود. در بعضی موارد ضایعات عمقی‌تر بوده و ترشح از طریق فیستولهای ایجاد شده خارج می‌شود.

عروق لنفی بصورت فیبروزی، قطور و شعاعی از ضایعات خارج شده و با همدیگر ارتباط می‌یابند. عقده‌های لنفاوی زه كشی كننده ناحیه درگیر شده و ممكن است ترشحات خارجی داشته باشند.

محلی كه می‌توان برای ضایعات پوستی پیش بینی كرد قسمت میانی مفصل خرگوشی است اما این گونه ضایعات در هر قسمت از بدن میتواند ایجاد شود.

حیوانات در گیر با فرم مزمن بیماری معمولاً تا چندین ماه بیمار بوده و مكرراً بهبودی رانشان می‌دهند اما عاقبت یا از پادر آمده و یا با یك بهبود ظاهری بعنوان موارد مخفی باقی می‌مانند.

یافته‌های كالبد گشائی: اگرچه هر گونه كالبد گشائی لاشه دام مبتلا به مشمشه بواسطه خطرات احتمالی ممنوع می‌باشد لیكن علا ئم بیماری در كالبد گشائی به قرار زیر است:

در شكل حاد بیماری خونریزیهای پتشی متعددی در تمام اندام مشاهده می‌گردد كه توام با برونكو پنمونی نزله‌ای شدید و بزرگی عقده های لنفاوی برونشیال است. در شكل مزمن بطور معمول ضایعات در ریه‌ها به شكل ندولهای ارزنی همانند آنچه در سل ارزنی دیده می‌شود در تمامی بافت ریه پخش و پراكنده می‌باشند. ضایعات و زخمها روی مجاری تنفسی فوقانی خصوصاً مخاط بینی وجود داشته و باوسعت كمتری در مخاط لارنكس، نای و برونشیت‌ها دیده می‌شود. ممكن است ندولها و زخمها در پوست ودر زیر پوست ( بصورت نسبتاً وسیعی ) وجود داشته باشد.

عقده های لنفاوی كه مسئول زه كشی محل در گیر هستند معمولاً حاوی كانونهای چركی و عروق لنفی دارای ضایعات مشابه هستند . كانونهای نكروتیك هم چنین ممكن است در دیگر اعضاء داخلی نیز وجود داشته باشند . پزودو مناس مالئی و گاهی اوقات اكتینو مایسس پیوژنز، از بافتهای آلوده جدا شده اند.

تشخیص:

قطعی‌ترین راه تشخیص هر بیماری جدا سازی عامل بیماری می‌باشد . در شكل حاد بیماری مشمشه جداسازی پزودو مناس مالئی از بافتهای آلوده چندان مشكل نمی‌باشد . این باكتری از رشد نسبتاً آهسته و خوبی بر روی اكثر محیط‌های كشت آزمایشگاهی برخوردار است كه می‌توان سرعت رشد آن را با افزودن گلیسرول و خون دفیبرینه اسب به محیط افزایش داد. در صورت استفاده از محیط كشت بلاد آگار بعد از دو روز كلنی هائی بشكل مدور ؛ كوچك و برنگ قهوه ای خاكستری ایجاد خواهد شد.

پزودومناس مالئی، باكتری گرم منفی فاقد حركت و از نظر فعالیتهای بیو شیمیائی بسیار ضعیف می‌باشد كه همین ویژگیها آن را از پزودومناس پزودومالئی عامل ملیوئیدوز تفریق می‌نماید.

جداسازی جرم از مواردی كه درگیر شكلهای مزمن و مخفی مشمشه می‌باشند بسادگی میسر نبوده و در چنین حالاتی می‌بایست از تستهائی همانند تستهای آلرژیك بمنظور تشخیص بهره جست. مهمترین و اصلی‌ترین روش تشخیص بیماری، تست آلرژیك با تزریق بین جلدی در پلك پائین با مایه مالئین است.

تست ذكر شده از حساسیت و ویژگی نسبتاً بالائی برخوردار است . مایه مالئین مورد استفاده از پادگنی كه از كشت باكتری مشمشه در محیط بویون گلیسرینه بدست می‌آید گرفته می‌شود كه تزریق درحیوان سالم بی‌ضرر بوده ولی در حیوانات آلوده ( راكتور ) سبب تورم و ترشح چرك از گوشه چشم می‌گردد.

مقدار مصرف آن 1/0 میلی‌لیتر بوده كه از محلول رقیق شده آن با آب فنیكه پنج در هزار كه در این حالت بنام مالئین فنیكه گفته میشود استفاده میگردد. بمنظور انجام تست بعد از مقید كردن تك سمی بطریق لواشه زدن لب بالا و یا گوش با یك دست پلك پائین را در بین انگشتان شصت و سبابه ثابت نموده و مشابه تزریق بین جلدی توبركولین تزریق انجام خواهد گرفت.

توجه : باید توصیه گردد متعاقب تزریق مالئین از هر گونه تمرینهای آموزشی استرس‌زا جداً خودداری گردد. زمان قرائت 48 ساعت پس از تزریق می‌باشد هرچند در مواردی ممكن است واكنش مثبت حتی در كمتر از 48 ساعت مشاهده گردد. تست و قرائت باید در روز و و در مجاور نور كافی و هوای روشن انجام گیرد و زمان قرائت از 48? ساعت تجاوز ننماید . تست به جز در مواقع اضطراری در فضای سرپوشیده انجام گرفته و دام تا زمان قرائت تحت آن شرایط نگهداری گردد .

كنترل :

متاسفانه این بیماری واكسن و روش پیشگیری از طریق ایمن‌سازی ندارد و اهم روش‌های كنترل بیماری عبارتند از: رعایت شرایط قرنطینه‌ای كامل و پیشگیری از هر گونه تردد دام . منظور از دام، دامی است كه وضعیت آن از نظر سلامتی دقیقاً مشخص نیست. شایان ذكر است كه هم‌اكنون تمامی اسب‌هائی كه توسط كارشناسان سازمان دامپزشكی كشور مورد تست مالئین قرار گرفته‌اند واجد برگه گواهی سلامت مدت دار هستند كه در آن وضعیت سلامتی دام كاملاً مشخص شده است.

انجام تست مالئین بصورت مداوم بفاصله هر 2هفته تا هنگامی كه جمعیت مورد نظر در 2تست متوالی هیچگونه موردی از راكسیون مثبت ویا مشكوك نداشته باشد . جداسازی و اعدام هرچه سریعتر دامهای رآكتور كه بدین منظوراقدامات بهداشتی زیر باید متعاقب تشخیص دام رآكتور انجام گیرد:

1 - وسایل انفرادی و تیمار دام مبتلا بطوركلی سوزانده و معدوم شود .

2 - جایگاه اسب با مواد ضد عفونی كننده ( مناسبترین ضد عفونی كننده سود سوز آور می باشد ) پس از سوزاندن و دفن بهداشتی فضولات و كود ؛ گند زدائی شده و حد اقل بمدت ? هفته مورد استفاده قرار نگیرد.

3 - معدوم كردن اسب آلوده با توجه به خطرات احتمالی؛ به گونه ای انجام پذیرد كه تماس با دام به حداقل ممكن برسد .

4 - محل دفن لاشه باید قبل از معدوم كردن دام آلوده آماده شده باشد ؛ این محل باید بدوراز كانال آب، چشمه ، قنات و سایر مسیرهای عمومی باشد