ازدواج یکی از وقایع مهم و حیاتی در زندگی افراد جامعه محسوب می شود و می بایست از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار گیرد. یکی از این زوایا، سن شروع و به اصطلا ح وارد شدن به ازدواج است که می تواند تبعات جمعیتی، اجتماعی و روانی فراوانی به همراه داشته باشد.
سن ازدواج یکی از شاخصه‌های مهم برای ارزیابی میزان سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد یک جامعه محسوب میشود. در کشور ما که هنجارهای دینی نزد عموم مردم از مطلوبیت خاصی برخوردار است و جوانان بخش غالب جمعیتی را تشکیل می‌دهند، این ارزیابی در حوزه اخلاق اجتماعی و روحیه جمعی نیز مطرح میشود و دامنه تاثیر سن ازدواج را به حوزه‌های رفتاری و فرهنگی هویتی نسل جوان می‌کشاند.
ازدواج علاوه بر پاسخگویی به نیاز های جنسی و عاطفی فرد، نیاز های اقتصادی، ارتباطات اجتماعی و فرهنگی او را نیز تنظیم می کند و به خاطر اهمیت و تاثیری که دارد، به عنوان هنجاری پذیرفته شده در تمامی کشور های دنیا به حساب می آید.
نگرانی برای ساختن آینده ای ایده آل، بی اعتمادی نسبت به خواستگار، محدودیت در انتخاب، شیوه ارتباط دختر و پسر و عدم آشنایی مناسب قبل از ازدواج، عدم عشق و علاقه نسبت به خواستگار، مشاهده شکست در زندگی سایرین، عدم آمادگی برای پذیرش نقش، مشاهده شکست در زندگی والدین، عدم شناخت از الگوی مناسب زن و شوهری، عدم علاقه مندی به ظاهر خواستگار، ادامه تحصیل، بی علاقگی به ازدواج، عدم شناخت از وظایف یک زن در زندگی، میزان جهیزیه، وجود خواهر مجرد بزرگ تر در خانواده، عدم حمایت خانواده هنگام و بعد از ازدواج را نام برد.
توجه جوانان به همسانی فکری، اخلا قی و هنجاری در امر همسر گزینی به صورت یکی از مشکلات آنها درآمده و در بسیاری موارد به عنوان مانعی در امر ازدواج آنان قرار گرفته است. به طوری که برای پیدا کردن فرد مورد علاقه خود گاه سال ها ازدواج شان را به تاخیر می اندازند.
عوامل جمعیت شناختی، فرهنگی،اجتماعی مهمترین عوامل موثر در شکل‌دهی به بحران ازدواج است.
عوامل جمعیت شناختی
با وقوع جنگ تحمیلی توازن بین مردها و زن‌ها در اثر به شهادت رسیدن مردان، تحت تأثیر قرار گرفت و همچنین پدیده مهاجرت که طی آن، مردها از روستاها به شهرها مهاجرت نموده و دخترهای روستایی، دارای موقعیت کمتری برای ازدواج گردیده‌اند. در واقع، ساختار جمعیت به این نکته اشاره دارد که سنّ ازدواج، تحت تأثیر شرایط اجتماعی و اقتصادی قرار دارد.
عوامل فرهنگی
از آنجا که در عُرف ایران، سنّ زنان در هنگام ازدواج باید کوچکتر از مردان باشد و به دلیل این که مردان در مقایسه با زنان در سنین پایین تر، آمادگی تشکیل خانواده را ندارند، بنابراین، سنّ ازدواج، خود به خود بالا می‌رود.
نخبگان و تحصیلات
یک عامل فرهنگی دیگر، پدیده فرار مغزهاست. متأسفانه فرهنگ و عرف و قوانین در ایران، مشوّق نخبگان و تحصیلکردگانِ مرد، برای خروج از کشور است، در حالی که برای نخبگان و تحصیلکردگان زن، محدودیت‌زاست.
تجمل گرایی
از سویی، گسترش تجمّل‌گرایی و ارزش‌های مادّی نیز تا حدّ زیادی بر روی ملاک‌های همسر‌گزینی تأثیر گذاشته است. به طوری که امروز، یکی از فاکتورهای اصلی افراد برای انتخاب همسر، مادّیات است و این طبیعی است که جوانان برای به دست آوردن دارایی، نیاز به پیش‌زمینه‌هایی چون تحصیلات، زمان، موقعیت شغلی و ... دارند که همگی این عوامل، در افزایش سنّ ازدواج و پدیده بحران ازدواج، مؤثّرند.
عوامل اجتماعی
تغییر در سبک زندگی اجتماعی، تغییر نیازها و چگونگی همسر‌گزینی را تحت تأثیر قرارداده است به طوری که در گذشته، ازدواج، پیوند مقدّسی بود که به سادگی سر می‌گرفت، و امروزه این پدیده، به شکل پیچیده‌ای دارای جنبه‌هایی شده که به سادگی مهیا نمی‌شوند. آسیب های اجتماعی، بالا رفتن آمار طلاق، جرایم ، به نوعی ترس از گزینش همسر مناسب را ایجاد کرده و همه این عوامل، باعث شده‌اند تا نرخ ازدواج، کاهش پیدا کند. افزایش روابط ناسالم پیش از ازدواج، بی‌اعتمادی و وسواس، همگی سنّ ازدوج را بالا برده و حتی در برخی موارد، تجرّد قطعی را سبب شده‌اند.
بیکاری
بیکاری و گسترش این معضل در سطح جامعه همراه با بالا رفتن انتظارات اقتصادی خانواده ها، از جمله مسائلی است که انرژی جوان را کاهش می دهد، این کاهش انرژی مستقیماً خود را در بالا رفتن سن ازدواج نشان می دهد.
دکتر عبدالله امیدی روانشناس بالینی در گفتگو با "دی نا" تاخیر در ازدواج را تاخیر در شکل گیری هویت افراد دانست و آنرا دلیل عدم امید به زندگی و باعث تلخ کامیها در جامعه عنوان کرد.
سن ازدواج در حال حاضر چند سال است؟
میانگین سن ازدواج در سال 88، برای مردان 26 سال و 5 ماه و برای زنان 22 سال و2 ماه است، برای ازدواج یک سن مطلوب داریم و یک سن به هنگام ازدواج، سن به هنگام ازدواج برای برای آقایان 18 تا 30 سال است و برای زنان 15 تا 27 سال است، اما سن مطلوب برای بر اساس اتفاقاتی که باید در یک جوان رخ بدهد، شکل می گیرد تا بتواند صلاحیتهای لازم را برای ازدواج کسب نماید و ازدواجی پایه دار و بالنده داشته باشد.
سن مطلوب ازدواج برای مردان 21 تا 27 سال و برای زنان 18 تا 24 سال است که بر اساس شاخصها، مهارتها و بلوغ جوانان مشخص شده است. بلوغ به دسته های مختلفی تقسیم میشود، مانند بلوغ فکری، بلوغ فردی، بلوغ اجتماعی، بلوغ اقتصادی، بلوغ جنسی. و بهترین زمان برای تشکیل زندگی داشتن حداقل های این بلوغ ها و شاخص هاست.
دلایل بالا رفتن سن ازدواج چیست؟
متاسفانه سن ازدواج در دهه گذشته به شکل کند و آرامی بالا رفته است و متاسفانه رشد چشمگیری را نداسته است. مشکل اصلی و اساسی بحران ازدواج، تاخیرهای ازدواج است.به این معنا که تعداد ازدواج های مورد انتظار در یک سال با توجه به ورودی هایی که از یک مجموعه سنی در شرف ازدواج ئیا در آستانه ازدواج هستند، تعدادی کمتر از تعداد کلی تن به ازدواج می دهند، و افرادی که تن به ازدواج نمی دهند به تاخیری های سال گذشته اضاف می شوند.
برای مثال طبق انتظار در یک دوره یک ساله حداقل ازدواج صورت گرفته می بایست یک میلیون و دویست هزار فقره باشد، اما در سال 88 نزدیک نهصد هزار فقره ازدواج صورت گرفته است، یعنی حدود 300تا400 هزار فقره ، تاخیری ازدواج بوده اند، این افراد به تاخیری های سال آینده استفاده می شوند و باعث افزایش ئ انباشت جمعیت جوانانی را خواهیم داشت که به مرور زمان پیرمردهای جوان نما یا پیررزن های خودنما را در سطح جامعه شاهد خواهیم بود.
این گونه افراد از لحاظ شاخص های معرفتی و شاخصهای فردی رشد با معنایی نخواهند داشت و دچار نوعی تاخیر هویت شده اند، و این مساله باعث ایجاد نگرانی در سطح جامعه خواهد شد. از دلایل کاهش رغبت به ازدواج، الگوپذیری جوانان از ماهواره و سایتهای اینترنتی به شکل تهاجم فرهنگی است .
تاثیر تاخیر در ازدواج بر روی افراد چیست؟
اصلی ترین تاثیر تاخیر در ازدواج، تاخیر در شکل گیری هویت است،هویت یعنی تمام ابعاد شخصیتی ، اجتماعی افراد. تاخیر شکل گیری هویت، در روحیات افراد، امید به زندگی و نوع رفتار اجتماعی تاثیر گذار خواهد بود و باعث تلخ کامیها در جامعه می شود.
خانواده در بزرگترین ابزار برای تبادل اطلاعات روحی و روانی و نهادینه کردن آن در خانواده است. رفتار مناسب خانواده ها بین پدر و مادر با یکدیگر باعث می شود که فرزندان برای تشکیل زندگی میل و اشتیاق پیدا می کنند، ما نمی توانیم با داشتن خانواده های مغموم و ناشاد، شاهد جامعه ای شاد باشیم، زمانی که خانواده ای سرشار از مشکلات درونی عاطفی و احساسی می شود، به طبع فرزندان آن خانواده به نوعی از تشکیل زندگی بیم خواهند داشت.
