سیما؛ دختری نوزده ساله در یک بوتیک پوشاک در شهر کرج، فروشندگی می کند. بعد از گرفتن دیپلم، نتوانسته در دانشگاه سراسری پذیرفته شود و به دلیل مشکلات مالی خانواده اش از تحصیل بازمانده است. سیما از شرایط کاری خود در فروشگاه، این چنین برایم سخن گفت: صبح ها از ساعت هشت و نیم تا سه بعد از ظهر و عصرها از ساعت چهار و نیم تا نه و نیم در اینجا هستم. جمعه ها و ایام تعطیل هم باید سرکار بیایم.
از سیما درخصوص درآمد و مزایای کار در آن فروشگاه جویا شدم. پاسخش چنین بود: هشتاد هزار تومان حقوقم است و گاهی که بیشتر بمانم، اندکی بیشتر می گیرم. هیچ نوع مزایای شغلی مانند بیمه، عیدی آخر سال، حق تعطیلی و حتی حقوق در حد وزارت کار ندارد.
سیما در برابر تعجب من از شنیدن این شرایط کاری خود، ادامه داد: تو می گویی چه کنم؟ پدرم خرج اعتیاد خودش را هم در نمی آورد! مادرم سنگ دوزی روی لباس نامزدی و عروس می کند و برادر و خواهرهایم مدرسه می روند. حداقل می توانم برای مادرم دارو بخرم و در خرید روغن و برنج کمکش کنم. تازه ما سه نفر بودیم که صاحب کارم، به دلیل ظاهر و سن کمم، مرا پذیرفت، چرا که اصرار داشت با مشتریان بگوییم و بخندیم و هرچه پوشیدند از آن ها تعریف کنیم و کمکشان کنیم تا لباس ها را بپوشند و آن دو نفر دیگر که متأهل بودند گفتند شوهرهایشان اجازه نخواهند داد.
حرفی در جواب سیما نداشتم. از فروشگاه بیرون آمدم و به یک کافی شاپ در نزدیکی آن محل رفتم تا همسرم به دنبالم بیاید. حضور دو دختر در حال کار در آن جا، کنجکاویم را تحریک کرد تا از آن ها هم درباره ی چگونگی اشتغالشان سوألی بپرسم.
نغمه دختر بیست و چهار ساله ای است که دانشگاه آزاد زبان انگلیسی خوانده است. از او پرسیدم چرا کار ترجمه نمی کند و یا درس نمی دهد؟ گفت: ترجمه لینک و آشنا می خواهد که ندارم و یا هر روز آگهی همشهری بدهم که امکان مالی ندارم. بیش از این هم نمی توانم به خانواده ام فشار بیاورم، همین که خرج تحصیلم را داده اند خیلی اذیت شدند. حالا هم که در حال تهیه ی جهیزیه برای خواهر بزرگترم هستند و نمی توانم توقعی داشته باشم.
همکار نغمه، زهرا در ادامه ی حرف های او گفت: برای همه ی آن هایی که فروشنده و گارسون دختر در محل کار می خواهند، ظاهر و پوشش خیلی مهم است، چرا که ما متخصص نیستیم که کسی به نیروی کار ما نیازی داشته باشد، مثلاً دختر عمویم که حسابدار است، حقوق خوب و بیمه دارد و هرگاه نخواهد و یا مشکلی داشته باشد از محل کارش بیرون می آید و خیلی زود به خاطر سابقه ی کاری که دارد استخدامش می کنند، اما من و نغمه باید هرماه کلی از درآمدمان را شال و مانتو و لوازم آرایش بخریم که ظاهر خوبی داشته باشیم و کارمان را از دست ندهیم.
نغمه در تأیید حرف های زهرا گفت: خواهرش گرافیست است و با این که دیپلم دارد در شرکت نسبتاً خوبی کار می-کند و امنیت کاری بالاتری دارد. این دو دختر حقوق ماهیانه صد هزار تومان برای ده ساعت و گاهی بیشتر دریافت می کنند و هیچ مزایا و بیمه ای ندارند.
با کمی دقت در نوع به کارگیری دختران فروشنده با دستمزدی بسیار ناچیز که این روزها تقریباً در هر مغازه، کافی شاپ، رستوران، مشاور املاک و بوتیکی می توان آن ها را دید، می توان دریافت که حقوق کم، عدم درخواست مزایای به حق شغلی، عدم اعتراض به شرایط بعضاً سخت کاری، نحوده ارتباط گرفتن با مشتری، خریدار و ارباب رجوع و داشتن توقعات بسیار نازل در مقایسه با مردان در ارائه کار و خدمات، از دلایلی است که کارفرمایان و صاحبان مشاغل و کار بیشتر و با تمایل بالاتر به سوی استخدام دختران جوان روی می آورند.
نکته ی مهم این است که در بسیاری موارد تأمین مخارج زندگی بر عهده این دختران جوان است و یا می بایست به کار در اجتماع روی آورند تا از کمک خانواده برای گذران زندگی بی نیاز باشند، از این رو نه تنها به شغل هایی دور و برخلاف تخصص تحصیلی خود روی می آوردند بلکه در بسیاری مواقع دیده شده به شغل های کاذب یا شغلی برخلاف شأن یک زن هم از روی ناچاری دست می زنند.
شهلا دختر جوان دیگری درباره نحوه ی کارش در فروشگاه پوشاک مردان این گونه اظهار داشت: لباس فروشی که در آن کار می کنم روزهای عادی تا مبلغی بالای هفتصد هشتصد هزار تومان درآمد دارد و در مناسبت هایی که مراسم زیاد می شود و یا عید نوروز فرا می رسد تا دو برابر این مبلغ هم فروش داریم.
زمانی که از او درباره ی حقوقش پرسیدم، جواب داد: غیر از صد و بیست هزار تومانی که اول هر ماه می گیرم، چیزی نمی گیرم، حتی پورسانت برای فروش بالایی که داشته ام هم محاسبه نمی شود.
نمی دانم برای دل تسلایی خودش بود و یا خواست مرا قانع کند که گفت: خانم! این تنها وضعیت من نیست! خیلی از فروشندگان دختر را می شناسم که با شرایط من و یا حتی بدتر از آن کار می کنند.
از این همه بی انصافی در حق این دختران رنجی عظیم را در خود احساس می کردم، از شهلا خداحافظی کردم و به سوی مغازه موبایل فروشی در انتهای خیابان رفتم که پیش از این دیده بودم، دختری در آن کار می کرد.
حقوق او هم در قیاس با فروش روزانه و ماهیانه اش مبلغی بسیار پایین است، او سه همکار دیگر هم دارد که در مجموع درآمد بسیار زیادی به حساب کارفرمایشان که بیشتر مواقع دوبی و تایلند در سفر و تجارت است، می ریزند.
دختران و زنان جوان و کم سن در صورتی که سرمایه و محل کار به خودشان و یا اطرافیانشان تعلق نداشته باشد، در یک شرایط کاری مشابه، باعث ایجاد سودی عظیم برای کارفرماهایشان می شوند، بدین صورت که نیروی کار بسیار ارزان خود را به آنان می فروشند تا بستر مناسبی برای ثروت سازی آنان را فراهم سازند.
حل این معضل و رسیدگی به شرایط کاری این دختران آن هم با توجه به اینکه اغلب از کار و صاحب کار خود شکایتی ندارند و اعتراضی روا نمی دارند و از سوی دیگر از طرف هیچ نهاد و ارگانی مانند سازمان تأمین اجتماعی و وزارت رفاه حمایت نمی شوند، بسیار مشکل و صعب است.
مسئولین وزارت کار و وزاری ذی ربط و دیگر مسئولان مرتبط با نهادهای مرجع با ضابطه مند سازی دستمزد و ساعت کار فروشندگان و سر و سامان دادن و نظارت مداوم و همیشگی به این مراکز می توانند در جهت رفع این آسیب اجتماعی و معضل فراگیر اقدامات لازم را مبذول دارند.
نکته ی شایان توجه دیگر، نوع برخورد و گاهاً استفاده ی غیر انسانی و ابزاری است که از این دختران و زنان جوان در محل کارشان دیده می شود. این امر باعث می شود شخصیت انسانی و اجتماعی آنان در نظر گرفته نشود و اعتماد به نفس و اتکای به نفسشان بیش از پیش پایین آمده و در معرض آسیب های شدید و لطمات جبران ناپذیر جنسی و روانی قرار گیرند.
به طور مثال مشاهده می شود از این دختران خواسته شده لباس هایی نامناسب بر تن کنند، جسورانه و بیش از حد صمیمی برخورد کنند، مدام بخندند و با آرایشی غلیظ و زننده که شاید خواست خود آنان نباشد در محل کارشان حاضر گردند.
واضح است که در چنین اماکنی، نمی توان شرایطی مناسب برای ارتباطات سالم را فراهم کرد و به عنوان یک زن این باور واقعی را به آنان یادآوری کرد که توانمندی های زیادی دارند که با شناسایی و کشف این استعداد ها، اعتماد به نفس خود را باز یابند، و حتی از بروز پدیده ی مذموم و غیر انسانی ارزان فروشی که یکی از عواقب کار در فروشگاه هایی است که صاحبان آن ها، اجازه ی هر برخوردی با دیگران را به خود می دهند و توقعات بی شرمانه ای دارند و دختران در برخی موارد به دلیل نیاز به آن ها پاسخ مثبت می دهند، جلوگیری کرد.
این پدیده معلول شرایط اقتصادی نابسامان است، چرا که فرصت های شغلی زنان بسیار کمتر از مردان است و زنان نمی توانند حتی به برخی از مشاغل نزدیک شوند اما یک مرد به راحتی می تواند هر شغلی را انتخاب کند، از سوی دیگر جامعه فرصت تحصیلی را برای زنان فراهم کرده است اما فرصت کاری مناسب و در خور شأن آنان را برایشان مهیا نکرده است.
دولت می بایست ازطریق سازمان‌هایی مانند اداره کار و سازمان تأمین اجتماعی مشاغل را بازرسی کند، کارفرما را مجبور به بیمه کردن کارکنان خود کند. در صورت شناسایی و اجبار هیچ‌کار فرمائی نمی تواند از حقوق کارکنان خود صرف نظر کرده و دستمزد ناچیز به آنان بدهد؛ اگر ساختار بازار کار اصلاح نشود نمی توان کارفرما و کارگر را از کار منع کرد، البته از طرف دیگر اکثر زنان به حقوق و قوانینی که در مورد آن‌ها وجود دارد و به حداقل حقوق خود آشنائی ندارد، آشنا کردن زنان با این قوانین نیز از راه‌های موثر درکاهش چنین معضلاتی در جامعه است.
از سیما درخصوص درآمد و مزایای کار در آن فروشگاه جویا شدم. پاسخش چنین بود: هشتاد هزار تومان حقوقم است و گاهی که بیشتر بمانم، اندکی بیشتر می گیرم. هیچ نوع مزایای شغلی مانند بیمه، عیدی آخر سال، حق تعطیلی و حتی حقوق در حد وزارت کار ندارد.
سیما در برابر تعجب من از شنیدن این شرایط کاری خود، ادامه داد: تو می گویی چه کنم؟ پدرم خرج اعتیاد خودش را هم در نمی آورد! مادرم سنگ دوزی روی لباس نامزدی و عروس می کند و برادر و خواهرهایم مدرسه می روند. حداقل می توانم برای مادرم دارو بخرم و در خرید روغن و برنج کمکش کنم. تازه ما سه نفر بودیم که صاحب کارم، به دلیل ظاهر و سن کمم، مرا پذیرفت، چرا که اصرار داشت با مشتریان بگوییم و بخندیم و هرچه پوشیدند از آن ها تعریف کنیم و کمکشان کنیم تا لباس ها را بپوشند و آن دو نفر دیگر که متأهل بودند گفتند شوهرهایشان اجازه نخواهند داد.
حرفی در جواب سیما نداشتم. از فروشگاه بیرون آمدم و به یک کافی شاپ در نزدیکی آن محل رفتم تا همسرم به دنبالم بیاید. حضور دو دختر در حال کار در آن جا، کنجکاویم را تحریک کرد تا از آن ها هم درباره ی چگونگی اشتغالشان سوألی بپرسم.
نغمه دختر بیست و چهار ساله ای است که دانشگاه آزاد زبان انگلیسی خوانده است. از او پرسیدم چرا کار ترجمه نمی کند و یا درس نمی دهد؟ گفت: ترجمه لینک و آشنا می خواهد که ندارم و یا هر روز آگهی همشهری بدهم که امکان مالی ندارم. بیش از این هم نمی توانم به خانواده ام فشار بیاورم، همین که خرج تحصیلم را داده اند خیلی اذیت شدند. حالا هم که در حال تهیه ی جهیزیه برای خواهر بزرگترم هستند و نمی توانم توقعی داشته باشم.
همکار نغمه، زهرا در ادامه ی حرف های او گفت: برای همه ی آن هایی که فروشنده و گارسون دختر در محل کار می خواهند، ظاهر و پوشش خیلی مهم است، چرا که ما متخصص نیستیم که کسی به نیروی کار ما نیازی داشته باشد، مثلاً دختر عمویم که حسابدار است، حقوق خوب و بیمه دارد و هرگاه نخواهد و یا مشکلی داشته باشد از محل کارش بیرون می آید و خیلی زود به خاطر سابقه ی کاری که دارد استخدامش می کنند، اما من و نغمه باید هرماه کلی از درآمدمان را شال و مانتو و لوازم آرایش بخریم که ظاهر خوبی داشته باشیم و کارمان را از دست ندهیم.
نغمه در تأیید حرف های زهرا گفت: خواهرش گرافیست است و با این که دیپلم دارد در شرکت نسبتاً خوبی کار می-کند و امنیت کاری بالاتری دارد. این دو دختر حقوق ماهیانه صد هزار تومان برای ده ساعت و گاهی بیشتر دریافت می کنند و هیچ مزایا و بیمه ای ندارند.
با کمی دقت در نوع به کارگیری دختران فروشنده با دستمزدی بسیار ناچیز که این روزها تقریباً در هر مغازه، کافی شاپ، رستوران، مشاور املاک و بوتیکی می توان آن ها را دید، می توان دریافت که حقوق کم، عدم درخواست مزایای به حق شغلی، عدم اعتراض به شرایط بعضاً سخت کاری، نحوده ارتباط گرفتن با مشتری، خریدار و ارباب رجوع و داشتن توقعات بسیار نازل در مقایسه با مردان در ارائه کار و خدمات، از دلایلی است که کارفرمایان و صاحبان مشاغل و کار بیشتر و با تمایل بالاتر به سوی استخدام دختران جوان روی می آورند.
نکته ی مهم این است که در بسیاری موارد تأمین مخارج زندگی بر عهده این دختران جوان است و یا می بایست به کار در اجتماع روی آورند تا از کمک خانواده برای گذران زندگی بی نیاز باشند، از این رو نه تنها به شغل هایی دور و برخلاف تخصص تحصیلی خود روی می آوردند بلکه در بسیاری مواقع دیده شده به شغل های کاذب یا شغلی برخلاف شأن یک زن هم از روی ناچاری دست می زنند.
شهلا دختر جوان دیگری درباره نحوه ی کارش در فروشگاه پوشاک مردان این گونه اظهار داشت: لباس فروشی که در آن کار می کنم روزهای عادی تا مبلغی بالای هفتصد هشتصد هزار تومان درآمد دارد و در مناسبت هایی که مراسم زیاد می شود و یا عید نوروز فرا می رسد تا دو برابر این مبلغ هم فروش داریم.
زمانی که از او درباره ی حقوقش پرسیدم، جواب داد: غیر از صد و بیست هزار تومانی که اول هر ماه می گیرم، چیزی نمی گیرم، حتی پورسانت برای فروش بالایی که داشته ام هم محاسبه نمی شود.
نمی دانم برای دل تسلایی خودش بود و یا خواست مرا قانع کند که گفت: خانم! این تنها وضعیت من نیست! خیلی از فروشندگان دختر را می شناسم که با شرایط من و یا حتی بدتر از آن کار می کنند.
از این همه بی انصافی در حق این دختران رنجی عظیم را در خود احساس می کردم، از شهلا خداحافظی کردم و به سوی مغازه موبایل فروشی در انتهای خیابان رفتم که پیش از این دیده بودم، دختری در آن کار می کرد.
حقوق او هم در قیاس با فروش روزانه و ماهیانه اش مبلغی بسیار پایین است، او سه همکار دیگر هم دارد که در مجموع درآمد بسیار زیادی به حساب کارفرمایشان که بیشتر مواقع دوبی و تایلند در سفر و تجارت است، می ریزند.
دختران و زنان جوان و کم سن در صورتی که سرمایه و محل کار به خودشان و یا اطرافیانشان تعلق نداشته باشد، در یک شرایط کاری مشابه، باعث ایجاد سودی عظیم برای کارفرماهایشان می شوند، بدین صورت که نیروی کار بسیار ارزان خود را به آنان می فروشند تا بستر مناسبی برای ثروت سازی آنان را فراهم سازند.
حل این معضل و رسیدگی به شرایط کاری این دختران آن هم با توجه به اینکه اغلب از کار و صاحب کار خود شکایتی ندارند و اعتراضی روا نمی دارند و از سوی دیگر از طرف هیچ نهاد و ارگانی مانند سازمان تأمین اجتماعی و وزارت رفاه حمایت نمی شوند، بسیار مشکل و صعب است.
مسئولین وزارت کار و وزاری ذی ربط و دیگر مسئولان مرتبط با نهادهای مرجع با ضابطه مند سازی دستمزد و ساعت کار فروشندگان و سر و سامان دادن و نظارت مداوم و همیشگی به این مراکز می توانند در جهت رفع این آسیب اجتماعی و معضل فراگیر اقدامات لازم را مبذول دارند.
نکته ی شایان توجه دیگر، نوع برخورد و گاهاً استفاده ی غیر انسانی و ابزاری است که از این دختران و زنان جوان در محل کارشان دیده می شود. این امر باعث می شود شخصیت انسانی و اجتماعی آنان در نظر گرفته نشود و اعتماد به نفس و اتکای به نفسشان بیش از پیش پایین آمده و در معرض آسیب های شدید و لطمات جبران ناپذیر جنسی و روانی قرار گیرند.
به طور مثال مشاهده می شود از این دختران خواسته شده لباس هایی نامناسب بر تن کنند، جسورانه و بیش از حد صمیمی برخورد کنند، مدام بخندند و با آرایشی غلیظ و زننده که شاید خواست خود آنان نباشد در محل کارشان حاضر گردند.
واضح است که در چنین اماکنی، نمی توان شرایطی مناسب برای ارتباطات سالم را فراهم کرد و به عنوان یک زن این باور واقعی را به آنان یادآوری کرد که توانمندی های زیادی دارند که با شناسایی و کشف این استعداد ها، اعتماد به نفس خود را باز یابند، و حتی از بروز پدیده ی مذموم و غیر انسانی ارزان فروشی که یکی از عواقب کار در فروشگاه هایی است که صاحبان آن ها، اجازه ی هر برخوردی با دیگران را به خود می دهند و توقعات بی شرمانه ای دارند و دختران در برخی موارد به دلیل نیاز به آن ها پاسخ مثبت می دهند، جلوگیری کرد.
این پدیده معلول شرایط اقتصادی نابسامان است، چرا که فرصت های شغلی زنان بسیار کمتر از مردان است و زنان نمی توانند حتی به برخی از مشاغل نزدیک شوند اما یک مرد به راحتی می تواند هر شغلی را انتخاب کند، از سوی دیگر جامعه فرصت تحصیلی را برای زنان فراهم کرده است اما فرصت کاری مناسب و در خور شأن آنان را برایشان مهیا نکرده است.
دولت می بایست ازطریق سازمان‌هایی مانند اداره کار و سازمان تأمین اجتماعی مشاغل را بازرسی کند، کارفرما را مجبور به بیمه کردن کارکنان خود کند. در صورت شناسایی و اجبار هیچ‌کار فرمائی نمی تواند از حقوق کارکنان خود صرف نظر کرده و دستمزد ناچیز به آنان بدهد؛ اگر ساختار بازار کار اصلاح نشود نمی توان کارفرما و کارگر را از کار منع کرد، البته از طرف دیگر اکثر زنان به حقوق و قوانینی که در مورد آن‌ها وجود دارد و به حداقل حقوق خود آشنائی ندارد، آشنا کردن زنان با این قوانین نیز از راه‌های موثر درکاهش چنین معضلاتی در جامعه است.
گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع:dayna.ir
