نگاهی به فیلم «سلام بر فرشتگان»

تلاش فرزاد اژدری و همكارانش برای ساخت فیلمی درباره و برای كودكان، در این دوران كه سینمای كودك شرایط خوبی ندارد، قابل ستایش است. بخصوص این كه مشخص است برای ساخت این فیلم زحمت فراوانی كشیده شده است و جلوه‌های ویژه فیلم (كه چندان كم هم نیستند) در سطح سینمای ایران، می‌توانند به عنوان یك تجربه استاندارد مورد توجه قرار بگیرند. نكته مثبت دیگر این است كه اژدری (كه مطابق معمول سینمای ایران، نویسنده فیلمنامه هم هست) سعی كرده تا جایی كه می‌تواند، قوه تخیلش را آزاد كند تا «سلام بر فرشتگان» تا حد امكان به فیلمی «برای» كودكان تبدیل شود. فیلمی برای كسانی كه بیشتر از آدم بزرگ‌ها قوه تخیل دارند و زیاد درگیر مسائل دست‌وپا گیر منطقی نشده‌اند. بنابراین اتفاقات غیرمنتظره زیادی در فیلم می‌افتند كه خوشبختانه اژدری تلاش نمی‌كند تا برای آن‌ها توجیهات منطقی بتراشد. خیلی وقت‌ها شاهدیم كه برخی از فیلم‌ها به خاطر تلاش برای این كه دلایل منطقی برای تمام اتفاقات پیدا كنند، دچار سكته می‌شوند و «سلام بر فرشتگان» از این آفت در امان مانده است. به همین دلیل است كه فیلم بعد از شروع بدش، آرام آرام ریتم مناسب خود را پیدا می‌كند و هر چند اژدری نمی‌تواند این ریتم را در طول فیلم حفظ كند، اما به هر حال می‌توان گفت «سلام بر فرشتگان» از این نظر دچار مشكل زیادی نمی‌شود. اما همه اینها برای ایجاد یك اثر خوب كافی نیست. فرزاد اژدری در مصاحبه‌ای اعلام كرده كه سینمای كودك در ایران از مشكلات زیادی رنج می‌برد. حرف كاملاً درستی است و ما هم قبولش داریم. اما نكته اینجاست كه «سلام بر فرشتگان» نمونه بسیار خوبی برای بررسی خیلی از این مشكلات است! اولین و اساسی‌ترین مشكل این است كه فیلم، طرح داستانی كم‌مایه‌ای دارد و اژدری تلاش چندانی نكرده تا خرده‌داستان‌ها و وقایعی كه مرتبط با ماجرای اصلی باشند را دور هسته مركزی فیلمش بچیند. اگر چیزی هم به ماجرای محوری فیلم اضافه شده، مشتی مفاهیم بارها تكرار شده اخلاقی است و نه داستانی كه بتواند جلوی خستگی تماشاگر را بگیرد. به همین دلیل است كه داستان «سلام بر فرشتگان» زیادی روی هواست! فقط یك نمونه‌اش كاراكتر «بیوك بابا» با بازی علیرضا خمسه است. بازیگری كه اسمش در تیتراژ قبل از بازیگران دیگر آمده است اما در «سلام بر فرشتگان» نقش شخصیتی را بازی می‌كند كه در طول فیلم دارد در گوشه صحنه می‌رقصد و برای خود می‌پلكد و دیگران را سر كار می‌گذارد و بقیه هم كاری به او ندارند. شخصیتی كه اساساً تأثیری در پیشرفت داستان ندارد. با چنین شرایطی است كه برخی ایده‌های خوب فیلم هم عملا از بین می‌روند. از جمله این كه ایده كلی نیمه دوم (این كه نه تنها حضور نیروهای خیر و شر برای كار جهان لازم است، بلكه گاهی لازم است كه نیروی خیر در به در باید به دنبال فرشته مرگ بیفتد تا كار آن‌ها را راه بیندازد)، ایده بسیار جذابی است‌ اما شعارهای اخلاقی رو و نچسبی كه اساسا خارج از خط داستانی فیلم قرار است به خورد تماشاگر داده شود، این ایده را به كلی از بین می‌برند. تلاش اژدری برای انتقال مفاهیم اخلاقی از طریق یك داستان سرراست خوشحال‌كننده است. اما خدا را شکر در زمانه‌ای زندگی می‌کنیم که این فرصت را داریم که محصولی از کمپانی عزیز پیکسار (مثل «داستان اسباب‌بازی 3» را تماشا کنیم که عمیق‌ترین مفاهیم اخلاقی و حتی مذهبی را در قالب پر و پیمان‌ترین داستان ممکن به تماشاگر خردسال و بزرگسال عرضه می‌کند. در چنین شرایطی است که با احترام به تلاش همه عوامل «سلام بر فرشتگان»، نتیجه تلاششان اصلا نمی‌تواند قانع‌کننده باشد.