رضا كیانیان به شما می‌گوید چگونه بازیگر موفقی باشید

رضا كیانیان را باید از موفق‌ترین بازیگران سینما و تئاتر ایران دانست. كسی كه از یك سطح خیلی خوب كار خودش را آغاز و روی سطوح خوب و عالی پیش رفت. كیانیان هم مثل هر بازیگر خوب دیگری در جهان ممكن است، روزها و بازی‌های متوسطی داشته باشد اما اعم كارهای او بر پایه توانایی‌های زیادش بنا شده. این‌كه سال‌ها بتوانید خوب كه نه بهترین باشید، كار خیلی دشواری است كه تنها از عهده افراد كمی برمی‌آید. كیانیان بی‌شك در بازیگری و در كنارش عكاسی و نوشتن، توانسته سطح مناسب و خوب خودش را حفظ و آن‌را ارتقا بخشد. این كار دشواری است كه بتوانید تایید عمومی و تفكرات خاص را بگیرید، خودت را به‌عنوان بهترین مطرح كنید و بهترین بمانید. جرقه نباشید و همیشه نورافشانی كنید. كیانیان از عهده این كار دشوار به‌خوبی برآمده است.

كار برای كار
وقتی یك هنرمند كار می‌كند به‌نظر من بیشتر به كارش اهمیت می‌دهد تا این‌كه چه جایگاهی دارد چون جایگاه به‌وجود می‌آید. من كار نمی‌كنم كه جایگاه پیدا كنم، من كار می‌كنم كه كار كرده باشم. اصلا به بهترین و بدترین بودن فكر نمی‌كنم. بعضی نشریات به من می‌گویند نظر خودت را درباره بهترین فیلم، بازیگر، كارگردان بگو... اگر دیده باشم می‌گویم اما اگر ندیده باشم نظر نمی‌دهم. به هرحال نویسنده و منتقد سینمایی این است كه همه را دیده باشد. پس انتخابش از من محق‌تر است.

خودشیفته
آدم خودشیفته‌ای نیستم. وقتی مرا به‌عنوان بهترین انتخاب می‌كنند خیلی خوشحال می‌شوم زیرا كار من دیده و ارزش‌هایم فهمیده شده است. نظر منتقد اگر من را انتخاب كنند همانقدر برای من قابل احترام است كه اگر كسی دیگر را انتخاب كنند. وقتی من را انتخاب كنند بیشتر خوشحال می‌شوم. هیچ وقت به این فكر نمی‌كنم كه وقتی بازی كردم باید مورد تشویق قرار بگیرم.

زندگی روزمره
اولیویه سر صحنه مثل یك لرد انگلیسی صبحانه می‌خورد و روزنامه‌اش را ورق می‌زد تا آماده شود برای گریم و رفتن به سر صحنه كه می‌بیند آقای داستین هافمن خواب‌آلود و منگ آنجا راه می‌رود. می‌گوید: «پسرم چرا اینقدر خواب‌آلودی...» او هم می‌گوید: «برای صحنه فرار، شخصیت 2 روز نخوابیده و من هم واقعا نخوابیدم تا بتوانم این حس را واقعی منتقل كنم.» می‌گوید: «پسرم خودت را اذیت نكن، برو بازی كن...» بازیگری و زندگی روزمره باهم فرق دارد. بازیگری یك فن است، یك شعور است، یك عاطفه و یك ناخودآگاه... این‌ها را كه باهم جمع كنیم، می‌شود بازیگر. بازیگر باید خستگی را بازی كند، طوری كه تماشاچی آن را باور كند. بازیگر باید اعتیاد را بازی كند، نه این‌كه خودش مواد مصرف كند چون اگر معتاد شود نمی‌تواند بازی كند.

بازی مهم است
در خانه‌ای روی آب خودم را چاق كردم. هركسی می‌تواند خودش را چاق كند اما الزاما بازیگر خوبی نیست. پس چاق كردن معیار یك بازی خوب نیست، معیار یك بازی خوب فقط، بازی خوب است. چاق كردن و لاغر كردن یكی از وجوه بازیگری است. بگذارید من یك مثال برای‌تان بزنم. بازیگری خودش را چاق می‌كند ولی بازیگر خوبی نیست. وقتی پلان اولش را می‌بینیم می‌گوییم واه چه كاری كرده. 5 دقیقه می‌تواند موجب شگفتی مخاطبش شود اما 85دقیقه بعد را باید بازی كند. پس بازی است كه مهم است.
وقتی قرار است كه من در فیلم «یك بوس كوچولو» نقش یك پیرمرد را بازی كنم، آن هم در كنار یك پیرمرد واقعی كه آقای جمشید مشایخی است، با این‌كه رضا كیانیان هستم و سنم از آقای مشایخی كمتر است باید كاری كنم كه تماشاگر را به باوری برسانم كه من حتی از آقای مشایخی بزرگ‌ترم ولی چون ورزش می‌كنم سرحال مانده‌ام. می‌بینید! همین‌طور سختی‌اش زیاد می‌شود چون باید یك پارادوكسی را در بازی‌‌تان داشته باشید. در آنجا من یك گریم خاصی هم دارم، آن گریم و لباس فقط 5دقیقه كارایی دارد و آنچه تماشاگر را نگه می‌دارد بازی است. پس در نتیجه؛ یك گریم متفاوت یا یك ظاهر متفاوت به تنهایی نمی‌تواند منجر به یك بازی خوب شود.

ویترین خوب، ویترین بد
در بین تابلوهای پیكاسو و ونگوگ چند عدد معروف هستند اما در بقیه هم آن‌ها ونگوگ و پیكاسو هستند. فیلم چون یك كار جمعی است، اگر خوب باشد همه خوب به چشم می‌آیند. فیلم مثل ویترین می‌ماند. اگر ویترین خوب باشد اجناس هم به چشم می‌آیند. ویترین بد، حتی كریستین دیور را هم معمولی نشان می‌دهد. یك فیلمی مثل آژانس شیشه‌ای كه آن سال خیلی خوب دیده شد، همه چیزش خوب بود. همه چیز دیده می‌شود حتی ریزترین چیزها. به همین دلیل در جشنواره‌ها، داوران گاهی جوگیر می‌شوند و فكر می‌كنند یك فیلم خوب همه چیزش خوب است و شروع می‌كنند به همه عواملش جایزه دادن. درحالی‌كه فیلمی كه بدتر است ممكن است كه مثلا طراحی صحنه یا گریم بهتری داشته باشد. چون فیلم یا خوب نیست یا جو را نمی‌گیرد درحالی‌كه من در یك فیلم چه در آن یكی و چه این، همان رضا كیانیان هستم و روزبه‌روز باتجربه‌تر هم می‌شوم.

بازیگر بدون قفس
در فرانسه به بازیگرانی كه از تراژدی تا كمدی بازی می‌كنند می‌گویند كمدین اما من خودم در كتاب‌هایی كه نوشته‌ام دسته‌بندی‌هایی كردم. یكسری بازیگرانی هستند كه تك‌نقشند. در همین سریال‌های نود شبی ماجرا خیلی روشن است. خیلی از بازیگران فقط یك نقش را بازی می‌كنند، حالا چه یك شبی، چه یك هفته‌ای یا نود شبی او همان را بازی می‌كند. در سینما هم همین‌طور. بعضی از جوان‌ها بازیگر تك‌نقش هستند. یك پسر یا دختر كه قرار است عاشق و بعد فارغ شود. یكسری از بازیگرها بازیگر چند نقش هستند. یكسری از بازیگرها اما بازیگر هستند و همه نقش‌ها را بازی می‌كنند. مثلا سیلوستر استالون یك بازیگر تك‌نقش است. یك طیفی دیگر از بازیگرهای دیگر هم مثل آرنولد همین شرایط را دارند. در یك رده این‌طرف‌تر تام كروز كه چند نقش است را نام برد. كمی این‌طرف‌تر می‌رسیم به پاچینو و دنیرو كه اكنون خیلی در ایران طرفدار دارند، آن‌ها هم چند نقش هستند. برای چی این 2 بازیگر چند نقش هستند؟ چون وقتی می‌گوییم رابرت دنیرو چه كاراكتری به ذهنت می‌رسد... یك گنگستر؟ یا پاچینو هم همین‌طور، یك پلیس عصبی كه شلخته است. پرسونا دارد و در قفس محدود است. مثلا مارلون براندو كه خیلی‌ها او را غول بازیگران جهان می‌دانند تا می‌گویید مارلون براندو بازهم یك جوان عصیانگر به ذهن می‌رسد اما وقتی می‌گوییم سرلارنس اولیویه، اورسن ولز، تام هنكس و... این‌ها قفس ندارند. طیف عظیمی هم هستند كه قفس ندارند. این‌ها بازیگر هستند. از كمدی تا تراژدی بازی می‌كنند اما وقتی می‌خواهید یك فیلم از رابرت دنیرو ببینید، تقریبا می‌دانید چه می‌خواهید ببینید...

بازیگر كیست؟
بازیگر كسی است كه پرسونا ندارد. حالا آن‌هایی كه قفس دارند با اندازه بزرگ بودن قفس‌شان اندازه‌شان تعیین می‌شود. وقتی می‌گویید مارلون براندو نمی‌توانید او را در نقش یك محافظه‌كار پارلمان انگلستان تصور كنید. آن‌هایی كه در یك‌جایی محدود می‌شوند، بازیگرانی هستند كه می‌توانیم بگوییم بیشتر به غریزه‌شان وابسته هستند تا به شعورشان. بعضی آدم‌ها با غریزه تعریف می‌شوند و در بعضی‌ها شعورشان آن‌ها را تعریف می‌كند. در سینمای جهان كسانی هستند كه از رابرت دنیرو بت‌ترند. بت شدن به معنای با شعور بودن نیست. در ایران مثل همه جهان؛ سوپراستار كسی است كه مردم عام بیشتری دوستش دارند و در خیلی جاهای دنیا بسیاری از بازیگران غول، نقش‌های دوم را بازی می‌كنند.

شخصیت
بازیگر، شخصیت‌ها را از درون خودش می‌آورد. من نمی‌توانم از شخصیت كس دیگری نقشم را بیرون بكشم. پیامبر با آن عظمتش به خدا می‌گوید: «وقتی خودم را نمی‌شناسم چگونه تو را بشناسم؟!» ما خیلی خیلی تلاش كنیم بخشی از ابعاد شخصیتی خودمان را می‌شناسیم. بعد چون با جامعه در ارتباطیم تیپ‌های اجتماعی را می‌شناسیم. وقتی می‌خواهیم آن را بازی كنیم از فیلتر خودمان می‌گذرانیم. مثلا اگر بخواهم یك شخصیت تاریخی را بازی كنم هیچ‌وقت نمی‌توانم خود او باشم. من كمتر شخصیت واقعی بازی كردم. در دكتر قریب، آیت‌الله فیروزآبادی را بازی كردم كه خیلی‌ها ایشان را یادشان بود اما من هیچ‌وقت خود آیت‌الله فیروزآبادی نشدم بلكه آن نقش شد، آیت‌الله فیروزآبادی به روایت رضا كیانیان.

هویت و ذات
در دنیای معاصر همه چیز مصرفی شده است. وقتی همه‌چیز كاربردی می‌شود در واقع ما هویت و ذات اشیا را فراموش می‌كنیم. دیگر كاری به ذات گل یا تعریف آن به شكل مفهومی و انتزاعی نداریم. گل را باید خرید و به یك نفر هدیه داد. آجر وسیله‌ای است كه باید روی هم چید و دیوار ساخت. در دنیای معاصر جنبش مینی‌مالیسم را داریم كه به معنای كوچك كردن نیست بلكه یكی از مفاهیمش این است كه وجه كاربردی اشیا را جدا كن و شیء را فی‌نفسه بشناس. این فی‌نفسه شناختن می‌شود جزء هنر معاصر ما. چه اتفاقی می‌افتد؟! در واقع حشو و زوائد را حذف می‌كند و می‌خواهد به ذات آن برسد. در بازیگری هم همینطور است. در فیلم خانه‌ای روی آب تجربه نوینی را برای خودم انجام دادم. در خانه‌ای روی آب در سراسر فیلم هیچ كاری نمی‌كنم. یكی، 2 جا هم گریه می‌كنم كه خیلی هم گریه نیست چون چشمم خشك است. همین تجربه را در روبان قرمز هم انجام می‌دهم. غیر از یكی، 2 صحنه كه بازی من نمایشی است در بقیه صحنه‌ها هیچ كاری نمی‌كنم. فلسفه معاصر هم روی این خیلی كار می‌كند كه تو فقط باشی، چون بودن خیلی كار سختی است. در دنیای معاصر، در دنیای مصرفی ما از بودن خودمان دور می‌شویم. حالا اگر بخواهیم آن‌ها را كنار بگذاریم باید برسیم به یك زلالی. زلالی یعنی حشو و زوائد نداشتن. می‌شود نداشته باشی؟!خیلی سخت است. اگر بتوانیم پیدایش كنیم به سمتی می‌رویم كه در بازیگری معاصر اتفاق می‌افتد.