گفت‌وگو با بازیگر فیلم «آزمایشگاه»

 اشاره: شبنم مقدمی از بازیگران موفق سینما و تلویزیون است كه پیشینه تئاتری هم دارد و با اجرای نقش پریچهر در سریال «سقوط یك فرشته» میان مردم بیشتر شناخته شد.
 
او این روزها در نقشی كمدی در فیلم «آزمایشگاه» به كارگردانی حمید امجد بر پرده سینماها ظاهر شده است. مقدمی با حركات و فن بیان خاص خود، شكلی از بازی كمدی را به نمایش گذاشته است كه مخاطب جذب آن می‌شود.
گفت‌وگو با مقدمی در فضای گرم خانه هنرمندان صورت گرفت و او با ما درباره دغدغه‌هایش در سینما و فیلم آزمایشگاه سخن گفت.

درباره فیلم آزمایشگاه نگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی از آن خوششان آمده و برخی‌ هم نه. با این حال نقش شما با وجود كوتاهی، با كلیت كار هماهنگ بود. در واقع این شخصیت با كلیشه شروع شد، ولی به كلیشه ختم نشد. چه شد در این فیلم بازی كردید؟
ابتدا درباره این كه گفتید آزمایشگاه فیلمی است كه عده‌ای دوستش دارند و عده‌ای دوستش ندارند، نكته‌ای باید عرض كنم. فكر می‌كنم در سینمای ایران هر فیلمی با هر ویژگی و كیفیت ساخته شود، عده‌ای دوستش دارند و عده‌ای دوستش ندارند. در مورد فیلم آزمایشگاه باید بگویم همان‌طور كه می‌دانید حمید امجد از تئاتر می‌آید. خودتان می‌دانید نزدیك‌ترین فرد به بهرام بیضایی بود بنابراین اندیشه‌ها و تاثیرپذیری‌اش از بیضایی غیرقابل انكار است.
من با حمید امجد در عالم تئاتر دو تجربه همكاری داشتم؛ یكی نمایش «زائر» بود و دیگری «بی‌شیر و شكر». ایشان را از آن زمان می‌شناسم و به واسطه گستردگی دانش و تجربه‌ای كه دارد، برایم قابل احترام است. وقتی شنیدم می‌خواهند فیلم اول‌شان را بسازند، بسیار خوشحال شدم. می‌دانستم حمید امجد گوشه چشمی به ما كه به نوعی اعضای گروهش محسوب می‌شویم، دارد و با این نگاه نقش‌ها را نوشته است. آقای امجد پس از نگارش فیلمنامه‌شان به من گفتند نقشی را به این شكل و با این مختصات در فیلمنامه دارند و می‌خواهند من آن را بازی كنم. مطمئن بودم با شناختی كه از من داشت آن نقش را نوشته‌ است. متن كار هم خیلی جذاب بود. می‌دانستم برای كارگردانی‌اش طرح ویژه‌ای دارد.

به همكاری نزدیك آقای امجد با بهرام بیضایی اشاره کردید. در نخستین فیلم سینمایی ایشان، برای بازیگران این واهمه وجود نداشت كه ایشان سینمای بیضایی را تكرار كند یا زیر سایه نام او باقی بماند؟
تاثیرپذیری‌اش مشهود است، ولی این كه تقلید صرف باشد، خیر این طوری نیست. می‌دانستم آقای امجد برای متن خیلی زحمت كشیده‌اند و درنهایت به آن وفادار خواهند ماند و تا پایان پای این كار خواهند ایستاد. چون اگر یك فیلم درست جلوی دوربین برود، خیلی هم درست روی پرده سینما دیده خواهد شد بنابراین همه این اعتماد باعث شد قدم جلو بگذارم. همین‌طور همكاری آقای افشین هاشمی، كه دوست و همگروه قدیمی من است و سال‌ها با هم كار تئاتركردیم، در این فیلم دیگر انگیزه حضورم بود.

به نظر می‌رسد آزمایشگاه فیلم كم ادعایی است؟
بله، فیلم شریفی است.

بازی در فیلم «همیشه پای یك زن در میان است» نقطه آغازین كار شما در ژانر كمدی بود و حالا در این فیلم به نظر می‌رسد پخته‌تر شده‌اید.
این همان چیزی بود كه حمید امجد می‌خواست. می‌خواست از كلیشه‌های رایج این نقش پرهیز شود. حتماً می‌دانید كلیشه‌ای برای این گونه نقش‌ها وجود دارد كه خیلی هم آسان می‌شود به آن پرداخت و سریع نقش را از آب و گل درآورد. ما قبل از مرحله فیلمبرداری جلسات دورخوانی داشتیم. در این جلسات درباره ظاهر این شخصیت حرف زدیم و فكر كردیم، آنچه قرار است توی ذوق بزند، بهتر است در ظاهر این آدم باشد.

اتفاقا شكل و شمایل و تزئینات خانم ریسباف، توی ذوق می‌زد. همین طور راه رفتن و غرغركردن‌هایش.
بله. پس از این بود كه به طراحی خود نقش رسیدیم و قرار بر این شد كه كمی ظریف‌تر به این شخصیت بپردازیم.

چگونه؟
مثلاً با نوع حرف‌زدن و خندیدنش. در مورد تمام اینها با هم حرف زدیم.

معمولا برای بازی نقش‌های اینچنینی الگوی خاصی در نظر می‌گیرید؟
ممكن است هر قسمتی را از كسی یا جایی بردارم.

مثلا صحنه‌ای كه در مراسم هستید و ناگهان چیزی گفته می‌شود. آقای ریسباف می‌گوید چرا عصبانی نمی‌شوی، گفتید بوتاكسم اجازه نمی‌دهد و به جایش می‌خندید.
آن دیالوگ دقیقا متعلق به متن است، چون آقای امجد همان قدر كه روی هر دیالوگی فكر می‌كنند، همان قدر هم اصرار دارند با همان فرم و آهنگ گفته شود. اصلا این، یكی از ویژگی‌های حمید امجد است. عین جملات این سكانس در متن بود و من هم سه چهار نوع مختلف اجرا كردم كه در نهایت همانی كه در فیلم هست، پذیرفته شد. چون آدم‌هایی كه بوتاكس می‌كنند، خیلی نمی‌توانند بخندند و گریه كنند، در نتیجه فریز بازی كردم.

اجرای كار كمدی برای بانوان در مقایسه با آقایان دشوارتر است. به هر حال برخی ملاحظات وجود دارد كه روی اجرا تاثیر می‌گذارد. شما چگونه از پس این مشكلات برآمدید؟
به هر حال ما بازیگران زن، یكسری چیزها را پذیرفته‌ایم و با خودمان حلش كرده‌ایم. در واقع با در نظر گرفتن همه آن موارد است كه نقش را بازی می‌كنیم. مثلا می‌دانیم النگو تكان دادن را خیلی نمی‌توانیم داشته باشیم، در صورتی كه می‌توانست به نقش خانم ریسباف در فیلم آزمایشگاه خیلی كمك كند. چون خیلی خودنما بود و دوست داشت خودی نشان دهد. مجبور بودم جایگزینی برای آن داشته باشم. همه این موارد در ذهن ما نهادینه شده است و بدون این كه متوجه باشیم، ناخودآگاه آن را رعایت می‌كنیم. بنابراین الان دیگر شكل محدودیت ندارد و اصلا بخشی از كارمان شده است. ضمن این كه همیشه محدودیت، خلاقیت به همراه دارد.

در مورد فیلم همیشه پای زن در میان است هم چنین شرایطی داشتید؟
 فیلم همیشه پای زن در میان است را در دوره‌ای كار كردم كه همه من را بیشتر به عنوان بازیگر جدی می‌شناختند. چون فیلم «فرزند خاك» روی اكران بود. آن فیلم درامی جدی با لحظه‌های غم‌انگیز بود و می‌خواستم از آن پیله جدا شوم. هم به خودم و هم به تماشاگرم و هم به منتقدان بگویم بیایید و وجوه دیگر كار من را ببینید. بعد از آن در تئاتر كارهای طنز زیادی كردم. مثلا نمایش «شرق، شرق» كه یك كار صرفا كمدی برای من، خانم تیموریان و آقای رایگان بود. فیلم همیشه پای زن در میان است هم گونه‌ای از كمدی بود كه خیلی خوب نقش را پرداخته بود. از همین روست كه با همه كوتاه بودن نقش، آنقدر تاثیرگذار بوده كه هنوز مردم یادشان است.

البته كمدین‌های موفق تئاتر لزوما در سینما هم موفق نیستند. نمونه‌های خوبی هم داریم كه در تئاتر درخشان هستند، ولی دوربین سینما آنها را دوست ندارد. نظرتان چیست؟
می‌توانم بگویم خیلی از تجربیاتی كه بازیگر با خود از تئاتر به سینما می‌آورد، كمكش می‌كند، اما درباره خودم باید بگویم بی‌نهایت فیلم و نمایش می‌بینم و فیلمنامه می‌خوانم. اینها خیلی كمكم می‌كند. نه فقط در ایران، بلكه هر جای دنیا كه بتوانم بروم و چیزی یاد بگیرم و تجربه كنم، می‌روم و این مسائل را دنبال می‌كنم. با این كه آدم پولداری نیستم، ولی برای این كار هزینه می‌كنم. من به كارگاه‌های آموزشی متعدد در كشورهای مختلف دنیا می‌روم تا تجربیاتم را با دیگران به اشتراك بگذارم و از دیگران نیز یاد بگیرم. سعی می‌كنم محدود نمانم.
برای این كه آنجا كه فكر كنی همه چیز را بلدی و دیگر لازم نیست یاد بگیری، آن لحظه، لحظه مرگ خلاقیت است. من هر طور كه بتوانم پویایی‌ام را حفظ می‌كنم و ادامه می‌دهم. اگر نتوانم تجربه عینی و عملی داشته باشم، سعی می‌كنم تجربه خواندنی و آكادمیك داشته باشم. مثلا با دوستان مان جلسه می‌گذاریم، فیلم می‌بینیم و درباره فیلم‌ها حرف می‌زنیم.
لحظه لحظه بازی بازیگرانی كه به نظرمان درخشان هستند را تحلیل می‌كنیم. این گونه می‌شود كه همه چیزهایی كه كسب كرده‌ام، در ذهنم جای می‌گیرد و وقتی می‌خواهم بازی كنم، ناخودآگاه به سراغم می‌آید.