یک «خسته نباشید» خوب به سینمای ایران!

در دورانی که بیش از همیشه شاهد نگاه جهان‌سومی کارگردانان ایرانی به مشکلات زندگی مردم ایران هستیم، «خسته نباشید!» فیلمی است که مسیر معکوسی را می‌پیماید.

1) «خسته نباشید!» یک غافلگیری بزرگ برای جشنواره امسال است. فیلمی گرم و صمیمی با نگاهی امیدوار کننده که نمونه‌اش را در سینمای ایران خیلی کم سراغ داریم. در دورانی که بیش از همیشه شاهد نگاه جهان‌سومی کارگردانان ایرانی به مشکلات زندگی مردم ایران هستیم، «خسته نباشید!» فیلمی است که مسیر معکوسی را می‌پیماید. این بار شخصیت‌ها خوشبختی را از دل مصیبت و مشکل بیرون می‌کشند و مسیر مورد علاقه خود را می‌سازند. نمونه چنین نگاهی را بیشتر در بخشی از فیلم‌های جریان اصلی سینمای آمریکا مشاهده می‌کنیم و حالا جالب است که یک فیلم ایرانی توانسته بدون این که غیر واقعی و رؤیا پردازانه به نظر برسد، چنین نگاهی را به تماشاگر منتقل کند. «خسته نباشید!» از یک جنبه درباره آدم‌هایی است که به دلایل مختلف از هم دور شده‌اند و بر خلاف الگویی که ممکن است انتظارش را بکشیم، در طول فیلم اتفاقاً به درک جدیدی از یکدیگر نیز دست پیدا نمی‌کنند. نکته مهم این است که شخصیت‌ها در این فیلم به درک بهتر و عمیق‌تری از مفهوم «زندگی» می‌رسند. به همین دلیل است که تصمیم می‌گیرند از لحظه‌لحظه زندگی‌شان بیشتر لذت ببرند و روابط آسیب‌دیده خود را ترمیم کنند.

2) طرح داستانی «خسته نباشید!» بسیار ساده است. به طوری که می‌توان گفت «خسته نباشید!» بیش از این که فیلمی باشد که از داستانی غنی و پیچیده سود ببرد، فیلمِ موقعیت‌های گوناگونی است که برای چند کاراکتر به وجود می‌آیند. یکی از مهم‌ترین نکاتی که «خسته نباشید!» را به یک فیلم درجه یک و دوست‌داشتنی تبدیل می‌کند، یکی توانایی محمد رضایی راد (فیلمنامه‌نویس «خسته نباشید!» بر اساس طرحی از رضا میرکریمی) برای خلق موقعیت‌های جذاب پیاپی در طول فیلم، دیگری شخصیت‌پردازی دقیق کار و در نهایت تلفیق به‌جا و هوشمندانه این دو مسئله است. به طوری که با تقریب خوبی می‌توان گفت هر کدام از موقعیت‌های رخ داده در طول فیلم، به پرورش بیشتر برخی از شخصیت‌های اصلی هم کمک می‌کند. توانایی فیلمنامه‌نویس فیلم در آمیختن این مسائل، باعث شده تا ایجاز دلنشینی در روایت ماجراهای فیلم به وجود آید و به همین دلیل است که احتمال خستگی تماشاگر در حین تماشای «خسته نباشید!» بسیار کم است.

3) مفهوم «فیلم ملی» از آن مفاهیمی است که هنوز تعریف دقیق و درستی از آن وجود ندارد. اما به هر حال «خسته نباشید!» می‌تواند الگوی مناسبی برای آثار ملی باشد. این، فیلمی است که در آن، شهر کرمان عنصر مهمی است که باعث پیوند آدم‌های فیلم می‌شود. شخصیت اصلی فیلم، زنی به نام ماریا (مریم) است که نیم قرن قبل در 5 سالگی ایران را ترک کرده و حالا در حالی بعد از 50 سال به ایران بازمی‌گردد که زندگی شخصی پرتلاطمی دارد. در شرایطی که به نظر می‌رسد ماریا عمداً سعی می‌کند از هیچ چیز لذت نبرد، به واسطه یک عکس که تنها خاطره او از دوران حضورش در ایران محسوب می‌شود و با یادآوری برخی از بازمانده‌های دوران حضورش در ایران (از جمله یادآوری دوباره زبان فارسی) به نظر می‌رسد هویت از دست رفته‌اش را دوباره به دست می‌آورد و بخش مهمی از این فرایند بازیابی هویت، مدیون حضور او در طبیعت کرمان است. می‌بینید که همه این مفاهیم چگونه بدون این که شعاری و گل‌درشت به نظر برسند، به یکدیگر متصل شده‌اند. فیلمنامه خوب کار باعث شده تا «خسته نباشید!» بتواند به سطوح عمیق‌تری دست پیدا کند و در قالب داستان ساده سفر چند نفر به دل طبیعت اطراف کرمان، چندین و چند مفهوم مختلف را در لایه‌های مختلف – از هویت بازیافته گرفته تا دوری آدم‌ها، اهمیت یادآوری و توجه به گذشته و لزوم توجه به همه آن چیزهایی که باعث رشد ما در این محیط شده‌اند – مطرح و به هم متصل کند. در این راه البته کارگردانی درجه‌یک قرایی و هاشمی و موفقیت تیم بازیگری فیلم (که یکی از بهترین تیم‌های بازیگری جشنواره فجر امسال بود) هم تأثیر غیر قابل انکاری دارند.

4) اما نکته جالب در این میان، این است که «خسته نباشید!» محصولی از حوزه هنری است. در حالی که عادت کرده‌ایم (خوب یا بد) شاهد فیلم‌هایی از سوی حوزه هنری باشیم که یا به مشکلات و تلخی‌های جامعه می‌پردازند و یا نگاهی خط‌کشی شده به آدم‌ها و نسل‌های ایران دارند، حضور چنین محصولی با چنین نگاه امیدوارکننده‌ای جای تعجب دارد. انگار آن فیلم‌ها را کسان دیگری تهیه کرده‌اند و «خسته نباشید!» را گروهی دیگر با عقایدی متفاوت!

5) «خسته نباشید!» مسلماً فیلم کاملی نیست. اگر برخی از روابط و اتفاقات فیلم (مثل رابطه مرتضی با خانم معلم)، درست‌تر و دقیق‌تر مطرح می‌شدند و در میانه راه رها نمی‌شدند، «خسته نباشید!» می‌توانست حتی از این هم بهتر باشد. اما در شرایط فعلی هم با فیلمی روبه‌روییم که ساخته شدنش در سینمای ایران، غنیمت است.

آخرین عکس‌ها از بازیگران جشنواره