گریس موناکو و آقای ترنر در افتتاحیه جشنواره فیلم کن 2014

 دو مرور بر "استودیو سینه لایو" و "تله راما" را بر دو فیلم زندگی‌نامه‌ای که در دو روز اول جشنوارۀ فیلم کن 2014 به نمایش درآمدند می‌خوانید: «گریس موناکو» از الیویه دان که بر اساس یک سال زندگی گریس کلی ساخته شده؛ و فیلم تازۀ مایک لی به نام «آقای ترنر» با محوریت زندگی ویلیام ترنر نقاش و منظره‌پرداز رمانتیک بریتانیایی.

 گریس موناکو / Grace of Monaco (فرانسه-آمریکا)

کارگردان: الیویه دان

بازیگران: نیکول کیدمن، تیم راث، فرانک لانگلا، میلو ونتیمیلیا، پاز وگا

«گریس موناکو» فیلم تازۀ الیویه دان که پس از پخش تیزرش در رسانه‌ها عصبانیت و خشم خانوادۀ سلطنتی گریمالدی در موناکو را برانگیخته است، روز چهارشنبه به عنوان فیلم افتتاحیۀ جشنوارۀ کن 2014 به نمایش درآمد. یک فیلم زندگی‌نامه‌ای بر مبنای سال بحرانی زندگی زناشویی گریس کلی با پرنس رنیۀ سوم، در دورانی که میان موناکو و فرانسه درگیری زیادی وجود داشت. فیلم با وجود همۀ نقدهایی که به آن وارد شده، ارزش تماشا کردن دارد و راه و روش فیلمساز در به تصویر کشیدن زندگی قهرمان فیلم قابل توجه است.

به نظرم فیلم «گریس موناکو» را باید فارغ از اعتراضات جنجال‌برانگیز شاهزاده‌نشین موناکو و همچنین بدون توجه به زرق و برق بصری فیلم که خود را به رخ مخاطب می‌کشد نگاه و نقد کرد. قبل از هر چیز باید شیوه و رویۀ دان و فیلمنامه‌نویس‌اش آرش عامل را تحسین کرد که از منظری تازه به چنین موضوع حساسی نگریسته‌اند و واقعیت را از نو ساخته و پرداخته‌اند. اما بازنمایی واقعیت برای آنها نه به جهت تحریف سیر تاریخی وقایع، که برای ترسیم دوبارۀ یک داستان واقعی با درهم‌آمیزی قصۀ پریان، اوراق و سندهای تاریخی، و بخش‌هایی از واقعیت است.

گریس در فیلم دان، بازیگری‌ست که تصمیم گرفته نقش درست‌ و واقعی‌اش را در جایگاه یک پرنسس ایفا کند، همان‌گونه که قبلا ایفای نقش‌ در هالیوود را به خوبی یاد گرفته بود. او حتی پیشنهاد هیچکاک برای بازی در فیلم «مارنی» را رد می‌کند، تا تسلیم و تابع محض تعهدات و وظایفی شود که مقام و موقعیت جدیدش بر عهدۀ او گذاشته است. نیکول کیدمن (مثل همیشه بازی سحرانگیز و بی‌نقصی دارد) و ایدۀ خوب فیلم، به دان فرصت می‌دهد که از تأثیر متقابل و متعادل بین سینما و تاریخ بهره ببرد. آشکار است که دان از این سبک‌بالی و سیالیت بین خیال و واقعیت لذت می‌برد و این همان نکتۀ طعنه‌آمیزی است که چندان به مذاق موناکو خوش نیامده است. با اینکه الیویه دان کارش را خوب بلد است اما این فیلمِ او عاری از شور و گرمای فیلم زندگی‌نامه‌ایِ قبلی‌اش «زندگی شیرین» درآمده است. فیلمنامۀ «گریس موناکو» با عبور آرام از نقاط بحرانی داستان، کاملا آگاهانه به سوی یک پایان شیرین رهنمون می‌شود.

آقای ترنر / Mr. Turner (انگلستان)

کارگردان: مایک لی

بازیگران: تیموتی اسپال، دوروتی اتکینسون، ماریون بیلی

فیلمی هوشمندانه و پرشور و در لحظاتی واقعا بامزه، دربارۀ ویلیام ترنر نقاش (1851-1775). اما نتیجۀ اخلاقی که می‌توان از لذت تماشای این فیلم برد: کیفیت فیلم‌های بیوگرافیک کاملا به جذابیت موضوع آنها و همچنین به مهارت فیلمسازی که آن را روایت می‌کند بستگی دارد. و در این فیلم قاب‌های تابلو‌مانند و حرکت قلم‌مو و کیفیت رنگ‌ها هم نقش بسیار مؤثری در این بین ایفا می‌کند.

مایک لی استاد ناتورالیسم صریح و اغلب گزنده، و برندۀ نخل طلا برای «رازها و دروغ‌ها» که بیشتر آثارش را در فضای خاکستری و ابری انگلستان ساخته بود، این بار خالق پرتره‌ای می‌شود از یک هنرمند منظره‌نگار رمانتیک؛ همراه با قاب‌هایی درخشان و سرشار از رنگ و نور تند از زندگی «نقاش نور» (لقب ترنر) که چشم‌های مخاطب را خیره می‌کند. همان‌قدر که ترنر را به عنوان پیشگام امپرسیونیسم می‌شناسند، لی هم با کنار هم قرار دادن تکه‌هایی از زندگیِ هنرمند بیشتر از آن‌که سرنوشت و سرانجام زندگی او برایش مهم باشد (مثل اغلب آثار این‌چنینی)، کار و حرفۀ هنرمند را مبنای اثر خود قرار داده است. ترنر به سفر می‌رود، از مشاهداتش ایده می‌گیرد، و نقاشی می‌کشد.

او تصویرگر دنیایی‌ست که در شرف تغییر و تحول است: راه‌آهن دشت و صحرا را درمی‌نوردد و کشتی بادبانی قدیمی جای خود را به کشتی بخار می‌دهد. حتما نباید یک محقق بزرگ آثار هنری باشید تا چیزی فراتر از ستایشی ببینید که مایک لی به حق نثار گنج ملی بریتانیا می‌کند.

این فیلم می‌تواند اتوبیوگرافی فیلمساز و مربوط به دنیای در حال تغییر امروز و ثروت بیکران درون انسان هم باشد. به خاطر اجرای معرکۀ کارگردان و بازیگران، فیلم به یک اقبال بزرگ در خلق دیالوگ‌های خوش‌لحن دست می‌یابد و به قصیده‌ای حزن‌انگیز در وصف گذران سریع زندگی‌ بدل می‌شود. در نمایی از فیلم وقتی ترنر آغاز به خواندن یک آریای قدیمی از پورسل می‌کند، برای زیبایی زمانِ ازدست‌رفته اشک می‌ریزد.