درباره فیلم مستندی که 2 میلیارد نفر بیننده داشت

سفارش می‌گیرم اما حرف خودم را می‌زنم
در میانه بهمن ماه مستندی درباره فرهنگ ایران از شبکه BBC پخش شد که دو میلیارد نفر بیننده داشت. از این تعداد، 88 درصد به این فیلم مستند رأی به رضایت دادند و به این ترتیب مستندی که مهرداد اسکویی و بهمن کیارستمی ‌هر کدام دو قسمت از آن را ساخته اند، عنوان پر بیننده‌ترین فیلم بی بی سی را به دست آورد. اما دو سئوال باقیست؛ چه ویژگی ای باعث شده که مردم دنیا اینقدر در برابر ایران واکنش نشان دهند و بعد از آن تامل در برابر این سطح وسیع مخاطب است. دو میلیارد نفر آمار کمی‌ نیست. با مهرداد اسکویی سازنده دو قسمت از چهار قسمت مستند ایران درباره این دو سئوال صحبت کردیم و او با آرامش و شادمانی به آنها جواب داد.

 شما مستندی درباره ایران ساخته اید که از شبکه BBC پخش شد و در صدر جدول استقبال مخاطبان قرار گرفت. این مستند، مجموعه ای به نام Spaceofiran بود، که به زبان انگلیسی برای شبکه BBC ساخته شد. یعنی به سفارش آنها بود؟
بله، به سفارش آنها بود. این مجموعه در چهار قسمت طرح ریزی شد که قسمت اول و چهارم اش را من کارگردانی کردم و قسمت دوم و سوم آن را بهمن کیارستمی. سه هفته پیش اولین قسمت‌اش که راجع به ایران بود، پخش شد و اعلام کردند با 88 درصد آرا، بهترین فیلم هفته شبکه BBC World news شد و نزدیک به دو میلیارد بیننده در سراسر جهان داشت. هر کدام از این قسمت‌ها 4 بار برای نقاط مختلف جهان پخش در زمان‌های مختلف پخش می‌شود و موضوع آن راجع به دیدنی‌های ایران است؛ از فرهنگ و آداب تا موسیقی و غذاهای ایرانی و هر آن چه که بتواند هویت ایرانی را به جهان معرفی کند. فضاهای فرهنگی و دیدنی هر کدام از استان‌های کشور از نکته‌های قابل دیدن این مستند است. قسمت اول راجع به گیلان بود. قسمت دوم راجع به اصفهان، قسمت سوم آن مربوط به یزد و شیراز بود و قسمت چهارم که هفته آینده پخش می‌شود، راجع به جنوب ایران است. شهرهای هرمزگان و جزیره‌های کیش و قشم.

 به نظر شما استقبال گسترده ای که مردم از این مستند داشتند، چه دلیلی داشت؟ ماهیت منطقه‌ای ایران این علاقه را به وجود آورد یا ویژگی‌های تصویری خاصی را مدنظر قرار دادید؟
هنگام پخش این مستند ایمیل‌های زیادی از سراسر دنیا برای من فرستاده شد. بعضی از این ایمیل‌ها را خود شبکه در اختیار من گذاشت. برنامه ای دارند به نام The Best of BBC که رابطه بین مردم و برنامه سازهاست. من این ایمیل‌ها را که می‌خواندم، مردم کشورهای مختلف دنیا نظردهی شان به این شکل بود که گفتند ما انتظار نداشتیم مستندی را از ایران ببینیم. برایشان عجیب بود که اینقدر ایران دیدنی است و مردم‌اش اینقدر خونگرم هستند. می‌گفتند ما فکر می‌کردیم هم ایران، کویری است و اصلا ً فکر نمی‌کردند ایران حتی دریا داشته باشد. از مجری برنامه تعریف می‌کردند که چقدر خوب درباره تصاویر توضیح می‌دهد و بسیاری ابراز علاقه کرده بودند که توانسته اند اینقدر خوب با ایران ارتباط برقرار کنند. حتی خیلی‌ها تصمیم گرفته بودند بعد از دیدن این قسمت به ایران بیایند و به عنوان توریست همه جای ایران را بگردند. جالب این بود که اکثر ایمیل‌ها با این مفهوم به پایان می‌رسید که اکثر رسانه‌های دنیا ما را در مقابل شناخت ایران گول می‌زنند و همیشه یک بعد از ایران که وجه سیاسی اش است را نشانمان می‌دهند، در حالی که در ایران زندگی به شکل خیلی خوب و سرزنده‌ای جریان دارد و مردمش همه جای دنیا زندگی می‌کنند. محیط زیست، فضاهای دیدنی و مکان‌های باستانی آن‌ها را شگفت زده کرده بود.

 این تعاریف و این تصویر ویژه که از ایران ارائه کردید، چطور با سیاست‌ها و خط مشی سیاسی شبکه BBC همخوانی پیدا کرد؟ آن‌ها موافق بودند که چنین تصویری از ایران پخش شود؟
قبل از این که جواب سوال شما را بدهم، بگویم که این فیلم به سفارش شبکه BBC World بود و هیچ ربطی به BBC فارسی ندارد. اما درباره سیاست‌ها، اصلا ً روند کلی کار این طور بود که آن‌ها از من طرحی را راجع به ساخت مستند خواستند که من ارائه دادم و بعد از گذراندن مقدمات و تصویب در جلسه خبرنگاران خارجی، اجازه فیلمبرداری را دادند. این مجموعه خارج از روابط و سیاست‌های شبکه BBC ساخته شد و نوع سفارش این مجموعه ربطی به خط مشی شبکه در قبال مسائل سیاسی نداشت. آن‌ها فیلمی‌درباره فرهنگ ایران می‌خواستند که بدون دخالت این سیاست‌ها، ایران را معرفی کند. غذا، در فیلم نقش محری دارد و تأثیر پذیری محیطی راجع به هر اقلیم را با طبخ غذاهای آن منطقه معرفی کردیم. تیمی‌که از شبکه آمده بودند ما را همراهی می‌کردند و حتی خود تهیه کنند فیلم هم اذعان داشت که از این روند متعجب شده اند. چون قرار نبود هیچ خط مشی سیاسی ای را دنبال کنیم.