همه چیز درباره جشنواره‌ ونیز 66

 

سنت‌شكنی‌های ونیزی
اگرچه ونیز شصت و ششم مثل دیگر جشنواره‌های قدیمی و معتبر كمی تا قسمتی سكه‌اش از رونق افتاده، اما به اعتبار افتتاحیه فراموش‌نشدنی‌اش و همچنین حال و هوای خاص ونیز 66 باید اذعان كرد كه نمی‌توان به این جشنواره بی‌اعتنا بود.
 
در ضمن از مجموع 23 فیلم بخش مسابقه نیز به هر حال اسم چند كله‌گنده از یكی دو روز پیش از افتتاحیه نام برده می‌شد كه فیلمشان این بار كار خاص و متفاوتی است و حتما خبرساز خواهند شد؛ روندی كه البته تا روز چهارم و پنجم برگزاری این جشنواره‌ رخ نداد و عمده توجهات به كارتون‌هایی بود كه در این دوره به نمایش درآمدند.

سینمای ایران در بخش مسابقه ونیز 66 غایب بود و این غیبت‌ها بظاهر دارد به یك سنت تبدیل می‌شود، اما سینمای ایران در بخش‌های جنبی حضوری كمرنگ داشت... .

 

افتتاحیه ونیز 66 نیز با جنجال‌ها و حاشیه‌های فراوان همراه بود؛ ولی این حاشیه‌ها عمدتا هیچ ربطی به ونیز نداشتند. یك قضیه‌ای سیاسی فرهنگی حتی داشت كار دست این قدیمی‌ترین فستیوال فیلم دنیا می‌داد. داستان از این قرار بود كه دولت ایتالیا در بودجه سال جدید برای فرهنگ و هنر سهم ناچیزی در نظر گرفته بود. سیلویو برلوسكونی، نخست‌وزیر ایتالیا آمده و شلاقی 130 میلیون یورو از بودجه بخش فیلم و دیگر امور فرهنگی كاسته است. همین مساله باعث شده بود دست‌اندركاران سینمای ایتالیا جلوی پارلمان این كشور تجمع كنند تا اعتراض خود را علنی كرده باشند. این اتفاق دقیقا وقتی روی داد كه چیزی حدود یك هفته به شروع ونیز 66 مانده بود. از سوی دیگر، فیلم افتتاحیه نیز به نوعی به برلوسكونی مربوط می‌شد، چراكه «باریا» فیلم افتتاحیه ونیز 66، آخرین ساخته جوزپه تورناتوره فیلمساز 53 ساله و اسكار برده ایتالیایی (سینما پارادیزو را از او به یاد بیاورید، محصول 1988) تهیه‌كننده‌اش همین دستگاه و تشكیلات آقای برلوسكونی است. فیلمی كه 30 میلیون دلار برای تهیه و ساختش هزینه و باعث شد باریا پرهزینه‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایتالیا نام بگیرد، البته باریا یكی دو تا سنت‌شكنی دیگر هم كرد. مثلا همین بحث اكرانش در افتتاحیه ونیز 66 مورد خاص و حتی عجیبی بود، چراكه سال‌های آزگار بود كه در این جشنواره‌ ایتالیایی به سبب نابسامان بودن اوضاع سینمای ایتالیا هیچ فیلمی از ایتالیا به عنوان فیلم افتتاحیه انتخاب نشده بود. مورد دیگر به ساخت و ساز باریا برمی‌گشت.
از سوی تورناتوره بارها عنوان شده بود كه باریا شخصی‌ترین فیلم او خواهد بود. او در این فیلم از 200 بازیگر استفاده كرد و در نهایت 2 ورسیون برای اكران در نظر گرفت. یك نسخه به زبان سیسیلی برای اكران جهانی فیلم و نسخه دیگر به زبان ایتالیایی برای نمایش در خود ایتالیا.

نمایش باریا اما با حرف و حدیث هم همراه بود. اگرچه عمده منتقدان فیلم را پسندیدند و آن را صاحب امضای تورناتوره دانستند. داستان باریا به نوعی دارای یك بستر اجتماعی و تاریخی است كه سرشار از لحظات كمیك هم هست. دهكده باریا، در فیلم محل اصلی وقوع ماجراهاست و فامیل و خانواده‌ای را می‌بینیم كه تقریبا 3 نسل از زندگی‌شان روایت می‌شود، یعنی از حدود سال‌های 1940 تا اواخر سال‌های 1970.

در بخش مسابقه اما آنچنان كه برخی منتظر كارهای عالی از تعدادی از فیلمسازان بودند، نتیجه‌ای در خور نداشت. اگرچه همگان اگر رودربایستی را كنار می‌گذاشتند، باید عنوان می‌كردند در ونیز 66 عمدتا كارگردان بین‌المللی و سرشناس حضور ندارد. حتی حضور الیور استون و استیون سودربرگ را باید با احتیاط به كار برد، چراكه این 2 نفر آثارشان در بخش مسابقه نمایش داده نمی‌شود و برای هر جشنواره‌ای آنچه كه اعتبار می‌آورد حضور فیلم‌های مهم از فیلمسازان مهم‌تر در بخش مسابقه است.
اگر بی‌انصافی هم نكنیم باید اذعان كنیم به هر حال از نام‌هایی مانند ورنر هرتسوگ و تورناتوره كه نمی‌توانیم بگذریم و هر 2 تای اینها در بخش مسابقه حضور دارند. تورناتوره با باریا و ورنر هرتسوگ با فیلم «سرباز بد.» در كنار اینها اما مایكل مور جنجالی نیز در بخش مسابقه حضور دارد با فیلم كاپیتالیسم؛ یك ماجرای عاشقانه، اما دیگر نام‌ها و فیلم‌ها در بخش مسابقه از این قرار بودند:

شاهزاده اشك‌ها (یون فان از هنگ‌كنگ)، تتسو مرد گلوله‌ای (شینیا تسوكاموتو از ژاپن)، زندگی در دوران جنگ (تاد سولوندز از آمریكا)، بقای مردگان (جورج رومرو از آمریكا)، 36 نما از قله سن‌لو (ژاك ریوت از فرانسه)، رویای بزرگ (میكله پلد چیدو از ایتالیا)، زنان بدون مردان (شیرین نشاط از آلمان)، مسافر (احمد ماهر از مصر)، بین 2 دنیا (ویموكتی جایاسوندارا از سریلانكا)، جاده (جان هیلكات از آمریكا)، اربابان (جسیكا هوشنر از اتریش)، مرد تنها (تام فورد از آمریكا)، آقای هیچ كس (ژاكو ون دورمل از فرانسه)، ماده سفید (كلردنس از فرانسه)، فضای سفید (فرانچسكا كومنچینی از ایتالیا)، آزار (پاتریس شرو از فرانسه)، تصادف (چینگ‌پو سویی از چین و هنگ‌كنگ)، اورالادوپیا (جوزپه كاپاتوندی از ایتالیا) و آشپزخانه روح (فاتح آلكین از آلمان).

یك اتفاق عجیب دیگر در ونیز 66 كه به نوعی جشنواره سنت‌شكن نامیده شده برگزاری مراسم تقدیر از بهترین انیمیشن سال است
با نگاهی به فهرست بالا آنچه در درجه اول به چشم می‌آید، وزن كم فیلمسازان است. هرچند عمدتا در ونیز شیر طلایی را همیشه و همواره به كله‌گنده‌ها نداده‌اند، اما امسال به هر حال در كنار 5 یا 6 اسم حدود 17 یا 18 كارگردان گمنام و كمتر‌آشنا در بخش مسابقه قابل شناسایی است كه به هر روی تا پایان امشب 21 شهریور (12 سپتامبر) نام یك نفر و یك فیلم برای بردن شیر طلایی از جزیره لیدو اعلام می‌شود. شاید اعمال نفوذ هم كارساز باشد و شاید تعداد محدود فیلم‌هایی كه در این 3 روز مانده تا پایان ونیز 66 هنوز پخش نشد‌ه‌اند آنقدر خوب باشند كه برنده بی‌هیچ حرف و حدیثی انتخاب شود. رئیس هیات داوران این دوره نیز البته خودش یك پا ونیزی است و سابقه 2 بار تصاحب شیر طلایی را دارد. 2 شیری كه طی 4 دوره اخیر به دست آورده و او كسی نیست جز همان آنگ‌لی تایوانی. اصلا به روایتی هیات داوران ونیز 66 یك جورایی از فیلم‌ها و كارگردان‌های بخش مسابقه سرتر هستند. در كنار آنگ لی به عنوان رئیس هیات داوران بخش مسابقه شصت و ششمین جشنواره فیلم ونیز، لیلیانا كاوانی قرار دارد كه چهره‌ای مورد احترام است. جودانته، ساندرین پوناره، آنوراگ كاشیاب و لوچیانو لیگابو نیز از دیگر اعضای هیات 5 نفره داوری هستند. ضمن این كه می‌دانید هیات داوران تنها به انتخاب بهترین فیلم بخش مسابقه و اهدای شیر طلایی اقدام نمی‌كند و اهدا یا انتخاب برندگان جام دلپی برای بهترین بازیگر زن و مرد و همچنین انتخاب برنده شیر نقره‌ای برای بهترین كارگردان و دست‌ آخر اهدای جایزه ویژه هیات داوران از دیگر وظایف آنهاست.

 

در كنار دیگر سنت‌شكنی‌های ونیز 66، حضور فیلم‌هایی در بخش خارج از مسابقه است كه كارگردانش خود یكی از اعضای هیات داوری است. جودانته آمریكایی كه در هیات داوران بخش مسابقه قرار دارد فیلمش با عنوان حفره در این بخش غیر رقابتی قرار دارد. از دیگر فیلم‌های این بخش «خبرچین» آخرین ساخته استیون سودربرگ مشتاقان بسیاری برای تماشا داشت كه با نمایش فیلم در روز چهارم جشنواره مشخص شد این اشتیاق بی‌دلیل هم نبوده است. فیلم جنایی و به تعبیری كمدی درام خبرچین، سراسر از تعلیق و انگاره‌های سوسپانسی دیرگذر است.
مانند همیشه سودربرگ داستانی سرراست را روایت نمی‌كند. فیلم درباره نفوذ تعدادی از ماموران دولتی است به حلقه‌ای از افراد شناخته شده كه هیچ كس نمی‌داند در آنجا بغل دستی‌اش كیست و چه‌كار می‌كند؟...
جالب اینجاست كه بلافاصله پس از پایان ونیز 66 در 12 سپتامبر، خبرچین در 18 سپتامبر به اكران سراسری راه می‌یابد.

یك بخش جنبی دیگر نیز در ونیز 66 در حال انجام است كه فیلم «جنوب مرز» الیور استون در این بخش به نمایش در آمده است و عمده منتقدان، فیلم را اثری متوسط نامیده‌اند؛ هر چند این فیلم اثری مستند است و تمام شخصیت‌ها به جای خودشان بازی كرده‌اند.

اما یك اتفاق عجیب دیگر در ونیز 66 كه به نوعی جشنواره سنت‌شكن نامیده شده برگزاری مراسم تقدیر از بهترین انیمیشن سال است. بخشی كه تازه به ونیز اضافه شده و در آن قرار شده برای سال اول كه همین ونیز 66 باشد «داستان اسباب‌بازی 1 و 2» به صورت سه‌بعدی نمایش داده شود و از جان سرتر، كارگردان آن یك تقدیر بسیار ویژه هم به عمل بیاید.

در حقیقت می‌شود این‌طور برداشت كرد كه این بخش یك نوع معرفی و اطلاع‌رسانی برای دوره‌های بعدی است و همچنین می‌تواند افتتاحیه را گرم‌تر كند. قرار است برای این دوره فیلم‌هایی به عنوان بهترین سه‌بعدی‌ها مورد بررسی قرار گیرند كه زمان مشخص تولید و اكران (سپتامبر 2008 تا آگوست 2009)‌ داشته باشند.

آنچه بدان اشاره شد البته بخش‌های مختلف ونیز 66 بودند كه تا روز چهارم طبق برنامه نمایش آنها انجام گرفت و تعدادی از بخش‌ها نیز از روز پنجم در دستور كار پخش قرار گرفتند؛ چنانچه تعدادی از فیلم‌های ایتالیایی برای تقویت بنیه سینمای این كشور در بخش موج نوی سینمای ایتالیا از اواسط فستیوال نمایش داده شدند و در واقع این بخش‌ها علی‌رغم ناشناس بودن فیلم‌ها و كارگردان‌هایش بسیار شلوغ هم هستند؛ چرا كه 5 فیلم در بخش فیلم‌های نیمه شب؛‌ 23 فیلم در بخشی با عنوان افق‌ها،‌ 9 فیلم در همان بخش مربوط به موج نوی سینمای ایتالیا، 10 فیلم در بخش رویدادهای افق‌ها و همچنین 2 فیلم سه بعدی انیمیشن داستان اسباب بازی 1 و 2 را نیز به این فهرست اضافه كنید كه با احتساب فیلم‌های بخش‌های مسابقه و خارج مسابقه تعداد فیلم‌ها از یكصد و سی هم می‌گذرد و از این تعداد 71 فیلم اولین اكرانشان را جشن می‌گیرند.

 

درباره مراسم تقدیرها نیز اگرچه این دیگر سنت فستیوال‌های معتبر شده كه به این امر بپردازند، اما در ونیز 66 باز هم یك سنت شكنی به لحاظ تقدیر دیده می‌شود و آن همانا تقدیر از استالونه است. اگرچه او یك سوپراستار است، اما پیش از این در ونیز عمدتا از فیلمسازان صاحب سبك و در قید حیات تقدیر می‌شد و همچنین از یك كارگردان فقید و البته جریان‌ساز.

امسال اگرچه تقدیر از جان لسدتر به عنوان كارگردان انیمیشن بسیار بجا بود، اما استالونه عمدتا بازیگر است تا یك فیلمساز صاحب سبك. همچنین نمایش آثار كوروساوای فقید و جاودانه نیز كام ونیز 66 را برای تماشاگران در این بخش بسیار شیرین كرد و عمدتا این بخش یكی از پر تماشاگرترین قسمت‌های جنبی ونیز به شمار می‌آید. به هر روی، شیر طلایی ونیز 66 امروز صاحبش را خواهد شناخت. همچنین برندگان شیرهای نقره‌ای نیز به صاحبانشان خواهند رسید و ونیز 66 هم به تاریخ می‌پیوندد؛ اما آنچه بیش از هر چیز درباره این فستیوال و این دوره‌اش قابل یادآوری است، سنت‌شكنی‌‌های كلان آن است. روندی كه یا باعث خواهد شد این جشنواره قدیمی و خوشنام به روزهای خوبش برگردد یا این كه سر و صدای زیاد این دوره و شلوغ كاری‌هایش كار دست برگزاركنندگان ونیز خواهد داد. حضور فیلم‌های خوب از فیلمسازان مهم در عرصه سینما، مهم‌ترین وجه برای برگزاری یك فستیوال فیلم است.
حال چه ونیز باشد چه كن یا فستیوال‌های دیگر، ونیز 66 از وجود بسیاری از فیلم‌های خوب و كارگردانان سرشناس و مهم واقعا خالی بود، روندی كه به ضررش تمام شد.

 

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ

www.seemorgh.com/culture

منبع: jamejamonline.ir

 

اجرای زنده محسن نامجو در جشنواره فیلم ونیز
عشق بی‌وصال

نگاهی به فیلم هالیوودی «دوعاشق»

نگاهی به فیلم دوست‌داشتنی «جولی و جولیا»