منتقدان و تحلیلگران سینمایی عقیده دارند رقابت در رشته اسكار بهترین فیلم خارجی سال، همیشه پیچیده و غیرقابل پیشبینی است. هر سال با نزدیك شدن مراسم سالانه اسكار، این پرسش بیشتر از بقیه مطرح میشود كه در رقابتهای این رشته مهم سینمایی، كدام فیلم موفق به كسب عنوان بهترین فیلم خارجی سال میشود؟
پاسخگویی به چنین پرسشی تقریبا غیرممكن است. شیوه رایگیری سالانه آكادمی اسكار جایی كه رایدهندگان مجبورند بپذیرند به تماشای تعداد زیادی فیلم خارجی زبان بنشینند تا بتوانند نام نامزدهای خود را اعلام كنند اینگونه است كه همیشه گروهی از افراد سالخورده دست به انتخاب نامزدها میزنند. در عین حال، این انتخاب هم بسیار سخت و گسترده است. آنها باید از داخل استخری كه مملو از فیلمهای مختلف است، فقط یك فیلم را انتخاب كنند. سختی كار در این است كه بیشتر این فیلمهای خارجی زبان، جزو ساختههای برتر كشورهای سازنده خود هستند و در بسیاری از جشنوارههای بینالمللی با تحسین روبهرو شدهاند. طبیعی است انتخاب یك فیلم از میان این همه فیلم تحسینشده و جایزه گرفته، كار سادهای نخواهد بود.
آكادمی اسكار چند سالی است كه برای راحتتر كردن كار اعضای خود دست به تشكیل یك كمیته ویژه زده است. این كمیته ویژه به موازات اعضای آكادمی دست به انتخاب چند فیلم میزند و بعد این فیلمها در یك هماهنگی با بقیه فیلمهایی كه اعضای آكادمی انتخاب كردهاند، مورد بحث و ارزیابی قرار میگیرند. در عین حال، آكادمی انتخاب فیلمهای این رشته را 2 مرحلهای كرده است. اعضای آكادمی در اولین گام، تعداد 9 فیلم را به عنوان نامزد اولیه دریافت جایزه اسكار بهترین فیلم خارجی سال معرفی میكنند. 5 فیلم اصلی نامزد شده در این رشته، از میان این 9 فیلم انتخاب میشوند، اما هنوز هم نوع انتخاب فیلمها برای منتقدان و دوستداران هنر سینما در هالهای از ابهام قرار دارد. دوستداران سینما، انتخاب سال گذشته اعضای آكادمی را از یاد نبردهاند. اسكار بهترین فیلم خارجی سال 2009 به فیلم ژاپنی «عزیمت كنندگان» داده شد. نهتنها منتقدان سینمایی و بسیاری از جشنوارههای بینالمللی این فیلم را یك كار ضعیف ارزیابی كرده بودند، بلكه حتی خود سازندگان آن هم تصورش را نمیكردند كه مجسمه اسكار را در دستان خود بگیرند. این فیلم ژاپنی با شكست دادن فیلمهایی مثل «كلاس» و «والس با بشیر» توانست جایزه اسكار را از آن خود كند. بسیاری از تحلیلگران سینمایی پیشبینی میكردند فیلم فرانسوی كلاس این جایزه را بگیرد. كلودیو لادسبرگ، مدیر یك شركت مستقل هلندی كه در تولید كلاس مشاركت داشته در این ارتباط میگوید: همه از برنده شدن این فیلم ژاپنی شگفتزده شدند. این نوع اهدای جایزه خیلیها را به این فكر انداخت كه همه چیز از قبل هماهنگ شده بود. در چنین شرایطی، پیشبینی نام برنده اسكار خیلی سختتر میشود.
آكادمی اسكار چند سالی است كه برای راحتتر كردن كار اعضای خود دست به تشكیل یك كمیته ویژه زده است. این كمیته ویژه به موازات اعضای آكادمی دست به انتخاب چند فیلم میزند و بعد این فیلمها در یك هماهنگی با بقیه فیلمهایی كه اعضای آكادمی انتخاب كردهاند، مورد بحث و ارزیابی قرار میگیرند. در عین حال، آكادمی انتخاب فیلمهای این رشته را 2 مرحلهای كرده است. اعضای آكادمی در اولین گام، تعداد 9 فیلم را به عنوان نامزد اولیه دریافت جایزه اسكار بهترین فیلم خارجی سال معرفی میكنند. 5 فیلم اصلی نامزد شده در این رشته، از میان این 9 فیلم انتخاب میشوند، اما هنوز هم نوع انتخاب فیلمها برای منتقدان و دوستداران هنر سینما در هالهای از ابهام قرار دارد. دوستداران سینما، انتخاب سال گذشته اعضای آكادمی را از یاد نبردهاند. اسكار بهترین فیلم خارجی سال 2009 به فیلم ژاپنی «عزیمت كنندگان» داده شد. نهتنها منتقدان سینمایی و بسیاری از جشنوارههای بینالمللی این فیلم را یك كار ضعیف ارزیابی كرده بودند، بلكه حتی خود سازندگان آن هم تصورش را نمیكردند كه مجسمه اسكار را در دستان خود بگیرند. این فیلم ژاپنی با شكست دادن فیلمهایی مثل «كلاس» و «والس با بشیر» توانست جایزه اسكار را از آن خود كند. بسیاری از تحلیلگران سینمایی پیشبینی میكردند فیلم فرانسوی كلاس این جایزه را بگیرد. كلودیو لادسبرگ، مدیر یك شركت مستقل هلندی كه در تولید كلاس مشاركت داشته در این ارتباط میگوید: همه از برنده شدن این فیلم ژاپنی شگفتزده شدند. این نوع اهدای جایزه خیلیها را به این فكر انداخت كه همه چیز از قبل هماهنگ شده بود. در چنین شرایطی، پیشبینی نام برنده اسكار خیلی سختتر میشود.
رد صلاحیت، ربطی به اسكار ندارد
رقابتهای امسال از همان زمان اعلام اسامی فیلمهای پذیرفته شده از سوی آكادمی اسكار، رنگ و بوی جدیدی به خود گرفت و حرف و حدیثها از همان ابتدای كار شروع شد. علت اصلی بحثها این بود كه تعدادی از فیلمهای بسیار مطرح كه به صورت طبیعی نام آنها باید درصدر فیلمهای رقیب در رشته اسكار بهترین فیلم خارجی سال باشد اصلا برای حضور در این رقابتها انتخاب نشدند و رد صلاحیت آنها همگان را متعجب كرده و به واكنش واداشت. البته این رد صلاحیت از سوی خود كشورهای سازنده آنها بوده و این مساله ارتباطی به آكادمی اسكار پیدا نمیكند. برای مثال، فیلم «مستخدم» درام اجتماعی مطرح چند ماه اخیر سینما كه توسط سباستین سیلوا كارگردانی شده، در بین 65 فیلم نامزد شده برای شركت در رقابتهای این رشته اسكار حضور ندارد. این فیلم كه برنده یكی از جوایز اصلی جشنواره فیلمهای مستقل ساندنس شد، یكی از 5 نامزد دریافت جایزه اسكار مراسم گلدنگلوب (كره طلایی) است. به جای آن، نام شیلی با درام سیاسی و دورهای «داوسن 10» ساخته میگوئل لیتین در بین 65 فیلم دیده میشود. قصه این فیلم درباره حوادث تلخ پس از كودتای 1973 این كشور است كه دیكتاتور نظامی شیلیایی، آگوستو پینوشه را به قدرت رساند.
رقابت با پدرو آلمودوار
«ساعتهای تابستانی» ساخته اولیور آسایاس موفق به دریافت جوایز متعدد بینالمللی شده است. 3 انجمن منتقدان نیویورك، بوستن و لسآنجلس هم جایزه بهترین فیلم خارجی سال خود را به این فیلم دادهاند، اما كشور فرانسه ترجیح داد به جای این فیلم، ساخته جدید ژاك آدیار به نام «یك پیام بر» را برای آكادمی اسكار ارسال كند. «آغوشهای گسسته» پدرو آلمودوار از اسپانیا هم یكی از نامزدهای اصلی مراسم گلدنگلوب است، ولی جزو فیلمهای شركتكننده در فهرست 65 تایی اسكار نیست.
البته این فیلم در رشته اسكار بهترین فیلم خارجی زبان شركت ندارد، ولی احتمال حضور آن در بقیه رشتهها زیاد است. از آنجا كه این فیلم سال 2009 در آمریكا یك اكران عمومی وسیع داشت، احتمال حضور آن میان نامزدهای بهترین فیلم و كارگردان بسیار زیاد است؛ در حالی كه اسپانیا با «رقصنده و دزد» امید موفقیت در رشته اسكار بهترین فیلم خارجی را دارد. این درام اجتماعی كه درباره یك سرقت بزرگ است، توسط فرناندو تروپا كارگردانی شده است. تروپا، كارگردان فیلم اسكار «بل اپوك» است. از دیگر فیلمهای مطرح سال سینما كه از سوی كشورهای خود به آكادمی اسكار ارائه نشدهاند، میتوان به این كارها اشاره كرد: «صخره سرخ» اكشن حماسی چینی اثر جانوو، «تشنگی» كار رمانتیك خونآشامانه كرهای اثر چان ووك پارك، «شماره گناه» درام مهاجرتی هندوراس اثر كری فوكوناگا و «كوكوچانل» درام شرح حالگونه فرانسوی اثر آن فونتین.
میان فیلمهایی كه امسال نامزد شركت در رقابتهای اسكار بهترین فیلم خارجی هستند، 2 فیلم «روبان سفید» محصول آلمان و «یك پیام بر» محصول فرانسه، فیلمهای مهمتری هستند. میشائیل هانكه، كارگردان فیلم منتخب آلمان اصلیتی اتریشی دارد، ولی فیلم او از سوی كشور آلمان نامزد شركت در رقابتها شده است. هر 2 فیلم می 2009 موفقیت كلانی در جشنواره بینالمللی فیلم كن كسب كردند، اولی نخل طلای این جشنواره را گرفت و دومی موفق به دریافت جایزه بزرگ هیات داوران شد. این فیلمها موفقیتهای خوبی هم در مراسم جوایز فیلم اروپا (كه به اسكار اروپایی معروف است) كسب كردند. منتقدان آنلاین نیویورك در كنار همكاران منتقد خود در تورنتو و شیكاگو، فیلم ضد جنگ «سیاه و سفید» هانكه را به عنوان بهترین فیلم خارجی سال انتخاب كردند. انجمن نشنال بورد آو ریویو آمریكا هم جایزه بهترین فیلم خارجی خود را به «یك پیامبر» داد. در عین حال، این دو فیلم در مراسم جوایز گلدن گلوب (كره طلایی) هم نامزد دریافت عنوان بهترین فیلم خارجی سال هستند. بسیاری از تحلیلگران سینمایی عقیده دارند «روبان سفید» برای دریافت این جایزه شانس بیشتری دارد.
پیش به سوی نوآوری
اما واقعیت این است كه رایدهندگان آكادمی اسكار، آدمهایی از جنس دیگر هستند و نوع نگاه آنها به فیلمها متفاوت از بقیه گروهها، انجمنهای منتقدان و مراسم جوایز سینمایی است. در عین حال، هر دو فیلم روبان سفید و یك پیامبر به دلیل نوع قصه و حال و هوایی كه دارند، در زمره فیلمهایی قرار میگیرند كه برای نمایش عمومی و كسب موفقیتهای مالی اجتماعی با مشكلات زیادی روبهرو هستند.
كریستیان دورچ كه یكی از اعضای آكادمی انتخاب محصولات آلمانی برای شركت در مراسم اسكار است، در این ارتباط میگوید: آكادمی اسكار ذائقه خودش را دارد، دیدگاه اعضای آن الزاما همان چیزی نیست كه منتقدان یا داوران دیگر جشنوارههای بینالمللی دارند و از آن پیروی میكنند. ما چند سال قبل «بدو لولا بدو» را برای حضور در رقابتهای اسكار بهترین فیلم خارجی سال به آكادمی معرفی كردیم. این فیلم از یك سو نمایش بسیار موفقیتآمیزی در آلمان و دیگر كشورهای اروپایی داشت و از سوی دیگر، بیشتر منتقدان هم نسبت به آن نظر خوب و مثبتی داشتند، اما این فیلم از سوی آكادمی در فهرست نهایی 5 فیلم اصلی نامزدشده در رقابتها قرار نگرفت، در حالی كه این فیلم حتی نمایش موفقیتآمیزی در خود آمریكا داشت. مشابه این اتفاق برای «خداحافظ لنین» هم رخ داد. مراسم گلدن گلوب، این فیلم را جزو نامزدهای رسمی و اصلی خود قرار داد، ولی اعضای آكادمی اسكار هیچ توجهی به آن نكردند. چنین مسالهای باعث میشود كشورهای مختلف در ارتباط با انتخاب فیلمهای خود برای شركت در رقابتهای اسكاری، دست به اقدامات ابداعی و تازه بزنند. در این شرایط و برای افزایش شانس شركت در رقابتها، اعضای آكادمی ملی كشورها برای انتخاب فیلمهای منتخب خود، به سراغ آن چیزهایی میروند كه قبل از این برای اروپاییها خوب بوده و توانستهاند با عمل كردن به آنها جواب خوبی بگیرند. منظور جنگ جهانی دوم است. از قرار معلوم فیلمهایی كه با چنین مضمونی تهیه و تولید میشوند، مورد پسند اعضای آكادمی اسكار هستند و به همین دلیل، شانس بیشتری برای سر درآوردن از فهرست نهایی نامزدها دارند، هیچ دورهای از تاریخ زندگی بشر به اندازه دوران سخت و تلخ جنگ جهانی دوم نتوانسته و نمیتواند توجه آكادمی اسكار را به خود جلب كند. به همین دلیل است كه در رقابتهای امسال اسكار هم كم نیست تعداد فیلمهایی كه مضمون اصلی آن در ارتباط با جنگ جهانی دوم است. از فیلم نروژی مكسمانوس تا فیلم هلندی زمستان دوران جنگ و از «قولهای عملینشده» كشور اسلواكی تا «متمرد» از سرزمین كوچك لوكزامبورگ، قصههای بسیاری از فیلمها، بازتابی از وقایق جنگ است، حتی فیلم دلهرهآور «محافظتكننده» كشور چك هم حال و هوای آن دوران را دارد. این فیلم جزو آن دسته آثاری است كه میتواند مورد پسند هالیوود باشد و حتی نسخه انگلیسیزبان آن هم ساخته شود.
اسكار چه فیلمهایی را دوست دارد؟
لاندز برگر در ادامه صحبتهای خود اضافه میكند: وقتی فیلمی به بررسی مقطع و دورهای خاص از كشور خود میپردازد امكان آن را پیدا میكند كه از طراحی صحنه، لباس و چیزهایی از این دست، بیشترین بهره را بگیرد. نكتهای كه در ارتباط با مراسم اسكار باید درنظر گرفت این است كه اعضای آن فقط علاقهمند به كیفیت بالای فیلمنامه یا بازیهای خوب آن نیستند. آنها كل كار را مورد قضاوت قرار میدهند و در این ارتباط، صحنهآرایی نقش خیلی مهمی ایفا میكند.
در چنین اوضاع و احوالی است كه گروهی از منتقدان سینمایی صحبت از كیفیت بالای فنی و هنری باریا ساخته جوزپه تورناتوره محصول ایتالیا میكنند. این فیلم حماسی كه قصه یك خانواده قدرتمند سیسیلی را در چند دهه زندگیشان به تصویر میكشد، سرشار از رومانس، درگیری، مسائل اجتماعی و صحنهآراییهای باشكوه است. به كمك این قصه، بخشی از تاریخ ایتالیا تعریف میشود، اما بسیاری براین عقیده پافشاری میكنند كه باریا فاقد ارزشهای قوی تولید است، اما این فیلم جزو آن دسته از كارهای صنعت سینمایی اروپاست كه آكادمی اسكار آنها را دوست دارد. البته در این میان نباید از ارزش و اهمیت نام سازنده آن تورناتور، هم غافل شد. او كسی است كه سال 1990 با «سینما پارادیزو» توانست اسكار بهترین فیلمی خارجی سال را از آن خود كند. فاكتورهای مشابهی میتواند به درام حماسی چن كایگه «منتون جادوانی» كمك كند تا در مراسم اسكار، موفقیتهایی به دست بیاورد. این فیلم شرح حالگونه در دنیای پررنگ و پرزرق و برق اپراهای كلاسیك چین رخ میدهد و میتواند دوستداران فیلم اسكاری «وداع با محبوبهام» را دوباره مسحور خود كند؛ اما باید دید اعضای آكادمی اسكار هنوز هم مثل 2 دهه پیش، دوستدار تماشا و انتخاب چنین فیلمهای پررمزورازی هستند یا خیر. اگر اعضای آكادمی اسكار به تاریخ وجنگ توجه ویژهای نشان دهند، تكلیف درام تكاندهنده و موفق «مادر» محصول كره جنوبی چه خواهد شد؟
جون هوبونگ كارگردان این فیلم، با قصهای جذاب یك درام انسانی خلق كرده و بازی نفسگیر كیم هیه جا در نقش یك مادر ستمدیده، شایستگی نامزد شدن در رشته بهترین بازیگر زن را دارد. كارگردان فیلم پیش از این كار دلهرهآور و بسیار موفق «میزبان» را ساخته، ولی آیا شهرت فراوان او میتواند كمكی كند تا در مراسم اسكار موفقیتی به دست آورد؟
روی برگزیدهها شرطبندی نكنید
گروهی از منتقدان سینمایی در این باره بحث میكنند كه شهرت و محبوبیت یك فیلمساز، فاكتور اصلی (یا تنها فاكتور) برای كسب عنوان نامزدی جایزه اسكار نیست. موارد بسیاری وجود دارد كه اعضای آكادمی ترجیح دادهاند به فیلمهایی توجه بیشتری نشان دهند كه به موضوعات مهم سیاسی و اجتماعی میپردازد. در این ارتباط فیلم The milk of Sorrow ساخته كلوریا لیوسا كه خرس طلایی جشنواره بینالمللی برلین را گرفت، خشونتهای سیاسی كشور پرو را مورد بحث و بررسی قرار میدهد. فیلمهای «برای یك لحظه، آزادی» محصول اتریش، «كسی مرا نگاه نكند» محصول ژاپن و «سامسون و دلیله» محصول استرالیا همچنین حال و هوایی دارند و به توصیف شرایط سخت زندگی اجتماعی آدمها در یك وضعیت نامتعادل سیاسی میپردازند.
بحث درباره فهرست نامزدهای احتمالی اسكار بهترین فیلم خارجی سال را نمیتوان بدون صحبت كردن درباره «پلیس، صفت» محصول رومانی تمام كرد. این فیلم به كارگردانی كورنیلو پورومبیو یك ضد تریلر است كه به صورت طبیعی نمیتواند در زمره فیلمهایی قرار گیرد كه نامزد رشته بهترین فیلم خارجی سال میشوند. با آن كه فیلم حال و هوایی اجتماعی و حتی سیاسی دارد، ولی صحنههای پرتحرك تعقیب و گریز آدمها، ماشینها و تیراندازیهای بی حد و حصر، تماشاچی را به یاد كارهای پلیسی و دلهرهآور نفسگیر اروپایی و آمریكایی میاندازد كه در ژانر سینمای اكشن قرار میگیرند، اما این درام هوشمندانه، توانسته توجه بسیاری از تماشاگران جدی سینما و منتقدان را به خود جلب كند. ارجر ابرت، منتقد با سابقه از «پلیس، صفت» به عنوان یكی از بهترین فیلمهای خارجی سال 2009 اسم برده است. این انتخاب چه معنی و مفهومی میتواند داشته باشد؟
واقعیت این است كه شرطبندی روی اسامی احتمالی نامزدهای اسكار كار بسیار سختی است. این درحالی است كه دوستداران سینما خود را آماده كردهاند تا از شنیدن نام 5 نامزد اصلی و رسمی اسكار بهترین فیلم خارجی سال شگفت زده شوند.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.i
مطالب پیشنهادی:
اعلام فهرست کوتاه اسکار فیلم خارجی/ «درباره الی» از رقابت بازماند
نگاهی به برگزیدگان جشنوارههای فیلم دنیا در سال 2009
بهترین عکسهای سینمایی سال ۲۰۰۹
نگاهی به جشنوارههای معتبر سینمایی جهان
كتابهایی كه 6 چهره مشهور هالیوود میخوانند!
