شوخی باران!
كمتر فیلمی طی سالهای اخیر دیدهایم كه به اندازه سنپطرزبورگ بتواند تماشاگرش را بخنداند. البته تفاوت سنپطرزبورگ با دیگر نمونههای كمدی در این است كه خنده تماشاگران این فیلم، به جهت استفاده درست سازندگانش از عناصر نمایشی است و نه این گونه كه به سیاق سالهای اخیر، با دستانداختن و ارائه چند تا شوخی و جوك اساماسی بخواهند تماشاگر را به زور وادار به خنده كنند. بنابراین سنپطرزبورگ، میتواند یك نمونه آموزنده و كمیاب از سینمای كمدی سالم و استاندارد باشد. به همان اندازه كه برای تماشاگر عام مفرح است، میتواند موجبات رضایت منتقدان و تماشاگران جدیتر سینما را هم فراهم كند. در زیر به بخشهایی از این فیلم میپردازیم تا ببینیم كدام معیارها میتوانند باعث تفكیك كمدیهای سادهانگارانه و مبتذل با كمدیهای شاخص و موفق باشند....
كمتر فیلمی طی سالهای اخیر دیدهایم كه به اندازه سنپطرزبورگ بتواند تماشاگرش را بخنداند. البته تفاوت سنپطرزبورگ با دیگر نمونههای كمدی در این است كه خنده تماشاگران این فیلم، به جهت استفاده درست سازندگانش از عناصر نمایشی است و نه این گونه كه به سیاق سالهای اخیر، با دستانداختن و ارائه چند تا شوخی و جوك اساماسی بخواهند تماشاگر را به زور وادار به خنده كنند. بنابراین سنپطرزبورگ، میتواند یك نمونه آموزنده و كمیاب از سینمای كمدی سالم و استاندارد باشد. به همان اندازه كه برای تماشاگر عام مفرح است، میتواند موجبات رضایت منتقدان و تماشاگران جدیتر سینما را هم فراهم كند. در زیر به بخشهایی از این فیلم میپردازیم تا ببینیم كدام معیارها میتوانند باعث تفكیك كمدیهای سادهانگارانه و مبتذل با كمدیهای شاخص و موفق باشند....
نقش كلیدی دیالوگ
پیمان قاسمخانی را سالهاست كه بهواسطه كارهای سینمایی و تلویزیونیاش میشناسیم. از نگارش فیلمنامههایی مثل «نان، عشق و موتور هزار» و «مارمولك» تا همكاری درخشانش با مهران مدیری در «پاورچین». قاسمخانی به دلایلی كه یكبار در گفتگو با یكی از نشریات معتبر دربارهشان توضیح داد، سالها از جریان اصلی سینمای ایران دور بود. یكی از آخرین فیلمنامههای او «نقاب» بود كه در جریان ساخت تغییر كرد و با اعتراض این نویسنده مواجه شد. به این ترتیب قاسمخانی كارش را در تلویزیون ادامه داد و با مدیری و رامبد جوان همكاری كرد و اكنون هم پس از نوشتن «سنپطرزبورگ»، فیلم «ورود آقایان ممنوع» را آماده نمایش دارد. هنر وی در نوشتن فیلمنامههای كمدی است. تا حالا كار جدیای از او مشاهده نشده كه به اندازه كمدیهایش قابلتوجه و بحثانگیز باشد اما همین خصیصه، نه تنها جایگاه او را محدود میكند بلكه این نویسنده را در موقعیتی منحصربهفرد قرار میدهد. در میان فیلمنامهنویسان ما كمتر كسی است كه به اندازه قاسمخانی در اسكلتبندی فیلمنامه، پیشبرد داستان و قصهگویی و البته نگارش دیالوگهای هوشمندانه متبحر باشد. در سنپطرزبورگ آنچه بیش از همه تماشاگر را سر ذوق میآورد، رویكرد متفاوت و مبتكرانه پیمان قاسمخانی در شوخینویسی است. او در كارش موقعیتآفرینی میكند؛ به این ترتیب كه با كاشت یك شوخی در صحنههای بعدی آن را درو میكند و این مهم را به حافظه و قابلیتهای درك تماشاگر باهوشش میسپارد و مثلاً اینطور نیست كه مستقیم برود سر اصل موضوع و بخواهد تماشاگرش را در لحظه بخنداند.
مثلاً در همان اوایل فیلم، بنیان شوخی میان 2 خلافكار خردهپا را میافكند (اشاره به واژههایی كه یكی از خلافكاران در زندان از آن سابقه خوبی ندارد!) و سپس در صحنههای بعدی از این شوخی به عنوان یك ترجیعبند استفاده میكند و تماشاگری كه تجربه آن مقدمهچینی اولیه را دارد، به سرعت متوجه منظور فیلمنامهنویس میشود و از این شوخیها كه شكلهای جدیدی از شوخی اولیه هستند لذت میبرد. همچنین باید از اشراف قاسمخانی بر كشمكشهای موجود در جامعه و میان افراد گفت كه آن نیز نقشی پیشبرنده و مؤثر در سنپطرزبورگ دارد. مثلاً اساس تقابل میان یك خلافكار به اصطلاح سوسول بالاشهری گوشبر با یك خلافكار پایینشهری و سنتی، منجر به موقعیتهای بامزهای میشود كه ریشه در خاستگاه طبقاتی و تفاوت نگرششان دارد. كل صحنههای مثلثی میان این دو و خواهر كریم كه نقش آن را شیلا خداداد بازی میكند، نمایشگر این موقعیت است.
دیگر قابلیت قاسمخانی، نوشتن شوخیهای موقعیتساز و پرتعلیق است. در صحنهای كه كریم (محسن طنابنده) مشغول مكالمه تلفنی با دوستش است، پیرمردی دائما در گوشه كادر حركت میكند و گاهی با گفتن متلكی وانمود میكند كه طرف پشت خط، فرزند اوست. در نهایت كریم راضی میشود و گوشی را به پیرمرد میدهد كه مثلاً با پسرش صحبت كند اما پیرمرد در واكنشی عجیب و بامزه میگوید كه حاضر به صحبت با او نیست! چنین موقعیتهایی حاصل درك درست نویسنده از مقوله موقعیتسازی در سینماست و قاسمخانی به عنوان نویسنده سهمی بزرگ در موفقیت این فیلم دارد.
انتخاب درست بازیگران و عوامل
نكته شاخص دیگر در سنپطرزبورگ، انتخاب درست بازیگران و عوامل این فیلم است. بهروز افخمی كارگردان كاركشته و قدیمی سینمای ایران، پس از چند تجربه ناموفق و ناكام، با ساختن این فیلم گام تازهای را در عرصه كارگردانی برداشته است. با توجه به این كه افخمی را به عنوان یك كمدیساز نمیشناسیم، نتیجه كارش در سنپطرزبورگ امیدواركننده است. همچنین باید از دو بازیگر اصلی این فیلم یاد كرد كه نقشی مؤثر و تعیینكننده در باورپذیری قصه این فیلم دارند. محسن طنابنده كه بار اصلی فیلم بر دوش اوست، الحق بازیگر توانایی است. او پیش از سنپطرزبورگ در «هفت دقیقه تا پاییز» و «استشهادی برای خدا» ثابت میكند كه بیدلیل بازیگر موفقی شناخته نشده و جوایزی هم كه گرفته به دلیل تواناییهایش است.
البته نباید فراموش كرد كه نویسنده بودن طنابنده نیز در كارش تأثیری مهم دارد. یك نویسنده خیلی خوب میداند كه دیالوگها را باید چگونه گفت و خیلی بیشتر از شخصیتپردازی سر در میآورد. طنابنده بازیگری است كه بدون كمترین نمایشگری و حركتهای بیهوده و ادا و اصول، كار خودش را به بهترین شكل انجام میدهد و در سه فیلمی كه از او نام بردیم، ایفاگر سه نقش كاملاً متفاوت و حتی متضاد است. دیگر بازیگر فیلم، پیمان قاسمخانی است. قاسمخانی قبلاً یك بار با مرحوم خسرو شكیبایی در «عاشقانه» اثر علیرضا داوودنژاد همبازی شده بود و سنپطرزبورگ، دومین تجربه بازیگری اوست كه باید گفت از عهده این وظیفهاش نیز بخوبی برآمده است. دیگر بازیگران فیلم نیز به تناسب انتخاب شدهاند؛ بهاره رهنما، اندیشه فولادوند، شیلا خداداد، امید روحانی، سروش صحت و... آنها به دلیل این كه در جای درستی قرار گرفتهاند، بازدهی مناسبی در كار دارند.
درباره نحوه چینش بازیگران سنپطرزبورگ، این نكته نیز حائز اهمیت است كه دیگر نباید چندان دلخوش به بازیگرانی بود كه فقط به خاطر یك تجربه موفق تلویزیونی، سالهاست كه در فیلمهای كمدی ایفاگر نقشهای مشابه و تكراری هستند. در كنار این بازیگران، باید از ناصر طهماسب دوبلور و گوینده نامآشنا یاد كرد كه به عنوان راوی در فیلم حضور دارد و با صدایش مایههای مستند فیلم را تقویت میكند.
در مجموع...
بهراستی در شرایط كنونی چگونه میتوان یك كمدی پرفروش ساخت بدون آنكه به دام ابتذال افتاد؟ این پرسشی است كه سازندگان سنپطرزبورگ بخوبی به آن جواب میدهند. این فیلم فقط برای خنداندن مردم ساخته نشده است؛ لابهلای شوخیهای آن میتوان نگاه جامعهشناختی نویسنده و كارگردانش را مشاهده كرد كه در به تصویر كشیدن آدمهایی از جنس امروز چه تحقیقات جالبی داشتهاند. جایی كه یكی از خلافكاران برای خام كردن خانمی نوكیسه، خودش را فوقتخصص جراحی زیبایی معرفی میكند و خیلی زود اعتمادش را جلب میكند یا نحوه رابطه همین شخصیت با نامزدش، سراسر بار نمادین و چندوجهی دارد. به اینها باید تلاشی را كه سازندگان این فیلم در صحنهپردازیها به خرج دادهاند، نیز افزود. در كدام كمدی روی پرده در سالهای اخیر دیدهایم كه آن سكانس شلوغ تالار وحدت با همه مشكلات و دستوپاگیر بودنش هنگام فیلمبرداری به عنوان یك لوكیشن محوری مورد استفاده قرار بگیرد با آن همه سیاهی لشكر. اینهاست كه باعث میشود فیلمی مانند سنپطرزبورگ، یك اتفاق در سینمای كمدی ایران باشد.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.ir
مطالب پیشنهادی:
گزارش تصویری از «سن پترزبورگ» بهروز افخمی
«سن پطرزبورگ» فیلمی با رنگ و بوی كمدیهای مدیری!
بهروز افخمی: این «سنپترزبورگ»، فیلم من نیست!
«بدرود بغداد» فیلمی برای مخاطب جهانی
گزارش تصویری بازیگران «سنپطرزبورگ» روی فرش قرمز!
