یادداشتی بر فیلم «لطفا مزاحم نشوید» ساخته محسن عبدالوهاب

 
 ایده‌های جذابی که هدر رفت

دشواری‌های یک مسیر پرسنگلاخ
ساخت فیلم به سبک «اپیزودیک»، پیشینه چندانی در عرصه سینمای ایران ندارد. زیرا دشواری‌های ساختاری و تکنیکی ساخت فیلم‌های اپیزودیک، کمتر کارگردانی را به سمت تولید و تهیه آثار سینمایی، به این شیوه از فیلم سازی می‌کشاند. اما با این وجود کم نیستند آثاری که با رعایت قواعد و شیوه‌های این اسلوب فیلم سازی، در تاریخ سینمای ایران فهرست شده اند. از نمونه‌های جدیدتر این گونه آثار، می‌توان به فیلم‌های «طهران، تهران» داریوش مهرجویی و مهدی کرم پور، «دوزخ، برزخ، بهشت» بیژن میرباقری، «داستان‌های جزیره» و «قصه‌های کیش» بهرام بیضایی، رخشان بنی اعتماد، داریوش مهرجویی، محسن مخملباف، ناصر تقوایی و ابوالفضل جلیلی، «دستفروش» محسن مخملباف، «پستچی سه بار در نمی‌زند» حسن فتحی، «فرش ایرانی» و «دعوت» ابراهیم حاتمی‌کیا و ... اشاره کرد. آثاری که یا با تفکر واحد یک کارگردان یا با ترکیب ایده‌های مختلف فیلم سازان مختلف، بر نگاتیوها ثبت شده است. این فیلم‌ها چندان با ذائقه مخاطب ایرانی همخوانی ندارد و گاه به سبب انتخاب موضوع‌های پراکنده، نحوه متفاوت روایت و ساختار غیرمتعارف سینمایی، از سوی مخاطبان مورد استقبال چندانی قرار نمی‌گیرد. اما ساخت این گونه فیلم‌ها به گونه ای ساختارمند و منسجم، نشان از توانایی‌های صاحب اثر دارد.
«محسن عبدالوهاب» نیز در نخستین ساخته اش با عنوان «لطفا مزاحم نشوید»، سراغ این سبک از فیلم سازی (اپیزودیک) رفته است. وی با دستمایه قرار دادن موضوع‌های اجتماعی و شهری و نمایش مشکلات زندگی مدرن در کلان شهرهای ایران، داستانش را در ۳ اپیزود نه چندان مرتبط با هم، برای تماشاگر روایت می‌کند. وی در این فیلم داستان ۳ زندگی در طول یک روز را، به تصویر می‌کشد. داستان‌هایی که اگرچه به لحاظ موضوعی پیوند مشترکی دارند اما از نظر ساختاری و داستانی، ارتباط چندانی با هم ندارند. به همین سبب مخاطب در «لطفا مزاحم نشوید» کمتر شاهد اوج و فرودهای داستانی، تعلیق و گره افکنی و شخصیت پردازی‌های یکدست و منسجم است. «عبدالوهاب» با این که تجربه‌های ارزشمند فیلم نامه نویسی و کارگردانی مشترک («گیلانه» و «خون بازی» با رخشان بنی اعتماد) را در کارنامه خود به ثبت رسانده، اما در نخستین اثر مستقلش، آن گونه که شایسته و بایسته است، موفق به نظر نمی‌رسد. اما به هر حال جسارت وی در پذیرفتن ریسک فیلم سازی به سبک اپیزودیک، جای تحسین و تامل دارد. آن هم در زمانه ای که بیشتر کارگردانان، تلاش دارند تا با شیوه‌های دم دستی، سطحی و عوام پسند، تماشاگر را به سالن‌های سینما بکشانند!

سرگردانی تماشاگر در پیچ و خم چند داستان پراکنده
«محسن عبدالوهاب» در «لطفا مزاحم نشوید»، داستانش را، به گونه ای خطی روایت می‌کند. داستان‌هایی که قرار است مخاطب را با خود درگیر کند و آن‌ها را، به تفکر وا دارد. اما متاسفانه کارگردان نتوانسته است در انتخاب و روایت داستان‌های فیلم اپیزودیکی اش، جذابیت لازم را برای همراهی مخاطب با آن ‌ها ایجاد کند. هر یک از اپیزودهای فیلم داستان مستقل، شخصیت‌ها و هویت مجزایی دارند. اما نکته این است که هیچ یک از آن‌ها در یک نقطه مشترک، با هم پیوند نمی‌خورند. در تمامی‌ اپیزودهای فیلم ترس و هراس از مشکلات زندگی مدرن اجتماعی و ارتباطات انسانی در حال گسست، روایت می‌شود. اگرچه ساختار اثر تا حدی استاندارد و به اصول و شیوه فیلم سازی اپیزودیک وفادار است اما ریتم و ضرباهنگ مناسب و یکنواختی ندارد. «عبدالوهاب» نحوه فیلم برداری روی دست را برای القای هر چه بیشتر فضای ملتهب فیلم به مخاطب انتخاب کرده است، اما طنز جاری در اثر یکدست نیست و در بیشتر سکانس‌ها، به فیلم لطمه زده است. اپیزود اول با بازی «باران کوثری» و «افشین ‌هاشمی» داستانی بی سرانجام را به تصویر می‌کشد. این اپیزود چه به لحاظ محتوایی و چه از نظر ساختار، شخصیت پردازی و فراز و فرود داستانی، با دیگر اپیزودها همخوانی ندارد. به همین سبب نمی‌تواند تماشاگر را برای پی گیری داستان دوم اثر ترغیب نماید. اپیزود دوم با بازی «هدایت ‌هاشمی» نسبت به بخش نخست، موجه تر و قابل قبول تر می‌باشد. زیرا به لحاظ ریتم، ضرباهنگ، شخصیت پردازی و روایت، انسجام و یکدستی بیشتری دارد. چون لحظه‌های طنز و موقعیت‌های کمدی موقعیت و کلامی‌آن، دلنشین تر از کار در آمده است.
اپیزود سوم با بازی «حامد بهداد» نیز به خوبی می‌توانست به یک فیلم مستقل تبدیل شود. این بخش به لحاظ داستانی، توانایی تبدیل شدن به یک اثر واحد را دارد اما با این وجود می‌توان آن را، بهترین اپیزود «لطفا مزاحم نشوید» دانست. زیرا به لحاظ روایت، داستان پردازی، فراز و نشیب و بازی‌ها، در مقایسه با دیگر اپیزودهای اثر، چند سر و گردن بالاتر می‌ایستد. اما آن چه بیشترین ضربه را به این فیلم زده است، نبود انسجام موضوعی در نگارش فیلم نامه و شتاب زدگی، در ساخت اپیزودهای مختلف اثر می‌باشد. «عبدالوهاب» در «لطفا مزاحم نشوید» تلاش دارد قصه ای واحد، با مضمون مشکلات زندگی مدرن شهری، در موقعیت‌های مختلف را، برای تماشاگرش روایت کند. اما نحوه زندگی مختلف شخصیت‌های سه داستان، نبود ارتباط منطقی میان اپیزودهای مختلف و توجه نداشتن کافی به نحوه روایت و ایجاد گره‌های داستانی، مخاطب را به سرگردانی و پریشانی می‌کشاند. به نحوی که او پس از پایان هر اپیزود، نمی‌تواند ارتباط منطقی آن را با بخش بعدی اثر کشف کند. در حالی که بر اساس منطق و به لحاظ ساختار، هر اپیزود باید مقدمه ای برای ورود به داستان بعدی فیلم باشد. انگار «عبدالوهاب» فراموش کرده است اگر قرار است داستانی را برای مخاطبش بازگو کند، نخستین شرط آن سرراست بودن روایت است. ایده بکری که قرار است داستان‌های فیلم را به هم پیوند دهد و ارتباطی منطقی میان اپیزودهای اثر فراهم کند، نیمه کاره و بی فرجام، به حال خود رها شده است. این جاست که تماشاگر نشانی را اشتباه می‌رود و در لابه لای پیچ و خم داستان‌های پراکنده فیلم، سرگردان و تنها می‌ماند!

هنوز باید منتظر بود
«لطفا مزاحم نشوید» یک اثر واقع گرای اجتماعی است که قصد آن دارد، فقدان اعتماد و امنیت اجتماعی را در کلان شهرهای مدرن به تماشاگر نشان دهد و با رویکردی اجتماعی، داستان خود را برای مخاطب روایت کند. یکی از امتیازات انکار ناشدنی فیلم حضور بازیگران توانمند و بازی هوشمندانه، روان و زیرپوستی آن‌هاست. در اپیزود اول «افشین ‌هاشمی»، در اپیزود دوم «هدایت ‌هاشمی» و در اپیزود سوم «حامد بهداد»، با اقتدار لازم و توانایی‌های قابل تحسین، به خوبی از پس نقش‌هایشان بر آمده اند. حتی به جرات می‌توان گفت به سبب ضعف فیلم نامه، شخصیت پردازی‌های نامناسب، نبود فراز و فرود داستانی و غیبت تعلیق و گره افکنی، بازی‌های درخشان این بازیگران اپیزودها را سر پا نگاه داشته و مانع لغزیدن آن‌ها به ورطه سطحی نگری شده است. از طرفی نیز با توجه به تلخی داستان‌ها، طنز جاری در فیلم تا حد زیادی از سیاه نمایی آن کاسته است. اگر چه «عبدالوهاب» با توجه به مضمون فیلم، حسی از تلخی، بی فرجامی، تکرار و روزمرگی در زندگی امروزه را به تماشاگرش تزریق می‌کند. اما چون کارگردان به خوبی در خدمت قصه و متن قرار نگرفته است، تماشاگر در پایان نمی‌تواند موضوع‌های پراکنده سه داستان اپیزودهای فیلم را، در نقطه ای به هم پیوند دهد. این نکته نیز پیامد ضعف فیلم نامه «لطفا مزاحم نشوید» است. عنوان فیلم مصداق جست و جوی انسان سردرگم امروز در هیاهوی اجتماع، برای یافتن ذره ای آرامش است. آرامشی که انگار آن را باید در تنها بودن و تلاش در حفظ حریم زندگی اجتماعی یافت. «عبدالوهاب» در «لطفا مزاحم نشوید» این ایده‌های جذاب و بکر را فدای پراکنده گویی، شتاب زدگی و ذوق زدگی کرده است. ایده‌هایی جذاب که با کمی ‌هوشمندی و پرهیز از شتاب زدگی در کارگردانی، می‌توانست جزو بهترین‌های سینمای ایران فهرست شود. اما انگار هنوز زود است و باید منتظر بود!

 

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ

www.seemorgh.com/culture

منبع: khorasannews.com 

 

مطالب پیشنهادی:

عکس‌های دیده نشده از فیلم «لطفا مزاحم نشوید»

 «خاطره»ای كه ظرافت ندارد!

نگاهی ‌به فیلم «دیگری»

نگاهی به اجتماعی‌ترین فیلم سال