گفت‌وگو با عامرخان، بازیگر دوپی‌گات

 

زدن رنگ واقعیت به رویاها
عامرخان، بازیگر مسلمان و سرشناس سینمای هند كه فعالیت بازیگری را از سال 1988 شروع كرده در سال‌های اخیر در تعدادی كار متفاوت و غیرمتعارف ظاهر شده است. در همین حال، او وارد فعالیت تهیه‌كنندگی و كارگردانی هم شده است.
 
تابستان گذشته درام اجتماعی «پیپلی، زنده» به تهیه‌كنندگی او روی پرده سینماهای هند رفت و با فروش بالایی روبه‌رو شد. این فیلم، نماینده رسمی كشور هند در رقابت‌های اسكار بهترین فیلم خارجی سال شد. فیلم جدید او در مقام بازیگر «دوپی‌گات» هم با استقبال بالای تماشاگران همراه بوده است.
این درام اجتماعی طی دو هفته اخیر، نمایش عمومی موفقیت‌آمیزی در سینماهای هند داشته است. فیلم را همسر خود بازیگر، كران رائو كارگردانی كرده و قصه زندگی 3 جوان اهل بمبئی را به صورت موازی به نمایش می‌‌گذارد و به این بهانه، نگاهی رئالیستی به واقعیت‌های زندگی قشر متوسط این شهر شلوغ و گران‌قیمت می‌اندازد.
این بازیگر 44 ساله در یك گفت‌وگوی تازه درباره فیلم جدید خود و تلاش‌هایش برای تولید فیلم‌هایی بهتر و همكاری با هنرمندان جوان صحبت می‌كند.

«دوپی گات» در سكوت كامل ساخته شد و خبرهای زیادی درباره‌اش در مطبوعات پخش نشد.

از آنجا كه این فیلم یك كار كاملا متفاوت دركارنامه سینمایی‌ام بود، نمی‌خواستم درباره آن پیش داوری صورت گیرد،به همین دلیل احساس كردم بهتر است كارمان را در سكوت جلو ببریم. در عین حال، همان طور كه می‌دانید كارگردانی این فیلم را همسرم كران رائو به عهده داشته است. قبل از شروع فیلمبرداری او به من گفت: «می‌دانم تو آدم خیلی مشهوری هستی و حتما تولید این فیلم با سروصدای زیاد رسانه‌ای همراه خواهد بود، ولی من نمی‌خواهم پیرامون فیلمی كه می‌سازم حرف و حدیث زیادی به وجود بیاید. بیا این فیلم را بی‌ سروصدا بسازیم.» خواست كران این بود كه فیلم در لوكیشن‌های واقعی و با همكاری تعداد محدودی از عوامل تولید ساخته شود. تصورش این بود كه دوبی گات كاملا باید به سبك یك فیلم چریكی تولید بشود. پس ما هم به همان شیوه‌ای عمل كردیم كه او می‌خواست. اولین اصل برای ما این بود كه نمایندگان رسانه‌های گروهی در نزدیكی مكان‌های فیلمبرداری‌مان سروكله‌شان پیدا نشود. فقط زمانی كه فیلمبرداری فیلم تمام شد، در یك گفت‌وگو به صورت مختصر و كوتاه درباره آن صحبت كردم. اما در كل، برای همه ما این نوع واكنش رسانه‌های گروهی جذاب و قابل تامل بود.

بازی كردن در فیلمی كه كارگردان آن همسرتان است، چگونه بود؟
وقتی بازی در فیلمی را شروع می‌كنم، دیگر برایم مهم نیست كه كارگردان آن چه كسی است و چه نوع رابطه خویشاوندی با او دارم. سر صحنه غرق در نقش می‌شوم و خویشاوند بودن یا نبودن با سازنده فیلم، تاثیری در كلیت كار ندارد. البته این نكته را هم بگویم كه كران فیلمساز خوبی است و كارش را خیلی خوب بلد است.

جالب است كه اخیرا با فیلمسازان جوان، تازه‌كار و حتی خانم كار می‌كنید.
مهم‌ترین نكته، مستعد و توانا بودن فیلمساز است و جوان، تازه‌كار و حتی خانم بودن آنها تغییری در كلیت امر نمی‌دهد. معیار اصلی‌ام برای انتخاب یك كار حرفه‌ای بودن فیلمسازش است. او باید بتواند فیلم را به شكلی دقیق بسازد. یك زمان این خصیصه را در یك فیلمساز قدیمی پیدا می‌كنم و یك زمان در یك فیلمساز جوان.

می‌گویند شما كارگردان اصلی فیلم‌هایی هستید كه بازی می‌كنید و در حقیقت در پشت صحنه، صحنه‌گردان اصلی هستید.
قاطعانه این ادعا و شایعه را رد می‌كنم. من در فیلم‌هایم فقط بازیگر یا تهیه‌كننده هستم و وظیفه اصلی را كارگردانان آنها به عهده دارند. البته من هم مثل هر بازیگر دیگری سر صحنه فیلمبرداری پیشنهاداتی به كارگردان می‌دهم كه بعضی از آنها مورد قبول واقع می‌شوند و بعضی خیر. این كار را دخالت در كار و وظیفه فیلمساز نمی‌دانم و روشی است كه عموم بازیگران آن را انجام می‌دهند؛ ولی هیچ وقت جای یك فیلمساز نمی‌نشینم و به جای او تصمیم نمی‌گیرم. اگر زمانی بخواهم این كار را انجام دهم، كارگردانی آن فیلم را خودم به عهده می‌گیرم و مشكلی برای انجام این كار ندارم. برای مثال وقتی آنوشكاریزدی گفت قصد كارگردانی «پیپلی، زنده» را دارد، به عنوان تهیه‌كننده با او همكاری كردم و در ساخت فیلم، آزادی عمل كامل داشت. می‌دانستم او توانایی انجام این كار را داشت و باید به او اعتماد كنم. من نمی‌توانستم مثل او این فیلم را به این شكل زیبا بسازم. افتخار می‌كنم كه او كارگردان فیلم است و من تهیه‌كننده آن.

فیلم‌های جدید شما در چند سال اخیر، حكم نوعی عزیمت از سبك سنتی فیلمسازی بالیوودی است. این كار آگاهانه و عمدی بوده است؟
صددرصد. اعتقاد دارم تماشاگران هندی در حال تغییر هستند و ذائقه آنان خواستار چیزهای نو است. نوع استقبال آنها از كارهای متفاوت چند سال اخیر هم موید این امر است. برای همین، بر این باورم كه باید هم ما و هم سینمایمان تغییر كند و با تماشاگران و خواسته‌های جدید آنان همراه شود. زمانی كه سال 2002 «لگان» (مالیات زمین)‌ را تهیه و بازی كردم، می‌دانستم كه دارم تغییر روش می‌دهم و كارهای بعدی‌ام هم همین روال را در پیش گرفتند. تماشاچی امروزی سینمای هند دیگر فیلم‌های مدل قدیمی و كلیشه‌ای را نمی‌خواهد و به دنبال سوژه‌ها و طرح‌های تازه و غیرمتعارف است.

زمانی كه به فكر ایجاد این تغییر افتادید، نگران آن نبودید كه نوع واكنش و استقبال تماشاگران از آنها، به اندازه كارهای قدیمی و به اصطلاح كلیشه‌ای‌تان نباشد؟
خب، طبیعی است كه كمی نگران و عصبی بودم. شما وقتی بحث تغییرات در سبك كار را مطرح می‌كنید، این نكته را هم باید درنظر بگیرید كه واكنش طرف مقابلتان چه خواهد بود. اما امیدوار بودم كه تماشاگران با این تغییرات همراهی خواهند كرد و همین مساله به من قوت قلب می‌داد تا به جلو حركت كنم. شما وقتی داری كار هنری انجام می‌دهی، همیشه این میل و اشتیاق و نگرانی را داری كه حاصل كار چه خواهد شد و واكنش‌ها نسبت به آن چگونه خواهد بود. معتقدم هر كار سالم و تازه‌ای مورد پسند عموم تماشاگران قرار خواهد گرفت. خوشحالم كه فیلم‌های تازه‌ام ضمن جلب نظر مثبت منتقدان سینمایی، موفقیت‌های خوب مالی هم در گیشه نمایش داشته‌اند.

در بین تغییراتی كه در سبك كاری خود به آنها اشاره كردید، كارگردانی فیلم‌ها هم جای خاصی داشت؟
بله. از خیلی وقت پیش در فكر این بودم كه بروم پشت دوربین و به عنوان فیلمساز، كاری را كارگردانی كنم. واقعیت امر را بخواهید این روزها بازیگری به تنهایی روحم را ارضا نمی‌كند. برای همین است كه حتی تهیه‌كنندگی را هم به صورت جدی دنبال می‌كنم. موفقیت‌ مالی و انتقادی «ستاره‌ها روی زمین» به عنوان اولین كارم در مقام فیلمساز، باعث دلگرمی‌ام شد و احساس می‌كنم كار درست را انجام داده‌ام.

قصد دارید امر كارگردانی را هم همچنان ادامه دهید؟
حتما. ولی اصراری ندارم كه فیلم‌های بعدی‌ام را به سرعت بسازم. برایم كارگردانی یك فیلم خوب خیلی مهم‌تر از این است كه فقط به خاطر عشق و علاقه به فیلمسازی، پشت دوربین قرار بگیرم و به خودم و بقیه بگویم در حال ساختن یك فیلم هستم. در عین حال وقتی دارم فیلمی می‌سازم، به صورت طبیعی دیگر نمی‌توانم به عنوان بازیگر جلوی دوربین بروم. از آن دسته آدم‌هایی هستم كه همیشه روی یك كار تمركز می‌كنم و به صورت همزمان خودم را درگیر چند كار نمی‌كنم. من آدم انجام كارهای همزمان نیستم و نمی‌توانم در آن واحد، چند هندوانه به دست بگیرم. سیر پیشرفت كار و مرحله تولید برایم جذاب و لذت‌بخش است و می‌خواهم هر كاری كه انجام می‌دهم با دقت و وسواس باشد.

یك نكته مهم در كارهای اخیر شما ـ در هر سه مقام بازیگر، تهیه‌كننده و كارگردان ـ ساده بودن آنهاست.
بله. «كاجینی»، «سه احمق»، «پیپلی، زنده» و همین «دوپی گات» فیلم‌های ساده‌ای هستند كه نمی‌خواهند پیچیده باشند و از عناصری كاملا معمولی و رئالیستی بهره گرفته‌اند. فكر می‌كنم این نوع سینما، راحت‌تر می‌تواند با بیننده‌اش ارتباط برقرار كند.

فیلم‌هایی كه اسم بردید سناریوی سینمای هند را تغییر داده‌اند. چگونه می‌توانید هر بار كارهای سخت انجام دهید و نظرتان درباره روند جدید سینمای بالیوود چیست؟
من كارهای سخت انجام نمی‌دهم، فقط تلاشم این است كه كارهای متفاوتی بكنم. باورم این است كه هر آدمی باید رویاها و آرزوهای خود را دنبال كند و تلاشش در این جهت باشد كه به آنها رنگ واقعیت بزند. در مورد تغییری هم كه صحبت كردید، عقیده دارم واقعیت این است كه تماشاگران ما تغییر كرده‌اند. آنها نوع متفاوتی از كار را می‌خواهند و سعی من این است كه خواسته‌شان را برآورده كنم.

اگر بازیگر نبودید، می‌خواستید چه كاره باشید؟
یك گزارشگر ورزشی یا شاید یك ورزشكار. تنیس را خیلی دوست دارم. در عین حال، معلمی را هم خیلی دوست دارم. همیشه می‌خواستم یك مدرسه فیلم با تعداد محدودی شاگرد و دانشجو داشته باشم، دانشجویانی كه می‌خواهند همه چیز را درباره هنر فیلمسازی بدانند.