نگاهی به 3 فیلم جشنواره

 

از ماركوپولوی ایرانی تا تلخی یك حبه ‌قند
جشنواره بیست و نهم فیلم فجر به باور بسیاری از اهالی این هنر یكی از پرشورترین دوره‌های خود را پشت سر می‌گذارد. تنوع موضوعی و محتوایی فیلم‌های حاضر در جشنواره به اضافه كنار هم قرار گرفتن فیلمسازان چندین نسل توانسته است به جشنواره شور و نشاط دلچسبی را هدیه دهد.

روز پنجم جشنواره هم روز گرمی برای اهالی هنر هفتم بود. روزی كه با نمایش فیلم‌هایی از میركریمی، كاهانی و محمد بزرگ‌نیا روز پرشوری برای منتقدان و تماشاگران رقم زد.

راه آبی ابریشم
فیلم پرخرج محمد بزرگ‌نیا قرار بود نمونه خوبی از سینمای ملی باشد. سینمای فاخری كه حالا مدتی است ورد زبان مسوولان سینمای ایران هم شده است. فیلم از جلوه‌های ویژه به حد توانش استفاده كرده است اما آنطور كه از هزینه 6 میلیاردی‌اش قابل انتظار است نتوانسته تماشاگر حرفه‌ای این روزها را از این بابت راضی كند. تماشاگران عادی هم این روزها اگر هم چندان سراغی از قصه و محتوا و نوع ساختار فیلم‌ها نداشته باشند اما به طور مشخص هركدام در مورد تكنیك‌های كامپیوتری و جلوه‌های ویژه فیلم‌ها برای خودشان كارشناس و صاحبنظرند. اما روایت تاریخ گونه محمد بزرگ‌نیا در قصه و ساختار فیلم قابل توجه است. البته جز این هم نمی‌توان از او انتظار داشت. داستان فیلم در قرن چهارم هجری و در اوج تاریخ دریانوردی ایرانیان می‌گذرد. شازن ابن یوسف كه به تحصیل علم نجوم در دارالعلم شیراز مشغول است، پیشنهاد شغل كتابت یك كشتی را می‌پذیرد و همراه كشتی‌های سلیمان و ادریس به سفری دشوار و ناممكن می‌رود. سفر ماركوپولو وار قهرمان فیلم محمد بزرگ‌نیا قرار است گذشته باشكوه تاریخ دریانوردی ایران را به تماشاگرش گوشزد كند. این‌كه هنوز كه هنوز است كشتی‌های مجهز و با امكانات امروزی وقتی می‌خواهند از راه دریا راهی كشور چین شوند دست و دلشان می‌لرزد و با مشكلات فراوانی این راه را طی می‌كنند اما ایرانی‌ها 2000 سال پیش به این راه رفته‌اند؛ نكته‌ای كه هم بزرگ‌نیا و هم داریوش ارجمند بارها روی آن در جاهای مختلف تاكید كردند.
راه آبی ابریشم اولین فیلم تاریخی بزرگ‌نیا است كه قصه‌اش میان خیال و واقعیت تاریخی می‌گذرد. هر چند تماشاگر فیلم چندان دل به قصه نمی‌سپرد اما كارگردان فیلمش را متعلق به سینمای قصه می‌داند، به طوری كه در نشست بعد از فیلم هم تاكید اصلی اش درباره فیلم به نوع روایت قصه در فیلمش است: «من خود را متعلق به سینمای قصه‌گو می‌دانم و فكر می‌كنم این نوع سینما برای ایران زمین یكی از ضروریات اولیه است، چرا كه این فیلم‌ها به راحتی می‌توانند با مخاطب ارتباط برقرار كرده و او را به سالن‌های سینما بكشاند. البته من منكر ژانرهای دیگر سینما نیستم، اما خود را به دار و دسته سینمای داستان‌گو منتسب می‌كنم.»

یه حبه قند
رضا میركریمی فیلمساز باهوشی است. او برخلاف بسیاری از كارگردانان تن به شرایط موجود و رایج سینمای ایران نمی‌دهد و همواره سینمای قصه‌گو و كلاسیك مورد علاقه خود را دنبال می‌كند. «یه حبه قند» تازه‌ترین اثر او بدون شك یكی از خوب‌های جشنواره امسال است.
اگر قرار است فیلمی را از جنس سینمای ملی بدانیم به نظر می‌رسد «یه حبه قند» بسیار نزدیك‌تر به مولفه‌های این نوع سینما است تا كار عظیم راه آبی ابریشم. یه حبه قند فیلمی كاملا ایرانی است و شادابی زندگی ایرانی و سنتی در آن دیده می‌شود. یه حبه قند از فضایی بكر و تازه برخوردار بوده و در واقع داستان آن به شیوه‌ای تازه بیان شده است. قصه آن حال و هوایی بومی، بسیار گرم و خیلی ایرانی دارد و تاثیری نوستالژیك در بیننده ایجاد می‌كند. فیلم به سینما و مخاطبش احترام می‌گذارد و این محصول تمرین و پرداخت درست جزئیات، دكور، بازی‌ها و فیلمنامه است. جالب این‌كه با وجود تعداد بالای شخصیت‌ها و بازیگران در طول فیلم هیچ سكانسی بداهه نیست و به گفته میركریمی در نشست مطبوعاتی فیلمش تنها یك صحنه بداهه بوده است كه این هم نشان از هوش و درایت میركریمی در ساختار فیلمنامه اش دارد. بدون شك یه حبه قند یكی از شانس‌های جشنواره امسال است البته اگر دچار حاشیه‌های پیش آمده نشود.

اسب حیوان نجیبی است
فیلم تازه كاهانی قصه خطی جذابی دارد. این‌كه چند نفر برای پیدا كردن مقداری پول یك شب را در شهر به صبح می‌رسانند. اما این قصه تنها چیزی نیست كه در فیلم به نمایش گذاشته می‌شود و فیلم جذابیت‌هایی بیشتر و فراتر از این قصه خطی دارد.
این جذابیت وقتی بیشتر می‌شود كه نگاهی به تركیب بازیگران فیلم هم بیندازیم. گروه قبلی كاهانی در فیلم «هیچ» این بار چند چهره تازه دارد. پارسا پیروزفر، حبیب رضایی، ماهایا پطروسیان، بابك حمیدیان و البته رضا عطاران.
كارگردانی كاهانی به اضافه بازی‎های خوب همه بازیگران نقش بسزایی در باورپذیر شدن تمام فیلم داشته است. مشكل ممیزی فیلم هم شوخی‎های دو لبه با مسائل اجتماعی است. عبدالرضا كاهانی با «اسب حیوان نجیبی است» نشان داد، می‎تواند فیلمی متفاوت بسازد. تازه‎ترین اثر كاهانی را می‎توان بهترین اثر او در كارنامه كاری‌اش دانست.
«اسب حیوان نجیبی است» تلخی فیلم قبلی كاهانی را ندارد و با شوخی‌ها و البته طنز متفاوت خود نشان داده است مشكلات ریز و درشت جامعه را می‌شناسد و می‌تواند از آن در موقعیتی طنزگونه استفاده بهینه و موثری كند. هرچند فیلمنامه «اسب حیوان نجیبی است» به فوق‌العادگی فیلم قبلی‌اش «هیچ» نمی‌رسد اما بازهم استعاره‌ها و نمادها در سراسر فیلم وجود دارد و برداشت‌هایی از آن كار، تلخ و گزنده و گاه تكان‌دهنده و ناراحت‌كننده است.
این بار كاهانی، حسین مهكام، فیلمنامه‌نویسی كه در فیلم تحسین شده قبلی‌اش با او همراه بود را در اختیار نداشته و به تنهایی آن را نوشته است. فیلمنامه كاهانی سرشار از شوخی‌ها و موقعیت‌های طنزی است كه لحظه‌ای تماشاگر را آرام رها نمی‌كند و هر لحظه او را با واكنشی روبه‌رو می‌سازد، هرچند این موقعیت‌های فوق‌العاده تا پایان فیلم جواب نمی‌دهد.
جنس شوخی‌ها و طنزهای كلامی فیلم بیشتر از هیچ است اما بخوبی توانسته مخاطب را مجذوب و همراه خود كند. كارگردانی كاهانی و بازی‎های خوب همه بازیگران نقش بسزایی در باورپذیر شدن تمام فیلم دارد. نكته جالب توجه، بازی رضا عطاران در این فیلم است. عطاران یكی از معدود بازیگرانی است كه با وجود ایفای نقش‌های متفاوت طنز خود را به مجموعه فیلم تحمیل می‌كند به طوری كه كارگردان ناچار تن به شوخی‌ها و طنز‌های عادی اما تاثیرگذار بازیگری عطاران می‌دهد و البته از این تجربه هم هیچ‌گاه ناراضی نیست.