طناز طباطبایی: تریسی می‌خواهد زن بودنش را پنهان کند

از بازی در نمایش درس به کارگردانی داریوش مهرجویی در ماه های آخر سال 90 تا باغبان مرگ در تابستان 92، طناز طباطبایی در چهار نمایش به صحنه رفته است. نمایش هایی با تم ها و گونه های مختلف.

او در باغبان مرگ در کنار آتیلاپسیانی نقش تریسی خبرنگار جوانی را بازی می کند که دو هفته مانده به اعدام آرنولد کرامبرگ (قاتل 25 زن) قرار است با او آخرین گفت وگویش را انجام دهد. نقشی که با نقش دختر در«درس» مهرجویی و نقش میلو در نمایش «تن تن و راز قصر مونداس» تفاوت های بسیار زیادی دارد. طباطبایی ترجیح می دهد در نقش های متفاوت بازی کند.

نمایش باغبان مرگ درست در زمانی در تالار شمس اکو به روی صحنه رفته است که فیلم «هیس! دخترها فریاد نمی زنند» با بازی طباطبایی اکران شده است. او در این فیلم نقش زن جوانی را برعهده دارد که در روز عروسی مرتکب یک قتل می شود و این قتل راز سکوت 20ساله او را آشکار می کند. بازی طباطبایی در آخرین ساخته پوران درخشنده یکی از سخت ترین نقش هایی است که ایفا کرده. هرچند که خود او می گوید نقش های سخت را بیشتر دوست دارد.

باغبان مرگ چهارمین نمایشی است که در دو سال گذشته در آن بازی کرده ای. در میان این چهار نقش تریسی به نسبت سه کاراکتر قبلی جدی تر است و تم فانتزی کاراکترهای قبلی را ندارد. چطور شد بعد از دو نقش فانتزی یک نقش جدی را بازی کردی؟
این تفاوتی که اشاره می کنی را در همه نقش هایم چه در سینما، چه در تلویزیون و چه در تئاتر رعایت می کنم. علاقه شخصی ام این است که در یک نقش به خصوص جا نیفتم. در نتیجه سعی می کنم چه در تئاتر و چه در هر مدیوم دیگری تفاوت نقش را رعایت کنم. این را به گونه ای تجربه گرایی می دانم. این تفاوت نقش ها برای خودم چالش برانگیز است و فکر می کنم که مخاطب هم دوست دارد که این تفاوت نقش های مختلف را ببیند. از اینکه بخواهم کاراکتری که درآن خوب هستم را دوباره تکرار کنم، می گریزم. چون آن نقش را یک بار بازی کردم و امتحانم را پس دادم.

چه اتفاقی برای تو به عنوان بازیگر می افتد که بعد از نقش فانتزی میلو در تن تن به تریسی می رسی. نقش کاراکتری با ریزه کاری خاص خودش.
متن باغبان مرگ آنقدر خوب نوشته شده است و ریزه کاری های نقش در آن رعایت شده است که خود متن به بازیگر امکان های جدیدی را پیشنهاد می دهد. به اضافه کارگردانی خوب آقای دشت آرای که برای رسیدن به این جزییات کمک کردند. ایشان بازی را خوب می شناسد و این ریزه کاری ها در تمرین ها و با کمک او به دست آمده است.

تریسی خبرنگاری است که دنبال ماجراجویی است. در پینگ پونگی که در متن بین او و آرنولد وجود داشت- چون میزی که در مقابلشان بود حس میز پینگ پونگ را به مخاطب القا می کرد- هی توپ را به هم پاس می دادند. اما در نهایت بازی را به آرنولد کرامبرگ می بازد.

تریسی آمده است که کشف کند و مهم بازی است. بازی ای که تریسی با انگیزه کشف کردن به آن تن می دهد. مهم برنده بودن یا بازنده بودن نیست. مهم کلیت اجراست که در تقابل پینگ پونگ این دو به وجود می آید و اجراگر تماشاچی را در این تقابل همراه می کند.

اما از یک جایی این آرنولد کرامبرگ است که دارد تریسی را کشف می کند.
بله. من از ابتدای ماجرا می گویم که تریسی شروع می کند به کشف کردن آرنولد. جایی که می بیند نقطه ضعف که اسم او است را فشار می دهد اتفاقا نقطه ضعف او نیست و اصلابه اسمش توجهی ندارد. این نقطه ای است که آرنولد دارد سعی می کند با فشار به آن بازی را شروع کند. تریسی فکر می کند که دو هفته دیگر آرنولد اعدام می شود و در این زمان باقیمانده او چیزی برای از دست دادن ندارد. پس می شود به راحتی کشفش کرد. اما در هر بازی که شروع می کنی هم چیزی به دست آورده و هم چیزی از دست می دهی. یعنی هم کشف می کنی و هم کشف می شوی.

آرنولد خیلی خونسرد است. یا حداقل ما چنین تصور می کنیم. در مقابل شخصیت تریسی است که به نظر می رسد که ماسک خونسردانه ای زده است. از ابتدای نمایش این ماسک روی صورت تریسی هست. شاید به دلیل همان موقعیت کشف کردنی که به آن اشاره کردی. اما پشت این ظاهر خونسرد کسی قرار دارد که کاملابا او متفاوت است. در نیمه نمایش جایی که دارد بازی می خورد این ماسک کنار می رود.
تریسی چیزی را پنهان نمی کند. شاید ترس نهفته ای از این دارد که با یک قاتل مصاحبه می کند. بعد هم زنی است که در ظاهر و لباسش تضادهایی را رعایت می کند و به نظرم خانم قلمفرسایی این تضاد را به خوبی نشان دادند. اینکه او سعی می کند زنانگی اش را برای آرنولد رو نکند. سعی می کند بخش مردانه و منطقی اش را فعال تر کند. شاید چیزی که به عنوان نقاب حس کردی بخش زنانه اوست که پنهان کرده است. همان بخشی که با آن لباس شومیزی که زیر کتش به تن دارد سعی کردیم رعایت کنیم. می خواستیم بگوییم زنانگی پنهان شده تا بتواند به راحتی با آرنولد کرامبرگ ارتباط برقرار کند. چند بار هم تکرار می کند که اگر می دانستید من زن هستم باز با من قرار مصاحبه می گذاشتید؟ چون آرنولد به اسم تریسی اشاره می کند، فکر کرده است که او مرد است. در لحظه نخست ورودش متوجه می شود او یک زن است. وجه پنهانش زنانگی او است.

اما تریسی شخصیت بسیار محکمی دارد و بسیار قوی ظاهر می شود و سعی می کند تا جایی که می تواند وارد بخش های انسانی شخصیت آرنولد شود. نمی خواهد قدم به بازی او بگذارد. در مجموع با نقاب، خیلی موافق نیستم. بیشتر با این وجهه موافقم که سعی می کند در محیط زندان و با شغلی که دارد و در مواجهه با یک قاتل و حساسیتی که به زن ها دارد، زن بودنش را پنهان کند. اما آنقدر به خودش مطمئن هست که سعی می کند قدرتمند عمل کند. در این فرآیند هم بازی می دهد و هم بازی می خورد.

در نمایش های قبلی مثل تن تن و کمی تاب بخوریم با نمایشی روبه رو بودیم که پرسناژهای زیادی داشتند. اما باغبان مرگ دو کاراکتر بیشتر ندارد. بازیگر نقش مقابل هم آتیلاپسیانی است که در بازیگری جزو بازیگران صاحب سبک تئاتر، تلویزیون و سینماست. رسیدن به نقش در چنین صحنه ای به نظر یک چالش بزرگ بوده است.
همه نقش هایی که یک بازیگر بازی می کند یک چالش بزرگ است فرقی نمی کند یک گروه 20نفره مثل تن تن باشد یا یک گروه بازیگران دونفره. چیزی که تفاوت ایجاد می کند میزان زمانبندی در بازی و جنس تمرکز است. به طوری که مثلادر تن تن میلو باید آماده می بود تا در زمان بندی های دو و سه دقیقه ای ارتباطش را که مقطع مقطع بود با تماشاچی هایش برقرار کند اما تریسی باید 60 دقیقه مدام در مقابل آرنولد کرامبرگ که آتیلاپسیانی بازی اش می کند ایده پردازی کند. چرا ایده پردازی؟ به این دلیل که بازیگری چون آتیلادایما در حال کشف جدیدی است و تو باید پا به پایش ایده داشته باشی و این لذت این تجربه در این زمانبندی است و تمرکز متفاوتی نیاز دارد.

خیلی از کسانی که در زمینه بازیگری فعالیت می کنند معتقدند که بازی در تئاتر سخت تر از بازی در سینما یا جلوی دوربین تلویزیون است. با توجه به اینکه خود شما بازی های متفاوتی را در هر سه مدیوم داشتید، این نظر را قبول دارید یا خیر؟
من به این نظر قایل نیستم. بازیگری در ذات بازیگری است. مدیومش متفاوت است. شما در تئاتر فول شات می بینید. در سینما شات بسته می شود و در تلویزیون مدیوم شات می بینید. اما در هر سه مدیوم بازیگری بازیگری است و هیچ فرقی نمی کند. اما در تئاتر به دلیل تمرینات متمادی که انجام می دهیم و بحث ها و گفت وگوهایی که حول وحوش این تمرین ها صورت می گیرد کمی برای بازیگر بیشتر جای پخته شدن دارد. من اصطلاح خودم را در این مورد دارم که بازیگر در تئاتر پیچ و مهره اش سفت می شود. همیشه دوست داشتم یک فضایی در اختیار بازیگران باشد که مثل هر کارمندی که صبح سر کارش می آید، به آن سالن بیاید و تحقیقاتش را در آن فضا انجام دهد.

بازیگران باید تمرینات روزانه داشته باشند. اینکه فکر می کنیم سالی یک یا دو کار کنیم و بعد باشد تا کار بعدی باعث می شود بدن و بیان و فیزیک لخت و کند بشود. در کار بعدی باید تمرینات را دوچندان کرد تا بتوانیم آماده باشیم. برای من تئاتر یک جور پخته شدن است. یک جور تمرین برای این است که چفت و بست ها را سفت کنم. اما در ذات بازیگری بازیگری است.

اما در تئاتر شما با تماشاگر رو در رو هستید. خیلی وقت ها بازیگران تئاتر می گویند که این تماشاگر که در سالن است انرژی منفی یا مثبت روی بازی ما می گذارد. گاهی شب ها تماشاگر تئاتر است که بازیگر را پیش می برد.

اینهایی که می گویی درست است. هر مدیومی ویژگی های خودش را دارد. درست است نفس به نفس بودن و زنده بودن تئاتر با هر مدیوم دیگری متفاوت است. و این تماشاچی که می گویی غیرقابل انکار است؛ به همین دلیل گفتم ایده پردازی لحظه به لحظه در اجرا وجود دارد. باغبان مرگ با اکران فیلم «هیس! دخترها فریاد نمی زنند» همزمان شده است. فیلمی که به لحاظ بازیگری در جشنواره امسال چشمگیر بود. خود من به عنوان یک تماشاچی تا چند روز درگیر نقش شیرین بودم که نقشش را بازی می کردی. این همزمانی شاید باعث شده تا بین این دو نقش قضاوتی صورت بگیرد. مثلااینکه طناز طباطبایی در سینما و در فیلم هیس بهتر و قوی تر از نقش تریسی بازی کرده است. یا این موضوع که بازی تو در سینما بهتر از بازی در تئاتر است.
به هر حال نقش های تاثیر گذار در سینما همیشه این بار را روی دوش بازیگر می گذارند که تا مدت ها بعد از بازی با آن مقایسه می شوند. من در هر سه مدیوم وقتی نقش تازه ای را بازی می کنم، ناخودآگاه با نقشی که تاثیر بیشتری روی مخاطب گذاشته؛ مقایسه می شوم. این دلیل بر عدم موفقیت یا موفقیت من در نقش های بعدی ام نیست. این تاثیری است که تماشاگر بیشتر از آن نقش گرفته است. زمانی که من مرهم را بازی کردم، تاثیری که تماشاگر از نقش گرفته بود؛ باعث شده بود که نقش های بعدی ام را با مرهم مقایسه کنند. الان هم همینطور است. به خصوص فیلم هیس! دخترها... به این دلیل که اولین بار در سینمای ما بود که چنین نقشی بازی می شد و برای خود من هم حضور در این نقش یک جور ریسک بود. خدا را شکر که تاثیری که گذاشته تاثیر مثبتی روی تماشاگر بوده است. قضاوت و مقایسه به تاثیر بازمی گردد. به اینکه در این نقش بهتر یا موفق تر ظاهر شدم و در آن نقش ناموفق تر بودم، معتقد نیستم.

    بحث مقایسه به نظرم اینجا اشتباه است. هر کاری را باید در مقایسه خودش دید. سینما مدیومی است که به شما نزدیک می شود و حق انتخاب نداری. مجبوری آن قاب و شاتی که کارگردان برایت انتخاب کرده را ببینی. بازی که سینما می طلبد با بازی که تئاتر می طلبد در تفاوت مدیوم فرق می کند.

من با شیرین در هیس احساس همذات پنداری و نزدیکی می کردم. حسی که ممکن است خیلی از زن های ایرانی با آن داشته باشند. قبل از دیدن فیلم هیچ بک گراندی از فیلم نداشتم. اما دیدن آن سکانسی که ماجرا مشخص شد حس کردم که من می توانستم جای شیرین باشم. بازی در این نقش جسارت زیادی می خواست. البته این را در سینمای ایران می گویم. چون در سینمای جهان بازی در چنین نقشی معمول هست و تابوهایی که ما داریم را ندارد.
بله. این چیزی است که چون همه ما در یک جامعه واحد زندگی می کنیم طبیعی است که همدیگر را درک می کنیم. من کاملابا این نقش غریزی رفتار کردم و تنها باری بود که با یک نقش کاملاغریزی برخورد کردم و این غریزه زن بودن به کمک آمد که تماشاچی و به خصوص زن ها فیلم را بیشتر دوست داشته باشند.

در یکی از مصاحبه های قبلی خواندم که بعد از مرهم دچار افسردگی شدی و فکر می کردم نقش شیرین تاثیری داشته است؟
من حتی وقتی فیلمنامه هیس را خواندم وارد خیابان می شدم از مردها بدم می آمد. نه به خاطر اینکه مردها بد هستند. در این داستان مردان خوبی هم تصویر شده اند. پدر، بازپرس و امیرعلی. اما فیلمنامه آنقدر تاثیر گذار بود و فشار و بار نقش زیاد بود که این تصور را به وجود می آورد. من یک خودزنی هم دارم. آنجایی که دوست دارم نقش هایی را بازی کنم که عرقم را در بیاورد و من را درگیر کند. از زمانی که فیلمنامه را خواندم درگیر این نقش شدم. فشارهایی در طول فیلمبرداری روی من بود. گاهی وقت ها می شد که یک روز کامل حرف نمی زدم.

اما من شیوه ام در برخی از نقش ها اینگونه است که یک اتفاق در درونم پیشرفت بکند و بزرگ بشود تا بتوانم آن را بازی کنم. این افسردگی مشکل و شیوه رفتار من در اینگونه کارهاست. در نهایت وقتی از آن نقش جدا می شوم دوره ای که فاصله بین زندگی شخصی و زندگی کاریم هست را باید سپری کنم تا به روال عادی زندگی برگردم. به عنوان بازیگر چون می فهمم که افسردگی از کدام نقطه دارد نشات می گیرد و جنس افسردگی را می شناسم و می دانم تاثیر نقش است آرام آرام آن را رفع می کنم. سر مرهم هم من و هم آقای داوودنژاد شرایط سختی را گذراندیم. اما من خودم عاشق نقش های سختی هستم که در ایفای آن، اتفاقات درونی پیچیده بیفتد.
    
برای همین هم اینقدر نقش های متفاوتی بازی می کنی؟
بله. قبل از اینکه بازیگر بشوم رزومه کار بازیگران را دنبال می کردم وقتی می دیدم بازیشان تکراری شده و به اصطلاح دست بازیگر را می خواندم خسته می شدم. من از اینکه دستم را تماشاگر بخواند فرار می کنم. تلاش می کنم که تماشاگر وقتی اسم طناز طباطبایی می آید دچار سورپرایز شود. چه زمانی که میلو سگ تن تن را بازی می کنم. چه زمانی که درس را بازی می کنم چه زمانی که مرهم را بازی کردم و الان هم تریسی در باغبان مرگ. این سورپرایزکردن تماشاچی دایما در هر کار برایم جذاب است.

هانیه توسلی از بهترین بازیگر زن تا حضور در انتخابات + تصاویر

پدر و مادر زنده‌یاد عسل بدیعی در مراسم جایزه جهانی صلح + تصاویر