سفر به دنیای آواها‌‌ و نواهای ایرانی با تصاویر‌ چشم‌نواز

 دلنوازان عنوان برنامه‌ای است كه روزهای زوج ساعت 9 صبح از شبكه 4 پخش می‌شود و به دو موضوع موسیقی و ادبیات می‌پردازد.
 
پخش موسیقی سنتی و محلی همراه با دكلمه اشعار توسط ژاله صادقیان بخش اصلی این برنامه را تشكیل می‌دهد. همچنین معرفی شاعران اشعار متن برنامه و خوانندگی افرادی چون علیرضا قربانی، سالار عقیلی و محمد عبدالحسینی یكی دیگر از بخش‌های این برنامه است.
در سال‌های پیش، برنامه «تماشاگه راز» با اجرای سهیل محمودی به طور اختصاصی به حوزه موسیقی و آواز می‌پرداخت. بعدها با كاروان شعر و موسیقی پا به تلویزیون گذاشت و همین راه را ادامه داد.
تلویزیون در حال حاضر بیشتر در قالب نماآهنگ و ترانه‌های تیتراژ به سراغ دنیای ساز و آواز می‌رود. در این شرایط می‌توان دلنوازان را برنامه‌ای اختصاصی برای علاقه‌مندان به موسیقی دانست.

موسیقی سنتی ایران گنجینه‌ای ارزشمند از میراث فرهنگی ایران زمین است؛ موسیقی‌ای كه با آوازهای باشكوه ابوعطا، بیات زند، ‌افشاری، دشتی،‌ بیات اصفهان و دستگاه‌های شور، همایون، ماهور و نوا گوش و قلب بسیاری از جهانیان را تسخیر كرده است.
تركیب سازهای ایرانی همچون نی، دف، تار، تمبك، چنگ و رباب نغمه‌ها و آوازهایی را پدید آورده كه شكوه و عظمت فرهنگ ایرانی را بازتاب می‌دهد.

برنامه‌ای با 12 سال سابقه
تلویزیون به عنوان یك رسانه فراگیر می‌تواند با نشان دادن تصویر و صدای بزرگان موسیقی سنتی به‌نیازهای علاقه‌مندان این حوزه پاسخ دهد. در حال حاضر برنامه دلنوازان تلاش می‌كند خلأ برنامه‌های موسیقایی تلویزیون را پر كند. برنامه‌ای كه به گفته تهیه‌كننده‌اش مرتضی مومنی پخشش از شبكه 4 حدود 12 سال سابقه دارد و قبل تر با نام نغمه‌ها از شبكه 5 پخش می‌شده است.
این تهیه‌كننده درباره تاریخچه برنامه دلنوازان می‌گوید: گوینده دلنوازان قبلا خانم ژاله علو بود. حدود 7 سال است كه خانم صادقیان در این برنامه گویندگی می‌كنند. برنامه ما تلفیقی از ادبیات و موسیقی است. در دلنوازان سعی كردیم از استادان قدیمی كه در قید حیات نیستند یادی بكنیم. 5 دقیقه اول را به بزرگداشت این استادان اختصاص داده‌ایم. همچنین سعی كردیم تصاویر كارت‌پستالی از فضاهای فرهنگی و تاریخی ایران را در این برنامه نشان بدهیم.
دلنوازان برنامه‌ای شنیداری است، اما به همان اندازه كه به آواها و نواها توجه دارد ، به وجوه بصری كارش هم اهمیت می‌دهد. در دلنوازان در كنار موسیقی سنتی تصاویری زیبا از اماكن تاریخی ایران را می‌بینیم.
از تهیه‌كننده دلنوازان درباره چگونگی تهیه تصاویر برای ترانه‌های مختلف می‌پرسم. او پاسخ می‌دهد:‌ این برنامه در مكان‌های متفاوتی ازجمله كاخ سعدآباد، كاخ گلستان و همچنین شهرهای همدان، یزد و كرمان تصویربرداری شده است. یك نفر به من می‌گفت ما تصاویر آرامگاه حافظ را زیاد دیده‌ایم، اما در برنامه شما نمایی از این آرامگاه را می‌بینیم كه چشمنواز‌تر است. كار اصلی من فیلمبرداری است. بنابراین وقتی می‌خواهم خانه بروجردی‌های كاشان را فیلمبرداری كنم به سراغ زاویه‌های جدید می‌روم. من درباره زیبایی‌شناسی تصویری 2 سال درس خوانده‌ام. برای ساخت این برنامه ، شعر خواننده‌هایی چون بسطامی و سراج را گوش داده‌ام و آنها را دسته‌بندی كرده‌ام. وقتی شعر یك ترانه از حافظ باشد طبیعتا تصاویری از آرامگاه حافظ یا نمادهای مربوط به حافظ را نشان می‌دهیم.
اگر تصاویری از شاعر ترانه نداشته باشیم، سعی می‌كنیم از تصاویری استفاده كنیم كه ناهمخوان نباشد. معماری خانه بروجردی‌ها در كاشان با فضای خیلی از ترانه‌ها تناسب دارد. من تمام جاهای تاریخی استان فارس را تصویربرداری كرده‌ام. در آرشیو ما تصاویر زیادی از چهل ستون اصفهان، خانه طباطبایی‌ها در كاشان، خانه زینت‌الملوك و نارنجستان در شیراز، موزه آب یزد و... موجود است. دلنوازان به مدت 35 دقیقه تخت جمشید را به مردم نشان می‌دهد. این طوری بینندگان هم یك فضای تاریخی را می‌بینید و هم با موسیقی سنتی و استادان قدیمی آواز آشنا می‌شوند.

آشنایی با استادان موسیقی
مومنی درباره آنچه در قسمت‌های آینده در دلنوازان می‌بینیم ، صحبت می‌كند و می‌گوید:‌ از همایون خرم 60 دقیقه برنامه ضبط كرده‌ام. به ما گفته‌اند فقط می‌توانید صدایش را پخش كنید. با آقای صدیق تعریف صحبت كرده‌ایم تا در برنامه‌مان حضور یابد. او استاد سالار عقیلی بوده است و كارهای فاخری در عرصه موسیقی دارد. در برنامه‌مان تا به حال سعی كرده‌ایم استادان موسیقی را به مردم بشناسانیم. در 5 دقیقه اول برنامه‌مان به سراغ استادانی می‌رویم كه خیلی در تلویزیون مطرح نشده‌اند. استادانی مثل ابوالحسن صبا، تاج اصفهانی و جلیل شهناز را به مردم معرفی می‌كنیم. خیلی از اینها به نظر من یك اسطوره در عرصه هنر هستند.
برنامه دلنوازان هم‌اكنون فقط روی موسیقی سنتی ایران متمركز شده و كاری به موسیقی پاپ ندارد. مومنی در این باره توضیح می‌دهد:‌ در زمان حیات ناصر عبداللهی به موسیقی پاپ هم پرداختیم و ترانه‌هایش را پخش كردیم، ولی بعد از آن فقط سراغ موسیقی سنتی رفتیم. به نظر من با این موسیقی می‌توانیم مردم را جذب كنیم. ما كاری به موسیقی‌های مبتذل نداریم. دنبال آواها و نواهایی هستیم كه تفكربرانگیز باشد و بیننده بنشیند درباره‌اش فكر كند. الان كمبود موسیقی در تلویزیون حس می‌شود و یك برنامه نمی‌تواند این خلأ را پر كند. مردم دوست دارند از 10 شب به بعد با شنیدن موسیقی و تصاویر هنری آرامش پیدا كنند.
او درباره محدودیت‌های ساخت برنامه در حوزه موسیقی صحبت می‌كند و می‌گوید: ما هنوز نمی‌توانیم ساز را نشان بدهیم. ما در سری اول دلنوازان تصویرساز را پخش كردیم. دو بار آقای جلیل شهناز را با ساز نشان دادیم كه بازتاب خوبی هم داشت، اما الان سعی می‌كنیم از مولفه‌های تصویری استفاده كنیم كه كمبود ساز را پر كند. شما این قدر باید جذابیت تصویری داشته باشید كه بیننده‌تان خسته نشود.
این تهیه‌كننده ادامه می‌دهد: ما یك سری موسیقی فولكلور از طالش را ضبط كردیم كه بی‌نظیر است. الان شبكه‌های جام‌جم یك و دو دارند اینها را پخش می‌كنند. این موسیقی در بین برنامه‌ها خرد شده است. وقتی‌ بین جدول پخش كسی 4 دقیقه برنامه كم دارد اینها را پخش می‌كند. به نظر من این شیوه پخش درست نیست.

دلنوازان یك برنامه فاخر در حوزه موسیقی
در همین رابطه‌ سراغ تقی رستم وندی، مدیر شبكه 4 سیما رفتیم و نظر او را درباره محدودیت‌های ساخت برنامه‌های حوزه موسیقی جویا شدیم. او درباره زاویه نگاه شبكه 4 به این گونه برنامه‌ها می‌گوید: مكتب فقهی ما رویكرد خاصی به مقوله موسیقی دارد. ما باید با توجه به ضوابط شرعی وارد این حوزه بشویم. این جوری نیست كه ما بی‌حد و حصر و بدون چارچوب در این حوزه وارد شویم. اهمیت موسیقی در تلویزیون اینقدر زیاد است كه آقای ضرغامی رئیس سازمان صداوسیما یك جلسه از افق رسانه را به مقوله موسیقی اختصاص دادند و در آنجا ضوابط و چارچوب‌ها را مطرح كردند.
این مدیر تلویزیونی ادامه می‌دهد: تجربه سی و چند ساله صداوسیما نشان داده كه ما می‌توانیم در حوزه موسیقی فعال عمل كنیم. ولی نباید انتظار داشته باشیم كه رسانه ملی مثل رسانه‌های خارجی در حوزه موسیقی وارد شود. ما باید ملاحظات شرعی را در نظر بگیریم. دلنوازان نشان داد ما می‌توانیم برنامه‌ای فاخر در حوزه موسیقی ارائه كنیم كه هم شعرخوانی و ادبیات و مضمون در آن وجود داشته باشد و هم مخاطب از دیدنش لذت ببرد.
موسیقی كه حلال باشد و مشكلات فقهی نداشته باشد مورد حمایت ماست. از همین الان ساخت سری‌های جدید دلنوازان را سفارش داده‌ایم. امیدواریم سری جدیدش در نوروز 91 پخش بشود.
تولید برنامه فاخر برای موسیقی هزینه‌های خاص خودش را دارد. تصویربرداری‌اش مستلزم رفتن به شهرستان‌هاست. از شبكه 4 باید در حوزه موسیقی حمایت شود. ما موسیقی سنتی را در نظر داریم. اگر این حمایت رخ بدهد، پیشرفت ما در حوزه موسیقی بسیار بیشتر خواهد شد.