تهمورس پورناظری در مجموعه موسیقی از تخت جمشید تا تاج محل به سراغ پیشینه موسیقی شرق می‌رود
وقتی هنرمندان تصمیم می‌گیرند موسیقی را به فراتر از مرزها ببرند، درواقع قصد ارائه هنر ناب را به همه دنیا دارند. دراین خصوص، موسیقیدانان ایرانی همواره با خلق آثاری كه بازگوكننده فرهنگ و هنر كشور است، سعی در معرفی موسیقی اصیل ایرانی با شاخص‌های قابل شنیدن برای همه مردم جهان داشته و دارند.
این هنرمندان كه تعدادشان نسبت به سال‌های گذشته بیشتر شده، با حضور در كنار بزرگان موسیقی جهان، اعتباری دوچندان به موسیقی ایرانی بخشیده‌اند.
تهمورس پورناظری از جمله این هنرمندان است كه گستره فرهنگی از تخت جمشید تا تاج محل را به زبان موسیقایی روایت كرده است. جالب این كه این پروژه كه از قضا دارای بار فرهنگی زیادی است، از دیدار او با شجاعت حسین خان هندی شكل گرفته است.
تهمورس پورناظری در این‌باره می‌گوید: همه چیز از یك دیدار شروع شد و زمانی كه تصمیم به انجام این پروژه گرفتیم باهم ساز زدیم و به این نتیجه رسیدیم كه این كار می‌تواند موفق باشد و آن جذابیت‌های لازم را برای این‌كه دو هنرمند كنار هم باشند، داشته باشد. وقتی اسمی از حضور یك هنرمند برجسته دنیا در ایران به میان می‌آید همه به سراغ پیشینه فرهنگی او می‌روند و دوستداران موسیقی ارتباط هنرمند ایرانی با او را در ذهن تداعی می‌كنند و برای خود این سوال را مطرح می‌كنند كه به واسطه چه اشتراكاتی این دو در كنار هم قرار گرفته‌اند.
حضور تهمورس پورناظری و شجاعت حسین خان در كنار هم در حالی شكل گرفته كه هر دو دارای پدران و پدربزرگانی بوده‌اند كه همگی از موسیقیدانان برجسته ایران وهند به شمار می‌روند. كیخسرو پورناظری از بزرگان موسیقی ایران و تنبور و ولایت خان از سیتارنوازان بزرگ هند پدرانی هستند كه با پرورش این دو فرزند، بعد جدیدی از موسیقی را برای آیندگان شكل داده‌اند. استاد ولایت خان بی‌شك یكی از مهم‌ترین و بهترین سیتارنوازان هندوستان بوده كه در شبه قاره هندوستان با توجه به اهمیت دادن به این شخصیت هنری به او لقب «آفتاب سیتار»را دادند. كیخسرو پورناظری هم پسر پرویز پورناظری معروف به حاجی خان از شاگردان كلنل علینقی وزیری و درویش خان بوده و كسی است كه ساز تنبور را احیاء كرده است.
هنرمندان برجسته، تحول در موسیقی
تهمورس پورناظری در مقام آهنگساز می‌گوید: دوست دارم با هر هنرمندی كه برتر ازمن است، كار كنم و برایم فرقی نمی‌كند او چه نامی از تاریخ موسیقی را به خود اختصاص داده است، چراكه معتقدم می‌تواند تجربیات متفاوت و گسترده‌ای را به من منتقل و تحولی در موسیقی‌ام ایجاد كند.
وی ادامه می‌دهد: شجاعت حسین خان نیز كه كارنامه‌ای درخشان در موسیقی دارد، با شنیدن كارهای من پذیرفتند كه در این پروژه كنار من باشند. بر این اساس با هم كارها را شروع كردیم و بخش‌های قابل اجرا را من به نت درآوردم. البته مجبور شدیم برخی قسمت‌ها را به واسطه عدم تركیب با هم و نیز داشتن تفاوت‌های دو نوع موسیقی (ایران و هند) حذف كنیم. در ایران اماكن تاریخی با قدمت چند هزار ساله وجود دارند كه می‌توانند سوژه‌ای موسیقایی برای هنرمندانی باشند كه دوست دارند فرهنگ و هنر ایران را به زبان این هنر روایت كنند. در همین ارتباط، تهمورس پورناظری سراغ تخت جمشید رفته و این بنای تاریخی را نقطه آغازین حركت خود قرار داده است.
او در این‌باره می‌گوید: بیرون از مرزهای ایران، پرسپولیس معروفترین نشان و نماد ایرانی است. به همین دلیل و البته به خاطر قدمت و ارزش‌های این بنای فرهنگی بود كه من این مكان را انتخاب كردم. البته این اثر بود كه مرا صدا كرد نه این‌كه من انتخابش كرده باشم.
وی با اشاره به انتخاب تاج محل به عنوان پایان این سیر فرهنگی نیز می‌گوید: تاج محل، معروفترین بنای هند است و معماری و معمار آن ایرانی است. تاج‌محل و این هم‌ریشه‌گی معماری و نیز پیوند بین موسیقی ما با هم باعث این انتخاب شده است. البته خود هندی‌ها بر این اعتقادند كه موسیقی، زبان و حتی فرهنگشان، ریشه ایرانی دارد. به نظر می‌رسد كه شجاعت حسین خان خود این ریشه‌ها را یافته چرا كه او قبل از همكاری با پورناظری در كنار كیهان كلهر به نواختن پرداخته و در آلبوم‌های «غزل 1 و 2 و 3 و 4 (باران)» او را همراهی كرده است.
تاثیرپذیری موسیقی هند از موسیقی ایرانی
تهمورس پورناظری درباره ارتباط موسیقی هندی و ایرانی می‌گوید: موسیقی آنها به موسیقی سنتی ما نزدیك است، نه این‌كه موسیقی ایرانی به هند نزدیك باشد. این موسیقی تاثیرگرفته از موسیقی ایرانی است و حتی اسم سازهای موسیقی هندی نیز وامدار اسامی ایرانی هستند.
این آهنگساز ادامه می‌دهد: در واقع موسیقی‌ای كه در هند به لحاظ پرده‌بندی اجرا می‌شود، عین موسیقی قدیم ایران است. از بسیاری جهات، این دو نوع موسیقی خیلی شبیه به هم هستند و البته در بخش‌هایی هم خیلی تفاوت دارند. هندی‌ها دست‌كم 15 قرن است كه به صورت مستمر و مجلل روی موسیقی‌شان كار كرده‌اند و این اتفاق متاسفانه برای موسیقی ما نیفتاده است.
تلفیق از جنس دیگر
تلفیق از جمله اتفاقاتی است كه طی چند سال گذشته در موسیقی ایران رواج یافته و هركس بسته به تفكر خود تحولی را در این هنر به وجود آورده است. از تخت جمشید تا تاج‌محل نوعی دیگر از تلفیق است كه نه كاملا ایرانی و نه هندی است كه تهمورس پورناظری آن را تلفیق، تاثیر و حتی تركیب می‌داند و می‌گوید: در این اثر از موسیقی و پرده‌بندی‌های این نوع موسیقی در كنار موسیقی ایران قدیم و نیز افغانستان، تاجیكستان و... بهره برده‌ام و طبیعتا ما تحت تاثیر موسیقی همدیگر به لحاظ فرم ملودی و ریتم قرار گرفته‌ایم.
این نوازنده تار، دنیای امروز را دنیای تلفیق می‌داند و ادامه می‌دهد: در زمانی كه با گذراندن تنها 16 ساعت می‌توان به طرف دیگری از كره زمین سفر كرد، چرا در موسیقی و هنر تلفیق و نوآوری صورت نگیرد. از سوی دیگر، موسیقی ایرانی به دلایل گوناگون دارای توانایی بالایی است. ولی باید دید خود اجراكنندگان و موسیقیدان‌ها چه قدرتوانایی دارند، چراكه موسیقی ایرانی دارای گستره زیادی است، اما متاسفانه ما موسیقیدانان ایران به اندازه موسیقی‌مان پیشرفته نیستیم.
این آهنگساز معتقد است كه در ایران طی 50 سال گذشته هیچ چیز حتی علم، تكنولوژی، صنعت، سینما و تئاتر به اندازه موسیقی پیشرفت نداشته است. او می‌گوید: میانگین سنی نوازنده حرفه‌ای در 50 سال پیش، 60 سال بوده و هم‌اكنون 30سال است كه این خود اتفاق خیلی بزرگ و جالبی است.
ناآشنایی غربی‌ها با موسیقی ایرانی
هر وقت خبری از همكاری 2 موسیقیدان ایرانی و خارجی می‌شود، این تصور برای همگان پدید می‌آید كه موسیقی ایرانی به سمت جهانی شدن حركت می‌كند. این كه چنین اعتقادی تا چه حد به واقعیت نزدیك است، نیاز به زمانی طولانی‌تر و تجربه‌هایی بیشتر دارد. پورناظری كه قصد دارد در آینده این پروژه را در ایران و خارج از مرزها با شجاعت حسین خان كه 7 نسلش موسیقیدان بوده اجرا كند، معتقد است كه این پروژه توانایی این را دارد كه مخاطب غربی نیز آن را به عنوان شاخه‌ای از موسیقی بپذیرد.
او می‌گوید: از آنجا كه موسیقی هند برای مردم غرب شناخته شده است، ما توانسته‌ایم از این جهت 50 درصد راه را طی كنیم و به لحاظ تركیب و حس و حالی كه در كار جریان دارد برای آن دسته از مردمی كه به موسیقی تلفیقی علاقه دارند می‌تواند جذاب باشد.
خالق اثر از تخت جمشید تا تاج محل با ابراز تاسف از این‌كه مخاطب غربی اصلا تصوری از موسیقی ایرانی ندارد، ادامه می‌دهد: موسیقی ایرانی، ساز ایرانی و خود ایرانی برای غربی‌ها شناخته شده نیست. كنسرت‌هایی هم كه در غرب برگزار می‌شود، عمدتا برای مخاطب ایرانی است و آنهایی كه برای شنونده غیرایرانی برگزار می‌شود، نیز تعدادشان خیلی زیاد نیست. متاسفانه با این همه كنسرت كه تعدادشان از اجراهای داخلی نیز به مراتب بیشتر است، هیچ كاری نتوانستیم در شناخت موسیقی و فرهنگ خودمان به غرب داشته باشیم.
تهمورس پورناظری كه به خاطر داشتن خانواده‌ای هنرمند اشتراكاتی نیز با شجاعت حسین خان دارد، حضور این هنرمند را در ایران بسیار موثر می‌داند و می‌گوید: شجاعت خان یك نوع رابطه‌ای با ساز و موسیقی‌اش دارد كه می‌تواند روی جامعه موسیقی ایران بسیار تاثیرگذار باشد همان طور كه روی خود من تاثیر گذاشت.
این نوازنده برجسته سیتار كه تاكنون از هنرمندان ایرانی با كیهان كلهر همكاری داشته است، چندی پیش قصد داشت در كنار تهمورس پورناظری در تالار وحدت و در كنسرتی با عنوان افسانه شوساز بزند كه متاسفانه به خاطر مبتلا شدن به بیماری مالاریا نتوانست به ایران بیاد، او برخورد احساسی با موسیقی ایرانی دارد به طوری كه پورناظری در این خصوص می‌گوید: این نوازنده سیتار برخورد دلی، احساس و مهربانی با موسیقی ایران دارد.
البته برای او تفاوتی ندارد، چه موسیقی‌ای را بنوازد، چرا كه معتقد است هر موسیقی‌ای كه احساس داشته باشد، می‌تواند همراهش شود حال این موسیقی می‌خواهد ایرانی باشد یا نباشد.
وقتی هنرمندان تصمیم می‌گیرند موسیقی را به فراتر از مرزها ببرند، درواقع قصد ارائه هنر ناب را به همه دنیا دارند. دراین خصوص، موسیقیدانان ایرانی همواره با خلق آثاری كه بازگوكننده فرهنگ و هنر كشور است، سعی در معرفی موسیقی اصیل ایرانی با شاخص‌های قابل شنیدن برای همه مردم جهان داشته و دارند.
این هنرمندان كه تعدادشان نسبت به سال‌های گذشته بیشتر شده، با حضور در كنار بزرگان موسیقی جهان، اعتباری دوچندان به موسیقی ایرانی بخشیده‌اند.
تهمورس پورناظری از جمله این هنرمندان است كه گستره فرهنگی از تخت جمشید تا تاج محل را به زبان موسیقایی روایت كرده است. جالب این كه این پروژه كه از قضا دارای بار فرهنگی زیادی است، از دیدار او با شجاعت حسین خان هندی شكل گرفته است.
تهمورس پورناظری در این‌باره می‌گوید: همه چیز از یك دیدار شروع شد و زمانی كه تصمیم به انجام این پروژه گرفتیم باهم ساز زدیم و به این نتیجه رسیدیم كه این كار می‌تواند موفق باشد و آن جذابیت‌های لازم را برای این‌كه دو هنرمند كنار هم باشند، داشته باشد. وقتی اسمی از حضور یك هنرمند برجسته دنیا در ایران به میان می‌آید همه به سراغ پیشینه فرهنگی او می‌روند و دوستداران موسیقی ارتباط هنرمند ایرانی با او را در ذهن تداعی می‌كنند و برای خود این سوال را مطرح می‌كنند كه به واسطه چه اشتراكاتی این دو در كنار هم قرار گرفته‌اند.
حضور تهمورس پورناظری و شجاعت حسین خان در كنار هم در حالی شكل گرفته كه هر دو دارای پدران و پدربزرگانی بوده‌اند كه همگی از موسیقیدانان برجسته ایران وهند به شمار می‌روند. كیخسرو پورناظری از بزرگان موسیقی ایران و تنبور و ولایت خان از سیتارنوازان بزرگ هند پدرانی هستند كه با پرورش این دو فرزند، بعد جدیدی از موسیقی را برای آیندگان شكل داده‌اند. استاد ولایت خان بی‌شك یكی از مهم‌ترین و بهترین سیتارنوازان هندوستان بوده كه در شبه قاره هندوستان با توجه به اهمیت دادن به این شخصیت هنری به او لقب «آفتاب سیتار»را دادند. كیخسرو پورناظری هم پسر پرویز پورناظری معروف به حاجی خان از شاگردان كلنل علینقی وزیری و درویش خان بوده و كسی است كه ساز تنبور را احیاء كرده است.
هنرمندان برجسته، تحول در موسیقی
تهمورس پورناظری در مقام آهنگساز می‌گوید: دوست دارم با هر هنرمندی كه برتر ازمن است، كار كنم و برایم فرقی نمی‌كند او چه نامی از تاریخ موسیقی را به خود اختصاص داده است، چراكه معتقدم می‌تواند تجربیات متفاوت و گسترده‌ای را به من منتقل و تحولی در موسیقی‌ام ایجاد كند.
وی ادامه می‌دهد: شجاعت حسین خان نیز كه كارنامه‌ای درخشان در موسیقی دارد، با شنیدن كارهای من پذیرفتند كه در این پروژه كنار من باشند. بر این اساس با هم كارها را شروع كردیم و بخش‌های قابل اجرا را من به نت درآوردم. البته مجبور شدیم برخی قسمت‌ها را به واسطه عدم تركیب با هم و نیز داشتن تفاوت‌های دو نوع موسیقی (ایران و هند) حذف كنیم. در ایران اماكن تاریخی با قدمت چند هزار ساله وجود دارند كه می‌توانند سوژه‌ای موسیقایی برای هنرمندانی باشند كه دوست دارند فرهنگ و هنر ایران را به زبان این هنر روایت كنند. در همین ارتباط، تهمورس پورناظری سراغ تخت جمشید رفته و این بنای تاریخی را نقطه آغازین حركت خود قرار داده است.
او در این‌باره می‌گوید: بیرون از مرزهای ایران، پرسپولیس معروفترین نشان و نماد ایرانی است. به همین دلیل و البته به خاطر قدمت و ارزش‌های این بنای فرهنگی بود كه من این مكان را انتخاب كردم. البته این اثر بود كه مرا صدا كرد نه این‌كه من انتخابش كرده باشم.
وی با اشاره به انتخاب تاج محل به عنوان پایان این سیر فرهنگی نیز می‌گوید: تاج محل، معروفترین بنای هند است و معماری و معمار آن ایرانی است. تاج‌محل و این هم‌ریشه‌گی معماری و نیز پیوند بین موسیقی ما با هم باعث این انتخاب شده است. البته خود هندی‌ها بر این اعتقادند كه موسیقی، زبان و حتی فرهنگشان، ریشه ایرانی دارد. به نظر می‌رسد كه شجاعت حسین خان خود این ریشه‌ها را یافته چرا كه او قبل از همكاری با پورناظری در كنار كیهان كلهر به نواختن پرداخته و در آلبوم‌های «غزل 1 و 2 و 3 و 4 (باران)» او را همراهی كرده است.
تاثیرپذیری موسیقی هند از موسیقی ایرانی
تهمورس پورناظری درباره ارتباط موسیقی هندی و ایرانی می‌گوید: موسیقی آنها به موسیقی سنتی ما نزدیك است، نه این‌كه موسیقی ایرانی به هند نزدیك باشد. این موسیقی تاثیرگرفته از موسیقی ایرانی است و حتی اسم سازهای موسیقی هندی نیز وامدار اسامی ایرانی هستند.
این آهنگساز ادامه می‌دهد: در واقع موسیقی‌ای كه در هند به لحاظ پرده‌بندی اجرا می‌شود، عین موسیقی قدیم ایران است. از بسیاری جهات، این دو نوع موسیقی خیلی شبیه به هم هستند و البته در بخش‌هایی هم خیلی تفاوت دارند. هندی‌ها دست‌كم 15 قرن است كه به صورت مستمر و مجلل روی موسیقی‌شان كار كرده‌اند و این اتفاق متاسفانه برای موسیقی ما نیفتاده است.
تلفیق از جنس دیگر
تلفیق از جمله اتفاقاتی است كه طی چند سال گذشته در موسیقی ایران رواج یافته و هركس بسته به تفكر خود تحولی را در این هنر به وجود آورده است. از تخت جمشید تا تاج‌محل نوعی دیگر از تلفیق است كه نه كاملا ایرانی و نه هندی است كه تهمورس پورناظری آن را تلفیق، تاثیر و حتی تركیب می‌داند و می‌گوید: در این اثر از موسیقی و پرده‌بندی‌های این نوع موسیقی در كنار موسیقی ایران قدیم و نیز افغانستان، تاجیكستان و... بهره برده‌ام و طبیعتا ما تحت تاثیر موسیقی همدیگر به لحاظ فرم ملودی و ریتم قرار گرفته‌ایم.
این نوازنده تار، دنیای امروز را دنیای تلفیق می‌داند و ادامه می‌دهد: در زمانی كه با گذراندن تنها 16 ساعت می‌توان به طرف دیگری از كره زمین سفر كرد، چرا در موسیقی و هنر تلفیق و نوآوری صورت نگیرد. از سوی دیگر، موسیقی ایرانی به دلایل گوناگون دارای توانایی بالایی است. ولی باید دید خود اجراكنندگان و موسیقیدان‌ها چه قدرتوانایی دارند، چراكه موسیقی ایرانی دارای گستره زیادی است، اما متاسفانه ما موسیقیدانان ایران به اندازه موسیقی‌مان پیشرفته نیستیم.
این آهنگساز معتقد است كه در ایران طی 50 سال گذشته هیچ چیز حتی علم، تكنولوژی، صنعت، سینما و تئاتر به اندازه موسیقی پیشرفت نداشته است. او می‌گوید: میانگین سنی نوازنده حرفه‌ای در 50 سال پیش، 60 سال بوده و هم‌اكنون 30سال است كه این خود اتفاق خیلی بزرگ و جالبی است.
ناآشنایی غربی‌ها با موسیقی ایرانی
هر وقت خبری از همكاری 2 موسیقیدان ایرانی و خارجی می‌شود، این تصور برای همگان پدید می‌آید كه موسیقی ایرانی به سمت جهانی شدن حركت می‌كند. این كه چنین اعتقادی تا چه حد به واقعیت نزدیك است، نیاز به زمانی طولانی‌تر و تجربه‌هایی بیشتر دارد. پورناظری كه قصد دارد در آینده این پروژه را در ایران و خارج از مرزها با شجاعت حسین خان كه 7 نسلش موسیقیدان بوده اجرا كند، معتقد است كه این پروژه توانایی این را دارد كه مخاطب غربی نیز آن را به عنوان شاخه‌ای از موسیقی بپذیرد.
او می‌گوید: از آنجا كه موسیقی هند برای مردم غرب شناخته شده است، ما توانسته‌ایم از این جهت 50 درصد راه را طی كنیم و به لحاظ تركیب و حس و حالی كه در كار جریان دارد برای آن دسته از مردمی كه به موسیقی تلفیقی علاقه دارند می‌تواند جذاب باشد.
خالق اثر از تخت جمشید تا تاج محل با ابراز تاسف از این‌كه مخاطب غربی اصلا تصوری از موسیقی ایرانی ندارد، ادامه می‌دهد: موسیقی ایرانی، ساز ایرانی و خود ایرانی برای غربی‌ها شناخته شده نیست. كنسرت‌هایی هم كه در غرب برگزار می‌شود، عمدتا برای مخاطب ایرانی است و آنهایی كه برای شنونده غیرایرانی برگزار می‌شود، نیز تعدادشان خیلی زیاد نیست. متاسفانه با این همه كنسرت كه تعدادشان از اجراهای داخلی نیز به مراتب بیشتر است، هیچ كاری نتوانستیم در شناخت موسیقی و فرهنگ خودمان به غرب داشته باشیم.
تهمورس پورناظری كه به خاطر داشتن خانواده‌ای هنرمند اشتراكاتی نیز با شجاعت حسین خان دارد، حضور این هنرمند را در ایران بسیار موثر می‌داند و می‌گوید: شجاعت خان یك نوع رابطه‌ای با ساز و موسیقی‌اش دارد كه می‌تواند روی جامعه موسیقی ایران بسیار تاثیرگذار باشد همان طور كه روی خود من تاثیر گذاشت.
این نوازنده برجسته سیتار كه تاكنون از هنرمندان ایرانی با كیهان كلهر همكاری داشته است، چندی پیش قصد داشت در كنار تهمورس پورناظری در تالار وحدت و در كنسرتی با عنوان افسانه شوساز بزند كه متاسفانه به خاطر مبتلا شدن به بیماری مالاریا نتوانست به ایران بیاد، او برخورد احساسی با موسیقی ایرانی دارد به طوری كه پورناظری در این خصوص می‌گوید: این نوازنده سیتار برخورد دلی، احساس و مهربانی با موسیقی ایران دارد.
البته برای او تفاوتی ندارد، چه موسیقی‌ای را بنوازد، چرا كه معتقد است هر موسیقی‌ای كه احساس داشته باشد، می‌تواند همراهش شود حال این موسیقی می‌خواهد ایرانی باشد یا نباشد.
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.ir
مطالب پیشنهادی:
منبع: jamejamonline.ir
مطالب پیشنهادی:
آهنگ‌های صلح آمیز یک هنرمند
كار ما رنگ‌آمیزی آثار موسیقی است
نوایی تازه از سنت را كوك می‌كنیم
بازار داغ موسیقی تلفیقی!
كار ما رنگ‌آمیزی آثار موسیقی است
نوایی تازه از سنت را كوك می‌كنیم
بازار داغ موسیقی تلفیقی!
سفر به دنیای آواها و نواهای ایرانی با تصاویر چشم‌نواز
